Update

CDA-leider Wopke Hoekstra: Dit is over drie weken nog niet opgelost

CDA-leider Wopke Hoekstra verwacht dat de formatie nog lang zal gaan duren. Dat zei hij na afloop van zijn gesprek met informateur Herman Tjeenk Willink. Die heeft van de Tweede Kamer drie weken de tijd gekregen om de vastgelopen formatie weer vlot te trekken. “Maar reken maar dat het huiswerk over drie weken nog niet af is,” zei Hoekstra.

Wopke Hoekstra van het CDA wordt in de Tweede Kamer ontvangen door informateur Herman Tjeenk Willink. Beeld ANP
Wopke Hoekstra van het CDA wordt in de Tweede Kamer ontvangen door informateur Herman Tjeenk Willink.Beeld ANP

Hoekstra herhaalde nog eens dat het belangrijk is om de komende weken te gebruiken als ‘afkoelperiode’, zodat ‘de schade aan de onderlinge verhoudingen kan worden hersteld’. De vorming van een nieuw kabinet ligt stil sinds andere partijen vorige week massaal het vertrouwen opzegden in VVD-leider Mark Rutte. Meerdere partijen hebben inmiddels aangegeven niet te willen samenwerken met de VVD zolang Rutte daar nog de baas is. De VVD weigert daar echter aan toe te geven.

D66-lijsttrekker Sigrid Kaag benadrukte na afloop van haar gesprek dat de formatie een ‘teamspel’ is. “We zijn er allemaal bij betrokken om het vertrouwen in politiek en tussen partijen onderling te herstellen. Dat is belangrijk voor de toekomst van het land en voor het aanzien van de politiek.”

Volgens Kaag is het van belang dat partijen zich ‘op een beschaafde manier tot elkaar kunnen verhouden’. Ze wilde zich niet terugkomen op wat er de afgelopen weken allemaal gebeurd is. “We staan weer op punt nul.”

Rutte zelf wilde na zijn gesprek met de informateur weinig kwijt. Behalve dan dat er ‘indringend is gesproken over het thema vertrouwen’. “Alles moet nog stap voor stap. We hebben pas de eerste ronde gesprekken gehad.”

Belemmering

Tjeenk Willink nam vrijdagmiddag via een persbericht afstand van de suggestie dat Rutte geen belemmering voor de formatie meer zou zijn. Die conclusie kan hij ‘niet tot de zijne rekenen’, liet hij in de verklaring weten. Volgens hem is er in ‘enkele artikelen in de media’ geconcludeerd dat het aanblijven van Rutte geen probleem meer zou vormen voor de verdere formatie. Op welke media hij doelt, meldt de informateur niet.

Volgens Tjeenk Willink is het te vroeg om een dergelijke conclusie te trekken. Hij wijst naar de opdracht die hij van de Tweede Kamer heeft meegekregen. Daarin wordt hem gevraagd te onderzoeken ‘of en zo ja onder welke voorwaarden er voldoende vertrouwen tussen partijen bestaat of weer kan ontstaan’. Volgens Tjeenk Willink is dat deel van zijn opdracht nog niet uitgevoerd en kan hij dus ook niet vaststellen of de persoon Rutte al dan niet een belemmering voor de formatie vormt.

Vrijdag ontvangt Tjeenk Willink de leiders van de acht grootste partijen. Rutte is pas als laatste aan de beurt. GroenLinks-leider Jesse Klaver zei na afloop van zijn gesprek dat het vertrouwen ‘ruw verstoord’ is en dat het aan Tjeenk Willink is om te kijken hoe dat hersteld kan worden. “Ik zou niet weten hoe,” aldus Klaver, die vorige week net als andere linkse partijen voor een motie van wantrouwen tegen de premier stemde.

 Lilianne Ploumen van de PvdA wordt ontvangen door informateur Herman Tjeenk Willink. Beeld ANP
Lilianne Ploumen van de PvdA wordt ontvangen door informateur Herman Tjeenk Willink.Beeld ANP

Klaver en Ploumen

Volgens Klaver is zijn mening over Rutte niet veranderd en heeft hij dat Tjeenk Willink ook gezegd. Tegelijkertijd wilde hij geen antwoord geven op de vraag of GroenLinks met Rutte in één kabinet kan zitten. Klaver herhaalde dat Rutte symbool staat voor de oude bestuurscultuur. Dat Tjeenk Willink heeft gezegd dat zo’n cultuur niet samenhangt met één persoon, doet daar niets aan af, meent hij. “Rutte is tien jaar lang in ieder geval verantwoordelijk geweest voor deze bestuursstijl,” aldus Klaver.

Ook PvdA-leider Lilianne Ploumen ontweek de vraag of haar partij zitting kan nemen met een kabinet met Rutte. “De premier heeft gelogen. Dat is waar we nu staan. Hij heeft een probleem. Het vertrouwen is opgezegd. Ik hoor het verder wel,” zei ze na afloop.

Volgens Ploumen is het goed dat de verkenning verder gaat langs inhoudelijke lijnen. Verwijzend naar de toeslagenaffaire zei ze dat mensen weer vertrouwen in de overheid moeten krijgen. “Dat is een prangende kwestie waar we allemaal verantwoordelijkheid voor hebben.”

Deur dicht

SP-leider Lilian Marijnissen was daarentegen een stuk stelliger. Volgens haar zit de deur voor samenwerking tussen haar partij en premier Mark Rutte ‘nog steeds dicht’. “Ik ben daar duidelijk over. In tegenstelling tot andere partijen.’’ En: “Dat we hier nu staan in deze impasse, komt door Mark Rutte. En dat neem ik hem zeer kwalijk.’’

Marijnissen zegt bang te zijn dat het vertrouwen in de politiek niet herstelt als Rutte doorgaat als premier. “Ik ben bang dat we nu allemaal goede ideeën over een nieuwe bestuurscultuur opschrijven, maar uiteindelijk alles blijft zoals het was. Wij zijn ook voor een beknopt regeerakkoord, zeker doen. Maar het begint bij eerlijke politici. Als Kamerleden geen eerlijk antwoord krijgen, kun je van alles bedenken over nieuwe bestuurscultuur, maar dat gaat niet helpen.’’

Wel zei ze dat het nu aan VVD en D66 is om met een oplossing te komen. “Zij zijn de winnaars van de verkiezingen. En de VVD gaat zelf over wie ze naar voren schuiven.’’ Ze vindt daarom dat D66-leider Sigrid Kaag duidelijkheid moet geven over wat haar partij nou precies wil.

Ook PVV-leider Geert Wilders houdt de deur dicht: “Dit is het moment om ervoor te zorgen dat er nooit meer een kabinet komt dat de naam van Rutte draagt.’’ Hij herhaalde zijn pleidooi voor nieuwe verkiezingen. “Nederland moet snel een stabiel kabinet krijgen. De kans daarop is groter door nieuwe verkiezingen te houden zonder Rutte dan doorgaan waar we nu mee bezig zijn.’’

Thierry Baudet van Forum voor Democratie (FVD) met informateur Herman Tjeenk Willink. Beeld ANP
Thierry Baudet van Forum voor Democratie (FVD) met informateur Herman Tjeenk Willink.Beeld ANP

Baudet te laat

Eerder was het de beurt aan FVD-leider Thierry Baudet, die tien minuten te laat was. Bij binnenkomst liet hij nog doorschemeren geen hoge dunk te hebben van de ‘kartelkardinaal’. Na afloop erkende Baudet dat hij Tjeenk Willink had ‘onderschat’.

Hij sprak van een ‘fascinerend’ gesprek, waarin de heren het zelfs over Plato hadden gehad. Dat de informateur vanuit de inhoud wil verkennen - en niet vanuit de vraag wie met wie kan regeren - juicht hij toe. “Op dat punt leken we elkaar te vinden.”

Maar toen Baudet voorstelde dat er referenda moeten komen over het klimaatbeleid, immigratie en het coronabeleid, bleek Tjeenk Willink daar niet warm voor te lopen, zei Baudet. “Hij wil op grote thema’s een beginselakkoord en dan mag de Kamer gaan pruttelen. Ik wil juist het principedebat voeren. Wij denken diametraal verschillend,” aldus de FVD-voorman.

Donderdag gingen de negen kleinere partijen in de Tweede Kamer al op audiëntie bij de informateur. Uit de commentaren van de fractieleiders viel op te maken dat er sprake is van een methode-Tjeenk Willink. Het ging in de Stadhouderskamer over ‘inhoud’, over ‘vergezichten voor Nederland’ en natuurlijk het ‘herstel van vertrouwen’ in de politiek.

Naam van Rutte valt ook

Anders dan in de eerste (totaal mislukte) verkenning direct na de verkiezingen, viel natuurlijk ook de naam van Mark Rutte. Nadat duidelijk werd dat hij over Pieter Omtzigt had gesproken in de vorige pre-formatie – en daarover had gelogen – vielen er immers harde woorden. SP en ChristenUnie sloten iedere alliantie met een VVD geleid door Rutte zelfs expliciet uit. Maar wat ook duidelijk werd: Rutte is misschien wel stilaan aan het opkrabbelen uit het verdomhoekje.

JA21 en SGP houden de deur op een kier, terwijl zelfs ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers zei dat hij bijvoorbeeld een minderheidskabinet van VVD met anderen wel ‘constructief’ tegemoet zou willen treden.

Het was informateur Tjeenk Willink die zei: “Je kunt veel van Mark Rutte zeggen, maar niet dat hij de enige is die deze bestuursstijl draagt. Ook andere fractievoorzitters zijn daar de afgelopen jaren verantwoordelijk voor geweest.”

Regeerakkoord

Die bestuursstijl gaat om het achterhouden van informatie door het vorige kabinet, zoals in de toeslagenaffaire. Maar het draait om meer dan dat. Om die reden zitten alle partijen op één lijn als het gaat om het regeerakkoord. In koor zeggen ze: maak het niet te dik, want dan liggen er zoveel afspraken tussen coalitiepartijen voor het beleid voor de komende jaren dat de oppositie niets meer in de melk te brokkelen heeft.

Kanttekening: de Tweede Kamer én informateur Tjeenk Willink hoopten dat ook in 1994, 2010 en 2017, maar steeds volgden toch weer akkoorden van tientallen pagina’s.

Kritiek

De informateur kreeg donderdag op zijn eerste dag van de verkenning 2.0 ook kritiek. De Tweede Kamer bedong dat ook bij deze pre-formatieronde de gespreksverslagen openbaar worden, maar Tjeenk Willink zei ook vertrouwelijk te willen spreken als er behoefte aan is. Ofwel: op de momenten dat een fractieleider dat wil, houdt de notulist de pen even stil.

JA21-leider Joost Eerdmans haalde daarop uit: “De boodschap was: we gaan open kaart spelen. Ik vind het gewoon geen goed signaal. Een valse start.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden