PlusInterview

Cabaretier Fabian Franciscus: ‘Het is cool om raar te zijn’

Fabian Franciscus (1982) is cabaretier. Hij heeft de gedragsstoornis mcdd en is ambassadeur van de Nederlandse Vereniging voor Autisme. Zondag is zijn debuutvoorstelling Vlafeest te zien op televisie.

Fabian FranciscusBeeld Harmen De Jong

Heerhugowaard

“In het eerste deel van mijn jeugd woonden we in een nieuwbouwwijk waar veel kinderen van mijn leeftijd waren. Ik leefde vooral in mijn eigen wereld en had daar een goed gevoel bij. Later verhuisden we naar een wijk waar ik erg werd gepest. Het werd steeds erger, omdat ik toch nooit iets terugdeed. Het ironische is dat het begon toen ik niet begreep dat een meisje mij leuk vond. Omdat ik haar daarmee had beledigd, is zij anderen gaan opjutten om mij te pesten.”

“Mijn vader had verschillende banen en werd uiteindelijk antiekhandelaar. Hij nam me mee naar veilingen, ik keek graag naar schilderijen. Mijn moeder was huisvrouw en deed vrijwilligerswerk; ze was een tijd dj bij Radio Alkmaar. Ik heb een oudere zus, zij heeft adhd. Vroeger had ik geen enkel contact met haar, tegenwoordig gaat dat beter.”

ASS mcdd

“ASS is de aanduiding voor autisme, het staat voor autisme spectrum stoornis. Binnen dat spectrum heb ik mcdd, een multiple complex development disorder ofwel een meervoudig complexe gedragsstoornis. De diagnose autisme is pas gesteld toen ik voor in de dertig was. Er was altijd al een vermoeden, maar de fantasieën en angsten die ik had, pasten niet in het beeld van klassiek autisme, het zijn wel typische kenmerken van mcdd. De psycholoog waar ik als kind kwam, zei dat ik gewoon normaal moest doen. Maar zoals ik altijd zeg: Ik kom uit Heerhugowaard, daar weten ze niet zo veel, het was al wat dat ik überhaupt naar een psycholoog mocht.”

“Vroeger vond ik iedereen raar, ook mijn zus, alleen mijn ouders vond ik min of meer neutraal. Gaandeweg ben ik erachter gekomen dat anderen juist mij raar vinden.”

Rechten en Economie

“Ik ging ze simultaan doen omdat ik had gelezen dat het de nuttigste studies waren. Eigenlijk deed ik het om te bewijzen dat ik dat kon. Op de lagere school had ik wel een hoge Cito-score, maar ze dachten: vwo, dat gaat ’m niet worden voor die rare Fabian. Zo kwam ik op een agrarische school terecht. Ik heb ook nog op een school voor zeer moeilijk opvoedbare kinderen gezeten, daarna ging ik naar havo en vwo. Overal vonden leraren me raar. Maar ik kon wel goed leren en hoefde er weinig voor te doen, maakte bijna nooit mijn huiswerk. De universiteit ging me ook makkelijk af. Ik heb mijn studie afgerond met een gezamenlijke master Rechten en Economie. Ik hoogbegaafd? Er is weleens een test geweest waar zoiets uitkwam, ja.”

Cabaret

“Ik zag op tv een cabaretier en dacht heel arrogant: dat kan ik ook. Het vooroordeel is dat autisten geen humor hebben. Dat klopt sowieso niet, maar al helemaal niet bij mcdd’ers, die juist veel fantasie hebben. Ook klassieke autisten zijn vaak goed in grappen, vooral woordgrappen. Waar het ze aan ontbreekt is snelheid, toch essentieel bij humor. Je hebt er niet zo veel aan als je tien minuten na een situatie alsnog een leuke opmerking bedenkt.”

“Mijn eerste optreden was in het Comedy Café in Amsterdam. Eng? Welnee, ik was ervan overtuigd dat ik het kon, haha. Het ging héél slecht, maar er waren twee grappen waar ze wél om moesten lachen, harder zelfs dan om de grappen van de andere komieken. Ik had kunnen denken: ik kap ermee. Maar ik ben juist doorgegaan en ging werken aan een repertoire in de stijl van die twee grappen die werkten.”

OCD

“Heb ik ook. De afkorting betekent obsessive compulsive disorder. In het Nederlands: ik lijd aan dwangstoornissen. De combinatie autisme en ocd is vrij gebruikelijk, maar ze weten nog niet of ocd een onderdeel van autisme is. Ik doe dingen in een bepaalde volgorde. ’s Ochtends moet ik een rij handelingen verrichten voor ik de deur uitga. Daardoor kom ik vaak te laat, wat weer heel atypisch is voor een autist. Ik wil ook graag dingen rechtzetten. Jouw blocnote, telefoon en pen liggen allemaal scheef op tafel. Ik word er niet zenuwachtig van, maar het stoort me wel. Ik zou ze het liefst rechtleggen, maar ik heb ook nog smetvrees. Ik vind deze hele tafel nogal vies eigenlijk. Thuis heeft bij mij alles een vaste plek. Ik ontvang liever geen bezoek, omdat mensen dan mogelijk die orde zouden verbreken.”

Corona

“Aan de ene kant voor mij heel fijn: iedereen houdt anderhalve meter afstand, ik hoef geen handen te schudden en zoenen mag al helemaal niet. Aan de andere kant is het wel een probleem dat iederéén nu smetvrees heeft. Ik doe daar dan nog een schep bovenop. En dat terwijl ik juist zulke goede vorderingen had gemaakt op dat gebied. Het zal hard werken worden weer op dat eerdere niveau te komen. Van de psycholoog hoorde ik dat veel patiënten hiermee zitten. Wat corona voor mij echt tot de hel maakt, is dat ik niet meer kan optreden. Optreden is mijn voornaamste therapie.”

Comedy Store

“De Comedy Store in Londen is de bakermat van de Angelsaksische comedy. Ik heb er meerdere keren opgetreden en op een openmic-avond zelfs een keer de zogeheten King Gong gewonnen als beste komiek van die dag. De eerste keer was het doodeng natuurlijk, een optreden in het Engels. Ik heb ook in België, Duitsland en Zweden opgetreden. In verschillende landen vinden ze andere dingen leuk, maar dat heb je ook in één land; in Manchester lachen ze om andere dingen dan in Londen. Een grap over een ongestelde vrouw die ik thuis probleemloos maak, kan in heel Engeland niet, maar in Zweden weer wel.”

“Bij een comedyfestival in Den Haag heb ik eens een optreden in een New Yorkse club ­gewonnen. Als autist raak je snel overprikkeld en in New York had ik het dus heel zwaar. Maar ik vond het er ook fascinerend. Gelukkig was er een gids, een local, die alles voor me regelde. Ik zou daar geen taxi durven aanhouden.”

Ambassadeur

Je hebt binnen de Nederlandse Vereniging voor Autisme leden die heel politiek ingesteld zijn. Die voelen zich als autist echt gediscrimineerd en zijn daar heel boos over. Ik ben met dat politieke niet zo bezig en probeer als ambassadeur van de NVA autisme vooral in een positief daglicht te zetten. Mijn instelling is: het is cool om raar te zijn.”

Oogcontact

“Ik kijk jou niet aan tijdens dit interview, maar ik kijk vrijwel nooit iemand aan met wie ik praat, ook mijn ouders meestal niet. Ik kan me veel beter concentreren zo. En het heeft ook te maken met mijn gevoeligheid. Als ik iets zou zeggen dat jou boos zou maken, wil ik dat liever niet zien. Ja, dat wegkijken vinden mensen ook heel raar. Dus dat moet worden uitgelegd. Maar ik heb ook wel buien dat het me echt niet boeit en het juist fijn is om het niet uit te leggen.”

Galerie

“Weet je wat fieps zijn? In Vlafeest leg ik het uit. Veel austisten hebben een bepaalde obsessie, een onderwerp waar ze alles van afweten en uren over kunnen doorgaan. Mijn fiep is schilderkunst uit de zeventiende tot negentiende eeuw plus magisch en modern realisme. Onlangs heb ik op een veiling een schilderij gekocht dat werd aangeboden als: toegeschreven aan Cornelis Saftleven. Ik weet absoluut zeker dat het van hem is. In de galerie van het Mauritshuis hangt een schilderij van Saftleven, waarop hetzelfde paard is te zien als op mijn schilderij.

“Heb ik eenmaal een schilderij gezien dan vergeet ik zelfs de kleinste details nooit meer. Zo heb ik interessante aankopen kunnen doen. Van een anonieme zeventiende-eeuwse tekening wist ik ook honderd procent zeker dat hij van David Vinckboons is. Die is later voor heel veel geld verkocht bij Sotheby’s. Ik heb ook werk van een leerling van Rembrandt. Ik ga heel veel naar veilingen, ook in het buitenland, en doe elke week wel een ontdekking. Ik bezit inmiddels aardig wat kunstschatten en wil daarin gaan handelen, zo heb ik bedacht in ­deze coronatijd. Binnenkort gaat mijn eigen ­Liquid Sky Gallery online.”

Kees Momma

“We zouden elkaar in april ontmoeten op een mede door de NVA georganiseerd evenement, maar dat ging door het coronavirus niet door. Kees wordt neergezet als een soort Rain Man, maar ik denk dat hij er – en dat is ook wel een beetje het punt van die documentaire Het beste voor Kees – met een andere opvoeding wel iets beter had bij gelopen. Ik ben gekomen waar ik nu ben doordat ik heel vaak in het diepe ben gesprongen dan wel gegooid. Kees is nooit in het diepe geweest.”

Lowlands 2019

“Over het diepe gesproken. Lowlands was echt te veel, er waren nog meer prikkels dan in New York. Ik heb er wél opgetreden, ik ben de uitdaging aangegaan. Dat optreden was leuk, voor de rest vonk ik het op Lowlands toch vooral verschrikkelijk. Ik kon er ook niet meteen weg. Ik rijd geen auto en omdat het laat was, viel er geen vervoer te regelen. Gelukkig konden ze me onderbrengen in een hotel in de omgeving.”

Thomas Azier

“Een popmuzikant? Ik ken hem niet. Ik houd van muziek, maar ben een autistische luisteraar. Vind ik een nummer goed, dan blijf ik dat draaien, elke keer opnieuw. Ik heb weleens proberen te tellen hoe vaak ik een nummer draai, maar na vijftig ben ik opgehouden. Laatst gebeurde het nog met Scars van Snelle. Na drie dagen alleen één nummer ben ik er ook helemaal klaar mee. De buren waarschijnlijk ook.”

Fabian Franciscus: Vlafeest, NPO 3, zondag om 23.05 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden