PlusAchtergrond

CDA-congres: Hoekstra kan gewoon door als leider, maar kreeg wel huiswerk mee

CDA-leider Wopke Hoekstra is het cruciale partijcongres zonder kleerscheuren doorgekomen, maar kreeg wel huiswerk mee voor de formatie.

 Het CDA kende een roerig jaar door de lijsttrekkersverkiezing en afsplitsing van Pieter Omtzigt Beeld ANP
Het CDA kende een roerig jaar door de lijsttrekkersverkiezing en afsplitsing van Pieter OmtzigtBeeld ANP

Er was geen ‘speech van zijn leven’ voor nodig, zoals anderen vooraf nog hadden voorspeld. CDA-leider Wopke Hoekstra doorstond zijn eerste grote live-bijeenkomst met dik duizend leden zaterdag vrij soepel. Natuurlijk was er kritiek op de afwikkeling van de ‘kwestie-Omtzigt’, op de koers en cultuur van het CDA, op de formatie-inzet, de mislukte campagne en de manier waarop de partij met gewaardeerde leden omgaat.

Een partijsplijtende kwestie lag er niet voor in de Brabanthallen in Den Bosch. Dus dit congres (coronaproof met vaste zitplekken) leek in weinig op de beruchte Rijnhaleditie van najaar 2010. Toen moesten leden stemmen over samenwerking met de PVV, een episode die nog altijd doorettert binnen de gelederen.

Dikke streep

Zaterdag was anders. De partijtop wilde een dikke streep zetten onder rampjaar 2021. In de zaal waren er grofweg twee stromingen: één kamp wilde uitgebreid terugblikken, liefst met gedetailleerde behandeling van iedere zwarte bladzijde, inclusief nieuwe excuses aan Omtzigt.

Maar het dominante geluid was er een van ‘we moeten door’. Voormalig partijleider Hugo de Jonge verwoordde dit sentiment na de lunch treffend: “Je moet niet omkijken in bitterheid. We moeten samen schrijven aan een nieuw hoofdstuk.”

Tegenover De Jonges toekomstgerichte geluid stonden veel kritische CDA’ers achter de congresmicrofoons. Zij eisten uitleg, beterschap, een andere koers. Waarom wil het CDA bijvoorbeeld wel met Rutte formeren – ‘de leugenaar des vaderlands’, zei een spreker – en niet met twee linkse partijen? Een lid uit Brabant stelde dat het CDA ‘moet werken aan de wederopbouw’. Ook Hoekstra’s slogan ‘Nu doorpakken’ en zijn omstreden schaatsrondje in Thialf werden gehekeld als ‘fundamentele fouten’ die de politiek leider in de campagne maakte. “En dat campagnefilmpje op het ijs bleef maar herhaald worden, waarom?!” fulmineerde een lid.

De partijtop nam de tijd voor een mea culpa. Interim-partijvoorzitter Marnix van Rij erkende dat ‘fout op fout’ is gestapeld, partijleider Hoekstra ging eveneens door het stof. In zijn speech erkende Hoekstra dat ‘de eenheid ver te zoeken was’ en dat het CDA ‘van zichzelf verloren heeft’. “Ik kijk ook kritisch naar mezelf. Was ik voldoende voorbereid? Kon ik onze eigenheid voldoende over het voetlicht brengen? Nog los van de uitglijders als het schaatsen en de WW.”

Daarbij werkten veel CDA’ers elkaar tegen, merkte de demissionair minister van Financiën. “Dat is al een decennium geleden begonnen denk ik, in die verbitterde strijd over samenwerken met de PVV. Men ging de integriteit van elkaars overwegingen in twijfel trekken, elkaar moreel de maat nemen. Praten over elkaar, in plaats van met elkaar. Ook via de media. Daar moeten we mee stoppen.”

Peilingen

Het hielp Hoekstra in Den Bosch enorm dat Omtzigt eerder die week gezegd had dat het CDA-boek toch echt dicht is, een verzoeningspoging was overbodig. Hoekstra liet nog weten met Omtzigt te hebben gesproken over constructieve ‘samenwerking’ als de parlementariër eenmaal terug in de Kamer is. Daarmee was dit explosief ontmanteld. Toen het ene na het andere partijkanon – met een bijzondere rol voor de zoon van ‘CDA-oervader’ Piet Steenkamp – het congres toesprak en harmonie en eensgezindheid preekten, bleek definitief dat het geen oorlogscongres zou worden.

Niet dat er geen trauma’s te verwerken zijn, maar veel leden beseffen: langer ruziën en jij-bakken brengt verkiezingswinst in maart bij de gemeenteraad ook niet dichterbij. Extra pijnlijk: in de peilingen schommelt het CDA nu tussen de zes en twaalf zetels, in een enkel onderzoek is de BoerBurgerBeweging (één zetel in de Kamer) de christendemocraten al voorbij.

De missie is nu: samen door, zo schetste De Jonge. ,,Allemaal mopperend op de bagagedrager en Wopke op de trappers is geen manier om de toekomst in te gaan. We moeten het echt samen doen.’' Een lang applaus volgde.

Congres laat zijn tanden zien

De CDA-leden legden zich zaterdag niet klakkeloos neer bij de opvattingen van de partijleiding. Het pleidooi om het leenstelsel als ‘breekpunt’ te formuleren bij eventuele coalitieonderhandelingen haalde een royale meerderheid (70 procent stemde voor). Dat was niet volgens het plan van Hoekstra. Die benadrukte dat hij ook tegen het leenstelsel is, maar liever niet vooraf zulke ‘breekpunten’ als dienstorders van het congres naar de formatietafel meeneemt. De resolutie die pleit vóór repatriëring van IS-vrouwen en kinderen uit Syrië haalde ook een nipte meerderheid, terwijl de CDA-Kamerfractie juist tegen is.

Hoekstra stelde zich niet ‘beperkt’ te voelen door deze congresuitspraken. Hij wees er na afloop op dat CDA-Kamerleden volgens de grondwet ‘zonder last’ opereren: “Dus ze kunnen niet formeel gebonden worden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden