PlusAnalyse

Brandhaard verschuift naar grote steden: ‘Alles valt of staat met gedrag’

De meeste mensen die nu nog een coronabesmetting oplopen, doen dat in de grote stad, veelal in het westen van het land. Zeker de mensen daar moeten dan ook discipline tonen als de regels weer versoepeld worden, waarschuwen epidemiologen. ‘Het gaat er echt om spannen’.

Winkelend publiek in de Kalverstraat.Beeld ANP

Bijna drie maanden onderweg heeft het coronavirus in zijn reis door Nederland de Randstad uitgekozen om zich te nestelen. Zuid-Holland voert de lijst met meeste nieuwe besmettingen inmiddels aan, gevolgd door Noord-Holland. In klassieke hotspots als Oost-Brabant, Noord-Limburg en de regio ten westen van Zwolle lijkt het virus onder controle. Dunbevolkte provincies als Groningen, Drenthe en Zeeland kennen weinig besmettingen meer. 

Dat blijkt uit een analyse van de cijfers die het RIVM dagelijks naar buiten brengt. In de week van 10 tot en met 17 mei werden in Nederland 1372 mensen positief getest op het nieuwe coronavirus. Daarvan woonden er 437 in Zuid-Holland en 227 in Noord-Holland. Rotterdam (101), Amsterdam (95) en Den Haag (73) waren de steden met de meeste besmettingen. De eerste Brabantse stad staat op plek 9, dat is Eindhoven, met 22 nieuwe besmettingen. 

Bekijk hoe het aantal ziekenhuisopnames per gemeente zich ontwikkelt:

Sterfgevallen

Bekend is dat het aantal besmettingen geen perfect beeld geeft van de verspreiding van het virus, omdat niet iedereen met een Covid-verdenking getest wordt en het testbeleid per regio verschilt. Maar ook de sterfgevallen concentreren zich inmiddels steeds meer in Zuid- en Noord-Holland. Van de 624 mensen waarvan het RIVM tussen 3 en 17 mei het overlijden meldde, woonde bijna 49 procent in deze twee provincies. Tot 3 mei lag dat percentage met 31 procent een stuk lager. Het aandeel Brabantse en Limburgse doden daalde juist sterk, van 40 naar nog geen 24 procent.

Overigens daalt het aantal mensen dat ziek wordt en overlijdt aan het coronavirus al sinds eind maart. Die trend is in heel Nederland zichtbaar.

Volgens Marc Bonten, arts-microbioloog aan de Universiteit Utrecht, is het logisch dat het virus zich langzaam maar zeker naar de Randstad verplaatst heeft. “Je verwacht ook het meeste besmettingen in de gebieden waar veel mensen wonen. In het begin heeft een virus een beetje geluk nodig om zich te verspreiden, grote evenementen bijvoorbeeld. Dat gebeurde in het zuiden met carnaval. Daarna volgt het virus zijn natuurlijke weg. Dat de meeste besmettingen nu in grote steden plaatsvinden, is volledig normaal.”

Bekijk hoe het aantal vastgestelde besmettingen per provincie zich ontwikkelt:

In Noordoost-Brabant, waar het coronavirus in eerste instanties het hardst toesloeg, lijkt het virus voorlopig uitgedoofd. In gemeenten als Uden, Meijerijstad en Boekel worden amper nog besmettingen gemeld, en helemaal geen ziekenhuisopnamen meer. Ook in de zwaar getroffen Limburgse gemeente Peel en Maas lijkt de situatie met 1 nieuwe besmetting in een week tijd  onder controle.

Dat het in deze gebieden nu relatief rustig is, heeft er volgens epidemioloog Hans Heesterbeek (Universiteit Utrecht) mogelijk mee te maken dat mensen daar de maatregelen van de overheid nog steeds naleven. Maar er zullen meer oorzaken zijn, zegt hij. “In gebieden met veel besmettingen, is het moeilijker om nog mensen te besmetten door opbouw van immuniteit. Veel overdracht vindt binnen het gezin plaats, zeker nu mensen niet veel buiten de deur komen. Je kunt je voorstellen dat het eerste gezinslid dat besmet raakt meer anderen besmet dan zijn familieleden na hem.”

De gemeenten die tot nu toe het zwaarst getroffen zijn, bevinden zich vooral in Noordoost-Brabant, Noord-Limburg en ten westen van Zwolle:

Dunbevolkte gebieden

Ander opvallend gegeven: in dunbevolkte delen van het land is het aantal besmettingen zeer sterk teruggelopen. In sommige delen lijkt het virus zelfs bijna verdwenen. Dat geldt bijvoorbeeld voor het noorden. Tussen 10 en 17 mei was er in Drenthe, Friesland en Groningen geen enkele ziekenhuisopname vanwege Covid-19. In Groningen en Drenthe werden in die week maar vier mensen positief getest. 

Een vergelijkbaar beeld is te zien in Zeeland, dat 11 nieuwe besmettingen telde, de kop van Noord-Holland (vrijwel geen nieuwe gevallen) en Overijssel, waar bijna de helft van de gemeenten in die week geen nieuwe besmettingen telde.

Vrijwel afwezig

Peter van der Voort, intensivist in het UMC in Groningen, ziet dat het aantal Covid-patiënten in zijn ziekenhuis inmiddels sterk afneemt, en constateert dat het virus inmiddels ‘vrijwel afwezig’ is in het noorden. De vraag is wat dat in die regio doet met de bereidheid om de regels te volgen. “Er lijkt hier wel ruimte te zijn om meer contact te hebben, en weer meer te gaan werken dan we de laatste maanden gewend zijn.”

Tegelijk wijst Van der Voort er net als collega-wetenschappers op dat het ook een kwestie van geluk is dat het noorden goeddeels gespaard bleef. De Nederlandse ‘intelligente lockdown’ werd al ingevoerd voordat corona echt kon toeslaan. “En er is zoveel onderling verkeer tussen de regio's. Als je het hier nu verder loslaat, krijg je meer reisbewegingen en onderling contact en weet je niet of het daarna ook nog onder controle blijft.”

Epidemiologen kijken met de nodige reserves naar de versoepeling in het beleid dat voor 1 juni gepland staat. Dan gaat de horeca in Nederland weer open, zij het met speciale ‘anderhalvemeterregels’. “Ik kijk daar zeker met een bezorgd oog naar”, zegt Bonten. “Het lijkt er op dat de reproductiefactor, het aantal mensen dat iedereen met corona nu besmet, nog steeds niet zo ver onder de 1 ligt. Het is de vraag hoe sterk dat toeneemt als het beleid versoepeld wordt. Het kan goed gaan, als iedereen zich perfect aan alle maatregelen houdt die er nog steeds zijn. Het gaat er om spannen.”

Volgens Heesterbeek wordt discipline de komende tijd nog belangrijker dan in de periode die achter ons ligt. “Het aantal besmettingen wordt beïnvloed door twee dingen: het aantal contacten dat mensen hebben, en de manier waarop dat contact plaatsvindt.  De eerste factor gaat de komende tijd weer toenemen, dat willen we ook allemaal. Op de tweede factor hebben we zelf nog steeds veel invloed. Alles valt of staat met gedrag. Hygiëne wordt echt het toverwoord.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden