Plus

CDA klem in stikstofdossier: ‘Als het zo doorgaat, sta ik met één been bij een andere partij’

De stikstofdiscussie zet het CDA onder hoogspanning. Afdelingen in het land eisen aanpassingen, de partijtop moet vrezen voor meer overstappers naar de BoerBurgerBeweging. ‘Ik sta met één been buiten de partij.’

Niels Klaassen en Frank van den Heuvel
Protest tijdens het bezoek van CDA-Kamerlid Derk Boswijk in Deurne, vrijdag 17 juni.  Beeld Rene Manders/DCI Media
Protest tijdens het bezoek van CDA-Kamerlid Derk Boswijk in Deurne, vrijdag 17 juni.Beeld Rene Manders/DCI Media

Wat zeg je tegen boeren die moeten vrezen voor hun voortbestaan? En tegen CDA-raadsleden die ‘radeloos’ zijn door de dreigende ‘kaalslag’ op het platteland? Derk Boswijk, CDA-Kamerlid en landbouwwoordvoerder, kwam vrijdag 17 juni ‘met een knoop in de maag’ naar een bijeenkomst van agrariërs en partijgenoten in Deurne, vlakbij natuurgebied De Peel. “Die knoop heb ik de hele week al. De brieven van het kabinet hadden duidelijkheid moeten geven, maar vooral door het kaartje is het beeld ontstaan: ze komen hier alles opkopen en het gebied leegvegen. Dat kan natuurlijk niet.”

Rond De Peel zit de argwaan diep, ondanks ferme teksten van CDA-fractieleider Pieter Heerma eerder deze week. Heerma sprak over ‘fundamentele wijzigingen’ en ‘cruciale vragen’. Maar de stikstofdoelen blijven overeind.

Dat leidt tot een kaalslag, vrezen ze ter plekke: “Zelfs als je álles weghaalt, dan nog red je de doelstellingen niet, omdat er uit het buitenland al te veel stikstof neerdaalt,” zegt Michael Theuns, de net gekozen CDA-lijsttrekker voor Limburg bij de Provinciale Statenverkiezingen volgend jaar. “In Zuid-Limburg moeten alle koeien uit de wei. Dit heeft niet alleen een mega-impact voor boeren, maar voor het hele platteland.”

Woede, argwaan en bezorgdheid

Een week na de stikstofbom van het kabinet zoeken CDA’ers overal in het land grond onder de voeten. Het CDA is traditioneel sterk geworteld op het platteland, in delen van het land is het nog altijd ‘de boerenpartij’. Al zien peilers al jaren dat de partij die geuzennaam niet altijd waarmaakt. De partij zit klem tussen een achterban die de plannen afwijst, de natuur die onder druk staat en de rechter die woningbouw afwijst zolang de stikstofuitstoot niet daalt.

Woede, argwaan en bezorgdheid heersen bij leden en kiezers. De avond na het kabinetsbesluit hadden CDA-gedeputeerden meteen een virtueel overleg met fractieleider Pieter Heerma en Kamerlid Derk Boswijk, vertelt Jo-Annes de Bat, CDA-gedeputeerde in Zeeland.

“Daar waren we vrij unaniem: dit kan niet zo. En gelukkig straalde Pieter dat ook uit dinsdag. Er komt beweging. Het realisme moet terug: het gaat over de totale leefbaarheid op het platteland, van boer tot veearts, van vrijwilligers tot middenstand. Er zitten te veel gekke dingen in de kaarten. Als wij de doelen in het duingebied moeten halen bijvoorbeeld, zouden we heel Zeeland moeten leegvegen. Dat kan niet.”

Uit het oog verloren

Er staat politiek veel op het spel voor het CDA. Hoewel een flink deel van de ‘boerenstem’ naar de BoerBurgerBeweging (BBB) van Caroline van der Plas weglekt – 68 procent van de veeboeren stemde BBB, peilde De Volkskrant vorig jaar – beschouwen CDA’ers deze ondernemers als hun achterban.

Dus dat uitgerekend een kabinet met het CDA dan provincies en gemeenten opzadelt met zo’n taaie opdracht is pijnlijk. Een CDA dat de boeren zo het leven zuur maakt is als PvdA-premier Den Uyl die de mijnen sloot en de mijnwerkers hun baan ontnam.

Volgens oud-CDA-Kamerlid Maurits von Martels past het in een patroon. Het CDA heeft de boer en het platteland al jaren te veel uit het oog verloren, zegt Von Martels: “We probeerden lange tijd zieltjes te winnen in de stad, en te weinig op het platteland. Als CDA moet je er voor de boeren zijn, moet je bij je eerste tien kandidaten meerdere mensen hebben die uit de landbouw komen.” Von Martels stapte zelf vorig jaar over naar BBB. “Als CDA laat je zo’n stikstofplan toch niet passeren in het kabinet?”

Dat onbegrip leeft breder, ook bij CDA-raadslid Thijs Mooren uit Kaag en Braassem. Het CDA-congres nam in 2019 al zijn resolutie aan om ‘terug te gaan naar de tekentafel’ en ‘realistische waarden’ te bepalen rond stikstof en natuur. Dat gebeurde niet. “Ik ben niet zo gauw een overloper, maar als het CDA zo doorgaat, sta ik met één been bij een andere partij. Ik moet mezelf wel in de spiegel aan kunnen kijken,” zegt Mooren. Derk Boswijk komt ook bij Mooren nog op bezoek, is beloofd.

Stikstofdoelen schrappen

Hoe komen het CDA en het kabinet uit het stikstofmoeras? En wat wordt de schade voor de partij? In het land hebben diverse CDA-politici wel een idee: eerst moet de Tweede Kamerfractie de stikstofdoelen schrappen. Dan kunnen de lokale en regionale bestuurders de tijd nemen en om tafel gaan met betrokkenen. Rond De Peel geloven ze na het gesprek met Boswijk dat het kan.

De partij moet terug naar de wortels. Op zoek naar een middenweg. Op z’n CDA’s werken aan een compromis, zoals de partij al decennia dorp, stad, provincie en land bestuurt, schetst Pieter van Geel, ooit CDA-fractieleider en recent nog voorzitter van de sectortafel Landbouw en landgebruik voor het Klimaatakkoord.

Van Geel: “Begin gewoon, ga kijken wat kan. Er is een flinke zak geld, er is echt een kans. Als dat niet lukt, vrees ik dat Den Haag later de botte bijl pakt en mestrechten afpakt. Ik heb er echt alle vertrouwen in dat het kan, door dichtbij de mensen te staan. Dat is belangrijker dan de dagkoers van BBB.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden