PlusAchtergrond

Bitcoin wordt mainstream, maar is het een serieuze wereldmunt?

Ooit is hij begonnen als speeltje van technerds, maar inmiddels dringt de bitcoin door tot het grote publiek. ‘Per dag komen er honderdduizenden bitcoinkopers bij.’

null Beeld Eline van Strien
Beeld Eline van Strien

Weet u nog welke overbodige aankoop u vijf jaar geleden deed? Dat keukenapparaat dat u nooit gebruikte? Die schoenen die u toch niet lekker bleken te zitten? Als u dat geld toen in bitcoin had gestoken, reed u nu in een felgele Lamborghini met vleugeldeuren rond.

Maar ja, achteraf is mooi wonen. U kocht toen geen bitcoin. Maar toch zal iedereen met een beetje een materialistische inborst die de koers van de bitcoin bekijkt zich wel eens voor de kop slaan: shit, de boot gemist.

Ter geruststelling: in 2016 waren er nog maar weinig mensen die überhaupt gehoord hadden van cryptovaluta of van de blockchaintechnologie erachter. Bitcoin bestond weliswaar al sinds 2009, maar was toch vooral iets voor technerds, en zelfs binnen die scene was het een niche.

Waarde keer 200

Inmiddels is de waarde van de digitale munt vertweehonderdvoudigd en heeft de bitcoin zijn weg naar het grote publiek gevonden. Tesla kocht dit jaar voor 1,5 miljard dollar aan bitcoins, institutionele beleggers flirten met het idee om in crypto’s te stappen en vorige week ging het cryptoplatform Coinbase naar de Amerikaanse aandelenbeurs Nasdaq, waar het in een klap 70 miljard euro waard bleek.

Bitcoin is overal: langs de snelweg prijken grote billboards met schreeuwende advertenties die allemaal inspelen op het gevoel van fomo (fear of missing out): je bent nog niet te laat, stap nu in, gratis geld voor iedereen!

Voor dat laatste waarschuwt Meyade Curfs zijn cursisten. Hij geeft workshops over cryptogeld, en een van de eerste dingen die hij daarin uitlegt is dat je emoties buiten de deur moet houden. “Halsoverkop al je spaargeld ergens in steken zonder dat je een idee hebt wat het is of hoe het werkt, is heel onverstandig. Ik krijg soms rillingen als ik zie hoe onbezonnen mensen erin stappen. Sommigen denken in no time miljonair te worden.”

Blockchain

Curfs wil mensen wegwijs maken in de op het eerste gezicht tamelijk ondoorgrondelijke wereld van de crypto. Het eerste wat hij zijn cursisten bijbrengt is de technologie achter de bitcoin, de zogeheten blockchain. Dit is een manier om gedecentraliseerd data op te slaan in de vorm van een keten van blokjes. In het geval van bitcoin wordt elke transactie geregistreerd op alle computers, de blockchain dient zo als publiek grootboek met informatie. Curfs: “Dat vind ik zo interessant aan bitcoin: het is van niemand en tegelijk van iedereen. Net zoals internet van niemand is.”

Bert Slagter, die samen met zijn broer Peter de website LekkerCryptisch.nl bestiert, is altijd geïnteresseerd geweest in complexe systemen. Ook hij ziet parallellen tussen de tijd waarin het internet zich ontwikkelde en de blockchaintechnologie van nu. “Internet is een wereldwijd neutraal netwerk voor de overdracht van informatie, de bitcoin is een netwerk voor waarde-overdracht. Wat de bitcoin uniek maakt, is dat er maar een beperkt aantal van in omloop komt, in totaal 21 miljoen stuks. Daarin verschilt het van gewoon geld, dat door centrale banken tot in het oneindige bijgedrukt kan worden. Sparen bij een bank kost nu geld, aandelen en vastgoed zijn ontzettend duur en de verwachting is dat de inflatie gaat stijgen. Je wordt dus niet langer slapend rijk, maar slapend arm. Dat is een van de redenen dat er per dag honderdduizenden bitcoinkopers bij komen.”

Bitcoin heeft als ambitie een wereldwijd geldsysteem te worden, zegt Slagter. Of dat lukt, durft hij niet te voorspellen. “Er kan van alles gebeuren: het kan technisch stukgaan, wereldwijd verboden worden, of zo streng gereguleerd dat het in de praktijk onbruikbaar wordt. Maar feit is wel dat de bitcoin al een trackrecord van twaalf jaar heeft opgebouwd en een marktwaarde van ongeveer 1000 miljard dollar. Ik verwacht dat ie here to stay is.”

Geen alternatief

Wim Boonstra, adviseur bij de Rabobank en bijzonder hoogleraar economische en monetaire politiek aan de Vrije Universiteit Amsterdam, is sceptisch. “Allereerst: ik ben een econoom, met die blik kijk ik er ook naar. Ten tweede: ik geef geen advies over of de bitcoin in waarde gaat stijgen of gaat dalen. Hij kan naar een miljoen gaan, hij kan terug naar nul gaan, daar waag ik mij niet aan.”

Na die voorbehouden steekt Boonstra van wal. “De eerste vraag is of bitcoin, en al die andere cryptomunten, geld zijn. Geld is in beginsel een sociale conventie: de waarde ervan wordt gedragen door het vertrouwen en de acceptatie ervan. Verder wordt geld gezien als iets dat in een bepaalde samenleving wordt geaccepteerd als rekeneenheid, als ruilmiddel en als middel voor waardeopslag. Tot op zekere hoogte voldoet de bitcoin, binnen een bepaalde gemeenschap, aan die voorwaarden.”

Traag en volatiel

Maar Boonstra denkt niet dat de bitcoin ooit tot een echt alternatief voor het mondiale geldsysteem zal uitgroeien. “Om te beginnen staat het haaks op de theorie van wat de optimale omvang van een valutagebied kan zijn. Als betalingssysteem is bitcoin veel te traag, voor pen­sioenfondsen en institutionele beleggers is hij te volatiel. Bovendien heeft bitcoin duistere kanten: omdat het een anoniem systeem is, wordt het gebruikt door criminele en terroristische organisaties, voor wapen-, drugs- en mensenhandel. Alleen daarom al zullen autoriteiten nooit toestaan dat de bitcoin systeemrelevant wordt en steeds strengere regels hanteren.”

En de spectaculaire waardestijging van de bitcoin dan? Het afgelopen jaar zijn er een hoop mensen fiks mee binnengelopen. Boonstra: “Ja, er is een flinke hype aan de gang. Maar de bitcoin zelf heeft geen onderliggend verdienmodel en de algemene acceptatie is zeer beperkt. Je kunt je winst alleen te gelde maken door je bitcoins te verkopen aan een nieuwe instapper. Daarmee lijkt het op een piramidespel.”

Sektarisch wereldje

Bitcoinbeliever Slagter noemt dat ‘intellectuele luiheid’, die verwijzingen naar tulpenmanie of piramidespel. “Dan ga je totaal voorbij aan de toegevoegde waarde van het systeem en aan de visie achter de bitcoin.” Bitcoin is fundamenteel apolitiek, maar komt wel voort uit een ideologie, legt Slagter uit. Het heeft anarchistische trekken, maar ook elementen van het libertarisme, en komt uit de beweging van de cypherpunks, een groep die strijdt voor radicale vrijheid op internet. Zij zitten ook achter de torrents, VPN-verbindingen en de PGP-technologie, waarmee je berichten versleutelt.

Ook online bestaat een hechte bitcoingemeenschap. De meest fanatieke leden hebben op hun profielfoto op sociale media laserogen en twitteren de hele dag over niks anders. Voor- en tegenstanders van cryptomunten lijken soms een welhaast religieuze strijd met elkaar uit te vechten. Volgens Boonstra ‘kun je beter een Mohammedcartoon maken dan twijfels uiten over de bitcoin.’ “Het cryptowereldje heeft soms wel wat sektarisch,” erkent Slagter. “En daar schaam ik mij soms wel voor. Net als dat ik het onbegrijpelijk vind wat een bord sommige economen voor hun kop hebben.”

Waar staat de bitcoin over vijf jaar? Volgens Boonstra zal de blockchaintechniek dan zijn overgenomen door banken en is de hype dan gaan liggen, al acht hij mogelijk dat de bitcoin een plaats als beleggingscategorie blijft houden. Curfs denkt dat de bitcoin tegen die tijd strakker gereguleerd zal zijn, en dat van de 4000 alternatieve cryptomunten maar een klein aantal het zal redden. En Slagter hoopt dat de prijs zich zal stabiliseren en de bitcoin een blijvende toevoeging zal zijn op het geldsysteem. Maar of de cryptomunt straks een miljoen waard is of helemaal niks, aan die voorspelling durft niemand zich te wagen. Afgelopen week daalde hij weer zo’n twintig procent in waarde. Bezint eer gij begint – en blijf vooral dromen van gele Lamborghini’s als je daar gelukkig van wordt.

De smeerkees onder de valuta

De bitcoin is een energieslurper. Om nieuwe bitcoins te delven (‘minen’) is veel rekenkracht van computers vereist, en dat kost enorme hoeveelheden stroom. Het totale elektriciteitsverbruik wordt al vergeleken met dat van landen als Nederland o Noorwegen. En hoe meer de munt waard wordt, des te lucratiever is het om computers te laten minen. Daar komt bij dat veel delvers gevestigd zijn in landen waar de stroom goedkoop is, maar niet bepaald schoon. “Bitcoin is de smeerkees onder de betaalmiddelen,” zegt hoogleraar Wim Boonstra. Maar volgens Meyade Curfs ligt dat genuanceerder. “Het in stand houden van het geldsysteem kost ook stroom, net als het delven van goud. Computers worden steeds zuiniger, dus de belasting van het bitcoinminen zal ook verminderen.” Ook Bert Slagter denkt dat over een paar jaar bitcoins minen minder milieubelastend zal zijn, doordat de energie dan komt uit stranded energy: energiebronnen die op geen andere manier worden gebruikt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden