PlusAnalyse

Boeren om tafel met Remkes: hoeveel speelruimte is er?

Komende week zoeken politici, boeren en bemiddelaars naar een inhoudelijke uitweg uit de stikstofimpasse. De grote politieke stikstofdoelen lijken heilig, al herhaalt nog maar één coalitiepartij dat nu. ‘Eerst moeten we om tafel.’

Niels Klaassen en Jurriaan Nolles
Bij een concert van André Rieu op het Maastrichtse Vrijthof hielden boeren zaterdag zogenoemde 'publieksvriendelijke' protesten. Beeld ANP
Bij een concert van André Rieu op het Maastrichtse Vrijthof hielden boeren zaterdag zogenoemde 'publieksvriendelijke' protesten.Beeld ANP

De aanloop naar het eerste gesprek tussen bemiddelaar Johan Remkes en de boeren verliep de afgelopen dagen chaotisch. Boerenbelangenclub LTO weigerde de uitnodiging in eerste instantie, maar schuift nu alsnog aan. Anderen twijfelen: Farmers Defence Force (FDF) en Agractie weten nog niet of ze komen. Wel gaan Bart Kemp van Agractie en Remkes vandaag bellen. Dat kan een eerste stap zijn, na de eerdere boycot.

De meer radicale groepen hebben totaal geen fiducie in een onafhankelijke en neutrale opstelling van gespreksleider Remkes. De VVD’er was formateur van het huidige kabinet en daarvoor ook voorzitter van de onderzoekscommissie die de weg plaveide voor de grote stikstofopgave van vijftig procent minder uitstoot in 2030.

En toch neigt ook FDF ernaar om alsnog op de uitnodiging in te gaan. Al is het maar om te voorkomen dat belangenorganisatie LTO daar allerlei wilde concessies doet die slecht uitpakken voor de boeren. “Wij hebben er geen vertrouwen in dat LTO onze belangen behartigt,” zei voorman Mark van den Oever eerder. Hij dreigt ook dat ‘de LTO kan afspreken wat het wil, maar als FDF zegt dat er geen vrede komt, dan komt er geen vrede’.

Geen taboes

De grote vraag is welke speelruimte Remkes en tafelgenoten – betrokken ministers, onder wie premier Rutte – nog hebben. Keer op keer benadrukt het kabinet dat de stikstofdoelen en het tijdpad staan: 50 procent minder stikstofuitstoot in 2030. Wat heeft het dan voor zin om te gaan praten, stelden de boerenclubs vorige week. FDF bestempelde de sessie met de bemiddelaar als een ‘theekransje’, slechts bedoeld om protestacties te stoppen en rust te kopen.

En toch – woorden doen ertoe rond het Binnenhof – lijkt er heel voorzichtig wat ruimte te komen bij de coalitie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie. Dat begon al bij de uitnodigingstekst van Remkes, en even later in een telefoontje van de LTO met premier Rutte. Remkes en Rutte benadrukten beiden dat er ‘geen taboes’ zijn. Dat betekent zoveel als: alles kan besproken worden.

“Remkes wil een open gesprek zonder taboes of blokkades,” zegt ook de woordvoerder van de bemiddelaar. Daarbij zijn coalitiedeals of rechterlijke uitspraken niet van belang. “Voor Remkes is slechts één woord heilig: onafhankelijkheid. Hij is onafhankelijk, zijn staf is ook niet van een van de ministeries, Remkes is er niet op marsorders van een kabinet of welke minister dan ook.”

Regionaal maatwerk

Ook bij coalitie-Kamerleden lijken de opvattingen wat buigzamer te worden. Alleen D66 herhaalt dat ‘de doelen en het tijdpad’ overeind staan. Andere partijen wagen zich opvallend genoeg niet aan uitspraken over de doelen. Ook dat wat níet gezegd wordt, is soms van groot belang.

Zo wil VVD-Kamerlid Thom van Campen niet vooruitlopen op vragen over de stikstofdoelen. “Het is nu eerst van belang dat de discussie aan tafel op gang komt. Omdat ik geen rol aan die tafel heb, ga ik niet vooruitlopen op mogelijke uitkomsten. De onzekerheid en de zorgen bij boeren zijn groot. Het kabinet heeft de verantwoordelijkheid om die zorgen weg te nemen en met een gedragen oplossing te komen. Tegelijkertijd blijft de stikstofopgave onverminderd groot.”

CDA-Kamerlid Derk Boswijk herhaalt zijn eerdere wensen: alle sectoren moeten stikstof helpen terugdringen, en naast opkoop- moeten innovatie- en verplaatsingsregelingen beter uitgewerkt worden. ChristenUnie-Kamerlid Pieter Grinwis gaat – net als VVD en CDA – niet in op vragen over de stikstofdoelen: “Geen taboes betekent geen taboes, dan kan overal over gesproken worden, daar geven we ze alle ruimte toe.”

Het coalitiezwijgen over de doelen kan ook strategie zijn om bewust niet te veel te hameren op boosmakers voor boeren. Na dagen vol wilde acties, snelwegblokkades, afvaldumpingen en brandstichtingen, lijkt het devies vooral: geen olie op het vuur, eerst in gesprek.

Het contrast tussen beide kanten van de tafel is straks groot: de boeren hopen dat ze de fundamenten van het stikstofstelsel kunnen renoveren (de hoofddoelen), de ministers zullen vooral benadrukken dat ‘het hoe’ nog open ligt. Dat meer innovatie mogelijk is, dat maatwerk regionaal echt de bedoeling is.

Deadline opschuiven

Maar boerenorganisaties vinden dat 2030 te snel komt voor zo’n grote stikstofreductie. Voor hen ‘valt of staat’ een gesprek ook met de stikstofnorm van de kritische depositiewaarde (kdw). De kdw is een maatstaf die aangeeft hoeveel stikstof een natuurgebied lange tijd kan verdragen zonder te groot gevaar op schade. Kemp van Agractie wil die norm uit de wet, hij vindt onder meer dat de metingen onnauwkeurig zijn. LTO wenst hetzelfde, en Sieta van Keimpema, secretaris van de FDF, zegt ook dat de stikstofnorm weg moet. “Zolang dat niet ter discussie komt te staan, heeft het geen zin om te praten.”

Hoewel de coalitiepartijen weinig tot niets zeggen, klinkt in de boezem van die partijen wel enige ruimte.
Zo hoopt Michael Theuns, de provinciale lijsttrekker van het CDA in Limburg, op serieuze wijzigingsmogelijkheden: “In mijn ogen zou ‘geen taboes’ moeten betekenen dat ook de doelen dus niet in beton gebeiteld zijn.” En veelzeggend: een Haagse coalitiebron schetst dat de deadline van 2030 in het uiterste geval wellicht wel wat kan worden opgeschoven. Snel beginnen is voor de natuur erg belangrijk, de einddatum zou wat later kunnen.

Maar zover is het nog lang niet. Gezien de politieke verhoudingen zou dat nieuwe onderhandelingen vergen binnen de coalitie. Eerst moet het decor van de stikstofdiscussie verplaatsen, van de snelweg naar de gesprekstafel.

Rode zakdoeken en een koeienmascotte

Boeren vielen afgelopen weekeinde op met publieksvriendelijke acties op meerdere plekken. Op het Utrechtse Stationsplein stonden zaterdag geen trekkers, maar een koeienmascotte en boeren die rode zakdoeken uitdeelden.

bij het Wereld Muziek Concours in Kerkrade stonden eveneens boeren klaar voor een publieksvriendelijk protest. Een dag eerder waren Limburgse boeren aan het protesteren zonder dat mensen er last van hadden: bij een concert van André Rieu op het Maastrichtse Vrijthof kwamen zaterdag 40 trekkers aanrijden. Volgens een woordvoerder van de Veilgheidsregio is de actie in een ontspannen en rustige sfeer is verlopen. “Het is voortreffelijk gegaan.”

De publieksvriendelijke acties komen na een week waarin de boerenprotesten steeds grimmiger werden, met brandstichting en afvaldumpingen langs de snelweg en oproepen van politie om hiermee te stoppen.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden