‘Bouw militair radarstation op zéér afgelegen plek, niet in Herwijnen’

Defensie bezweert de Tweede Kamer dat de straling van de nieuwe radar die in de gemeente Herwijnen moet komen binnen de normen valt. In een hoorzitting trekken anderen die normen én de locatie in twijfel. ‘Een slechtere plek is er niet.’

Ingenieur Ruben van der Horst (rechts) uit Herwijnen spreekt samen met zijn dorpsgenoot Edwin Rijkse met de Tweede Kamer over de plaatsing van een militair radarstation in Herwijnen. Beeld ANP/Sem van der Wal

Is elektromagnetische straling van een krachtige radar schadelijk voor de gezondheid? Defensie meent van niet, ook niet nadat woensdag is gebleken dat de dodelijke spierziekte ALS in Herwijnen vier keer vaker voorkomt dan elders in het land. “In de worstcasescenario’s blijven we ver beneden de norm,” stelt commodore Dick van Ingen in de Tweede Kamer. Ook als de straling van die andere radar in Herwijnen, van het KNMI, wordt meegerekend.

Maar volgens de Belgische hoogleraar Guy Vandenbosch, verbonden aan de universiteit in Leuven, kan de wetenschap daar helemaal geen uitsluitsel over geven. “We weten helemaal niet wat die straling doet op lange termijn.”

Als men ervan overtuigd is dat de radar nodig is – “en ik denk dat het antwoord ‘ja’ is” – dan is de belangrijkste vraag volgens Vandenbosch wáár de toren gebouwd moet worden. “Ik zou kijken naar een plaats die zéér afgelegen is, zo ver mogelijk van bewoning.”

900 meter

En juist dat is in Herwijnen, volgens Defensie de optimale locatie omdat het laaggelegen is en centraal in het land, niet het geval. De radar staat daar op 900 meter van de dorpskern. Dichter in de buurt liggen al boerderijen. Terwijl er volgens de regels 1500 meter afstand van bebouwing moet zijn.

Daarbij, zegt natuurkundige Leendert Vriens, staat er een tweede radar in het dorp en varen er op de Waal, die langs Herwijnen stroomt, jaarlijks duizenden schepen die allemaal ook van radar zijn voorzien. “Een slechtere plek is er niet,” stelt Vriens, die zelf naar eigen zeggen ziek werd door ‘elektrogevoeligheid’.

Het ging donderdag in de Tweede Kamer over ioniserende straling, of niet-ioniserende straling, over langdurige blootstelling, over kortdurende pulsen, over ICNIRP-normen en waarom die norm niet in alle landen hetzelfde is. Zo kan de radar van het Nederlandse bedrijf Thales nooit in België worden gebouwd omdat daar strengere stralingsrichtlijnen gelden. “Elk land heeft een eigen norm,” aldus commodore Van Ingen. “Ik woon vlak bij de Duitse grens. Daar mag ik ineens met 200 kilometer per uur op de snelweg rijden.”

Nationale veiligheid

De Eerste en Tweede Kamer stemden eerder al in met de bouw van een nieuwe radar in Herwijnen. Toch sprak de Tweede Kamer met defensie, experts en inwoners over de nieuwe SMART-L-radar die Defensie in Herwijnen wil plaatsen. Daar is in het dorp in de gemeente West Betuwe veel verzet tegen. De krijgsmacht beroept zich op de nationale veiligheid en zet het plan toch door.

Tunnelvisie, oordelen twee bewoners van het actiecomité Radar Nee die voor de hoorzitting zijn uitgenodigd. Zij voelen zich niet serieus genomen door Defensie. Vragen werden nooit beantwoord, stellen zij, ‘dertig van de honderd mails’ zouden door Defensie zijn kwijtgemaakt. Bewoners mochten alternatieven aandragen, maar toen een lijst met andere locaties voor de radar was opgesteld, kwam Defensie met het ideale gebied: ‘een postzegel van 30 vierkante kilometer’. “We kregen het idee dat ze daarmee onze locaties allemaal konden afwijzen,” zegt inwoner Ruben van der Horst.

Gevaarlijk

“Ik hou me als ingenieur graag aan de feiten,” benadrukte hij. “Feit is dat er straks twee radars in Herwijnen staan. Feit is dat de SMART-L tot de krachtigste radars ter wereld behoort. En er staat al een krachtige KNMI-radar. Herwijnen heeft haar portie straling wel gehad.” Dorpsgenoot Edwin Rijkse vindt dat Herwijnen ‘disproportioneel wordt belast’. “Politiek, neem je verantwoordelijkheid: straling is gevaarlijk!”

Precies dat is een punt van discussie. Volgens deskundigen van TNO is er verschil tussen ‘tijdgemiddelde blootstelling’, die lang duurt, en piekblootstelling, die even duurt. “Die pieken tellen niet bij elkaar op,” aldus Peter Zwamborn van TNO.

Pulsen

Herwijner Van der Horst is het daar niet mee eens. Volgens hem geeft de radar korte pulsen, 24 uur per dag. “Elke vijf seconden een puls – pats! – dat is kort, maar vinden wij langdurig.” Hij vergelijkt het met geluid. “Dat is net als straling, dat zie je niet. Als het gemiddelde over vijf minuten 70 decibel is, dan kan er in die tijd wel een straaljager overvliegen met 200 decibel. Dan ben je wél doof.”

Volgens de inwoners van Herwijnen is Meerkerk, in de gemeente Vijfheerenlanden, beter geschikt. “De grond is daar drassig, zegt de gemeente. Waarom luistert Defensie dan wel naar dat bezwaar en niet naar een unaniem democratisch besluit van de gemeente West Betuwe?” vraagt Van der Horst zich af. Ook oppert hij de plek van de voormalige kerncentrale Dodewaard. “Geen bebouwing, en het ligt nagenoeg net zo laag als Herwijnen.”

Edwin Rijkse uit Herwijnen sprak tijdens een rondetafelgesprek met Kamerleden over het militair radarstation dat volgens Defensie in Herwijnen moet komen.Beeld ANP/Sem van der Wal
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden