PlusInterview

Ceo Postcode Loterij Sigrid van Aken: ‘We gaan voor het tweede 10 miljard’

Grote belangen, groot geld, veel werknemers: wat drijft topbestuurders? Het succes is voor hen, maar ook de tegenslagen in crisistijd. Ceo van Novamedia (Postcode Loterij) Sigrid van Aken (50) schrikt niet van kritiek. ‘Ga zelf maar eens aan het roer staan, denk ik dan.’

Sigrid van Aken: ‘We moeten altijd door, er moet beweging in blijven, er moeten nieuwe dingen gebeuren.’Beeld Frank Ruiter

Oprichter Boudewijn Poelmann was ‘mister Postcode Loterij’. Heeft u getwijfeld of u in zijn voetsporen moest treden?

“Nee. Ik werk hier gelukkig al twintig jaar en ik ken de organisatie door en door. Een week na mijn benoeming werd de lockdown in Nederland afgekondigd. Het ging toen om hele andere dingen dan de voorzitterswissel. Er zaten ineens 1500 mensen thuis. Een nieuwe tijd, met andere uitdagingen. Voor een ceo van buiten zou dat een onmogelijke opgave zijn geweest.”

Wilde u altijd al op de stoel van ceo komen?

“Nee, daar ben ik nooit zo mee bezig geweest. Ik wilde in een organisatie werken die zich inzet voor anderen en voor de wereld. Die vind ik hier.”

Was u, als u gepasseerd was voor deze plek, ook gebleven?

Lachend: “Dan was ik meteen opgestapt. Nee… ik heb daar nog nooit zo over nagedacht. Ik heb het hier gewoon erg naar mijn zin.”

Anders geformuleerd: als u in een ander bedrijf had gewerkt, was u dan ook ceo geworden?

“Ja, dat denk ik wel. Ik ben heel nieuwsgierig, resultaatgericht en ik wil dingen voor elkaar krijgen. Ik neem daarbij graag de leiding.”

Sigrid van Aken is ceo van Novamedia, de eigenaar van loterijconcepten voor goede doelen waaronder de Nationale Postcode Loterij. Zij nam het stokje in februari over van de flamboyante ondernemer en oprichter Boudewijn Poelmann. Haar omgeving schetst Van Aken als diplomatiek en evenwichtig. Ze is een onkreukbare ceo met een feilloze staat van dienst, haar blik steevast gericht op het positieve. Dat kan volgens haar alleen omdat ze zo’n stevige thuisbasis heeft. Met haar man, zoon (15) en dochter (13) woont ze in Oud-West. Thuis struikelt ze weleens over de rommel, maar in het nieuwe pand van de Postcode Loterij aan de Beethovenstraat heeft ze touwtjes strak in handen.

In Nederland is jullie organisatie vooral bekend als De Postcode Loterij.

“Novamedia is de organisatie achter de Post­code Loterij, waar ook de VriendenLoterij en de BankGiro Loterij onder vallen. Daarnaast zijn we inmiddels een grote internationale organisatie, we hebben loterijen in Zweden, Duitsland, Noorwegen en Groot-Brittannië. Ook is er interesse vanuit Canada en kijken we naar mogelijkheden in Frankrijk.”

“In de afgelopen dertig jaar hebben we 10 miljard euro kunnen weggeven aan goede doelen. Als we dit al in Nederland kunnen realiseren dan zijn landen als Duitsland en Engeland voor ons een enorme groeimarkt.”

Hoe wordt de Postcode Loterij geraakt door de coronacrisis?

“Wij hebben gelukkig een virtueel product en werken met een abonnementsmodel waardoor we niet zo hard geraakt worden. Maar we steunen veel sectoren die wel keihard geraakt zijn, zoals de culturele sector. We hebben aan het begin van de crisis besloten dat we deze instellingen laagdrempelig gingen helpen. Dat heeft bijvoorbeeld geresulteerd in het Kickstart Cultuurfonds. Culturele instellingen konden daar een aanvraag doen voor aanpassingen aan hun gebouw of voorstelling, zodat ze ook in de 1,5 metermaatschappij open konden blijven. Zonder al te veel bureaucratie konden we die aanvragen afhandelen. De BankGiro Loterij heeft zo samen met een aantal andere fondsen 16 miljoen euro uitgedeeld. Begin 2021 gaan we door, de noodzaak is er helaas nog steeds.”

Hebt u een belletje van de minister van OCW gekregen om te bedanken?

“Ze zijn wel blij dat wij met privaat geld zo snel kunnen handelen. De minister heeft ons nu gevraagd ook 10 miljoen euro van de overheid te verdelen.”

Er zijn niet veel bedrijven die zomaar 16 miljoen euro kunnen vrijmaken.

“Wij hebben vaste goede doelen, maar we houden altijd ruimte vrij voor specifieke projecten. Dit jaar is het grootste deel daarvan naar noodhulp voor de culturele sector gegaan.”

Scheelt het dat u geen aandeelhouders heeft?

“Het klopt dat we een unieke governancestructuur hebben, dat onderscheidt ons van alle andere bedrijven. De aandelen zijn bij ons in handen van stichtingen, hierdoor zijn we ook niet over te nemen door een commerciële partij. Het doel van deze structuur is dat de beslissers allemaal hetzelfde doel voor ogen houden: maatschappelijke waarde creëren.”

“Hierdoor kunnen we duurzaam ondernemen en zijn we niet gedwongen tot kortetermijnwinstjes of succesjes om aandeelhouders te pleasen.”

Denkt u dat mensen meespelen omdat ze goede doelen willen steunen?

“We beseffen dat mensen in eerste instantie meespelen omdat ze een droom hebben die ze willen laten uitkomen door het winnen van een geldprijs. Maar als ze eenmaal meespelen, is het goed te weten wat wij allemaal doen met het ingelegde geld. Als mensen meespelen blijven ze vaak meedoen omdat ze het belang inzien.”

Of omdat ze bang zijn dat de buren wel winnen en zij niet. Er klinkt ook kritiek op het claimen van de postcodes wat iedereen onderdeel van de loterij maakt, ook wie niet meespeelt. Pieter Waterdrinker schetst in zijn roman De Rat van Amsterdam de malversaties van ‘een armenloterij’, een organisatie die veel op die van u lijkt. Wat doet zulke kritiek met u?

Zuchtend: “Niet zo veel. Hoge bomen vangen veel wind. Ik stop liever mijn energie in het verspreiden van de mooie verhalen. Ondernemerschap en idealen komen hier samen. Blijkbaar denken sommige mensen dat dat niet kan. Het goede nieuws is, het kan wél.”

Ik zou er eerlijk gezegd wakker van liggen.

“Ik niet. Ik slaap sowieso heel goed. Zoetemelk zei het al, de Tour win je in bed. Wat ik doe is bijna topsport. Natuurlijk is het niet leuk als mensen kritiek hebben op iets waar ik mijn ziel en zaligheid in stop. Het is ook echt een Hollands fenomeen. Dit zou in Amerika niet gebeuren. Daar denken ze alleen maar: hoe briljant kan je het verzinnen?”

Voelt u zich miskend?

“Nee, maar ik kan me wel druk maken over mensen die over alles een uitgesproken mening hebben. Dat zijn meestal niet de mensen die hun nek uitsteken, maar juist diegenen die vanaf de zijlijn staan te roepen. Ga zelf maar eens aan het roer staan, denk ik dan. Nu ook met de politiek. Ik begrijp hoe moeilijk het is voor het kabinet beslissingen te nemen. Moet je daar dan meteen weer wat over roepen? Het is beter relatief terughoudend te zijn. De werkelijkheid is namelijk vaak nogal complex.”

U bent geen flapuit.

“Ik reageer niet primair. Ik ben zorgvuldig. En ik ben altijd gericht op het positieve.”

Uw voorganger was uitbundiger. Het type dat niet bang is risico’s te nemen. Hoe behoudt u die cultuur van het dwarse denken?

“Ik ben evenwichtig, maar dat dwarse denken en het zoeken naar mogelijkheden zit ook in mijn dna. Ik heb heel lang samengewerkt met de oprichters. Ik heb geleerd hoe belangrijk het is om die structurele ontevredenheid te voelen. We moeten altijd door, er moet beweging in blijven, er moeten nieuwe dingen gebeuren. We zijn in de basis een creatieve organisatie en ik probeer mijn collega’s uit te dagen buiten de gebaande paden te blijven denken.”

Kunt u een voorbeeld noemen?

“Tegen onze goede doelen hebben we gezegd; bedenk iets unieks waarbij we jullie zouden kunnen helpen. Toen kwam Natuurmonumenten met het idee van de Markerwadden, nieuwe natuureilanden in het Markermeer. Wij hebben daar ruim 20 miljoen euro in gestopt. En met succes: het is een ongelooflijk rijk natuurgebied geworden. Dat is een voorbeeld van een project dat je alleen voor elkaar krijgt door dingen te durven die niemand anders durft. Door onze private investering zijn uiteindelijk ook de overheid en de provincie erin gestapt. Dat noem ik groot en dwars denken.”

Uw voorganger bracht boekhandel Scheltema en ECI onder in Novamedia. Blijft die liefde voor literatuur en boeken onder uw leiding bestaan?

“Ik onderschrijf dat belang. In 2015 stond Scheltema op omvallen. Wij vonden dat zo zonde dat we besloten het bedrijf te kopen en te behouden. Zie het als een cadeau voor de Amsterdammers. Er zijn ook veel andere projecten die we met de loterijen steunen en die onze stad een stukje mooier maken, zoals de Anne Frank Stichting, Foam, Joods Historisch Museum, Van Gogh, de Hermitage, het Concertgebouw. Ik denk niet dat veel Amsterdammers zich realiseren hoezeer wij bijdragen aan de stad.”

Bent u opgegroeid in Amsterdam?

“Ik ben geboren in De Pijp, maar al snel zijn we naar het zuiden van het land verhuisd. Later verhuisden we terug naar de Randstad. Ik heb eindexamen gedaan in Den Haag. Na mijn middelbare school ben ik een jaar naar Frankrijk gegaan als au pair. Dat was denk ik ook de reden dat ik Frans ben gaan studeren. Na mijn afstuderen ben ik als IT-consultant gestart maar na een paar jaar wilde ik meer maatschappelijke oriëntatie in mijn werk. Ik zag een vacature ‘manager goede doelen Postcode Loterij’. Toen dacht ik: daar ga ik een tijdje werken, dan weet ik hoe die wereld eruitziet en kan ik daarna bij een goed doel. Maar ik ben gebleven. Hier komt alles samen.”

Wat is uw sterkste eigenschap?

“Ik ben zeer georiënteerd op de relatie. Maar ook op het resultaat. Het een kan niet zonder het ander.”

En waar bent u niet zo goed in?

“Mijn man zou zeggen dat ik drammerig ben en vaak mijn zin wil doordrijven. Mijn kinderen maken me vaak genoeg belachelijk, dat is een goed middel om jezelf te blijven relativeren. Ik heb gelukkig een heel veilige en stabiele basis. Van daaruit kan ik goed opereren. Als ik na een lange dag thuiskom en ik struikel ongeveer over alle troep en kleren die op de grond liggen en ik ga vervolgens uit mijn dak, dan is milde spot mijn deel. Er wordt thuis minder goed naar me geluisterd dan hier op kantoor.”

Kunt u daar zelf ook om lachen?

Lachend: “Nou… niet meteen.”

Uw echtgenoot krijgt een veeg uit de pan?

“Nee zeg. Hij ziet me al aankomen. Hij heeft ook een druk bestaan. Hij heeft een eigen bedrijf: hij is wijnimporteur.”

Klaagt u man weleens dat u te veel werkt?

“Hij klaagt nooit. Hij is het beste voorbeeld van iemand die alles tegemoet treedt zonder verwachtingen. Daardoor is hij altijd blij met wat er op zijn pad komt.”

Uit wat voor gezin komt u?

“Een veilig gezin. Ik heb twee oudere broers. Mijn ouders waren naar huidige maatstaven streng, een no-nonsenseopvoeding kregen we. Als er problemen waren, ging je daar niet over zeuren. Sterker: je ging gewoon door. We zijn vaak verhuisd voor het werk van mijn vader, hij was ingenieur. Ik heb in Bergen op Zoom, Arnhem en Den Haag op school gezeten.”

Wat deden die verhuizingen met u?

“Ik heb het niet als vervelend ervaren. Ik pas me gemakkelijk aan. Ik zie eigenlijk vooral de positieve aspecten, ik heb er veel vrienden aan overgehouden. Ik hecht veel aan vriendschap, dat is toch wel de basis in het leven. Het begint en eindigt met contact maken met elkaar.”

Hoe vindt u de tijd om die vriendschappen te onderhouden?

“Dat lukt prima. Ik zie dat niet als een opgaaf. Ik zie mijn vriendinnen door de huidige situatie nu niet vaak, maar in een goede vriendschap maakt dat niet uit. Dat blijft goed.”

Terug naar uw werk, heeft u daar weleens een misser gemaakt?

“Zo kijk ik niet naar mijn werk. Werk is een continu leerproces waarin je telkens nieuwe dingen ontdekt. Ik ben optimistisch en gericht op het resultaat. Ik heb weleens een samenwerking gehad met een organisatie waar ik op een gegeven moment van dacht: dit gaat niet werken. Dan ben je aan het trekken aan een dood paard. Dat kan ik niet opbrengen. Een samenwerking moet altijd een voordeel opleveren voor beide partijen. Als je vooral bezig bent je eigen belangen te verdedigen, weet je dat het tijd is om te stoppen.”

Welke doelen heeft u nog?

“Het verder uitbreiden van de loterijen naar andere landen. En natuurlijk de bestaande loterijen in de vijf landen waar we al zitten succesvol houden en verder laten groeien. We gaan voor de tweede 10 miljard.”

U ziet voornamelijk groei?

“Ja. Maar er zijn ook uitdagingen. Zo wordt over een half jaar het online gokken gelegaliseerd in Nederland. We krijgen dan te maken met een nieuwe vorm van concurrentie. Achter die online gokbedrijven zitten vaak grote commerciële bedrijven. Wij hebben als fondsenwervende loterijen een heel ander product, maar we bewegen ons wel allemaal op de dezelfde markt van kansspelen. We zullen moeten vechten om onze opbrengsten voor het goede doel te kunnen handhaven.”

Sigrid van Aken

Geboren Amsterdam, 1 maart 1970
Opleiding Gymnasium bèta, Franse taal en letterkunde
Functie(s)
- Ceo Novamedia
- Commissaris bij GVB
Omzet 2 miljard euro, winst voor goede doelen 800 miljoen
Aantal medewerkers 1480 (inclusief Scheltema en de uitgeverijen)

Aan de top

In deze interviewreeks laat Het Parool ondernemers en bestuurders van grote bedrijven en instellingen aan het woord over hun invloed en verantwoordelijkheid – ook in crisistijd. Dit is deel 2. Volgende week: ceo van Action Sander van der Laan. Lees ook deel 1 terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden