PlusWereldstad

Bijenkorffile lang? In Istanboel staat het verkeer pas écht vast: ‘Ik houd van autorijden, maar dit is vreselijk’

Het verkeer in Istanboel is niet alleen hectisch, maar er staat ook vaak file. Een mogelijke oplossing is het uitbreiden van het ov-netwerk. Beeld Getty Images/iStockphoto
Het verkeer in Istanboel is niet alleen hectisch, maar er staat ook vaak file. Een mogelijke oplossing is het uitbreiden van het ov-netwerk.Beeld Getty Images/iStockphoto

De gesloten Piet Heintunnel veroorzaakte het nodige oponthoud in Amsterdam, en de Bijenkorffile is berucht. Maar pas echt vast staat het verkeer in Istanboel, waar automobilisten volgens TomTom in een jaar tijd zo’n 142 uur verloren aan files. ‘Hier staat het verkeer soms dag en nacht vast.’

Sam de Graaff

Toen Nicolette de Jong (56) een kleine 25 jaar geleden naar Istanboel verhuisde, besloot ze een paar rijlessen te nemen. Gewoon, voor de zekerheid, haar rijbewijs had ze al. Ze reed fantastisch, zei haar instructeur. “Ik deed het voor mijn zelfvertrouwen: het verkeer hier vond ik doodeng.”

Inmiddels heeft De Jong, geboren in Venray, zich gevoegd naar de normen van de stad. Misschien wel iets te goed, zegt ze lachend: haar man, van Turkse komaf, vraagt regelmatig of ze iets rustiger wil rijden. “Maar ja, je moet je mannetje staan.” Dat betekent: je niet laten wegdrukken en geen grote gaten laten vallen met de auto voor je, anders piept iemand ertussen.

Maar aangepast of niet – het rijgedrag van de Istanboelse automobilist is voor De Jong geen pretje. Dat geldt net zo goed voor de drukte. Elke dag staat ze vast. Voor een ritje van 20 kilometer, van haar huis in het noorden naar haar werk in het centrum, trekt ze anderhalf uur uit. “Op zich houd ik van autorijden. En ik wil niet klagen,” zegt ze. “Maar dit is vreselijk.”

Twee grote corridors

Volgens een rapport van de Yeditepe Universiteit in Istanboel stonden automobilisten hier in de spits dagelijks 70 minuten in de file. TomTom, dat jaarlijks een wereldranglijst uitbrengt over verkeersdrukte in steden, concludeerde zelfs dat het oponthoud in 2021 nergens zo erg was als in Istanboel. Een doorsnee rit duurde 62 procent langer dan zou moeten, becijferde het Nederlandse bedrijf. Over het hele jaar verloren automobilisten door de drukte zo’n 142 uur. Amsterdam stond overigens op plek 272, met 41 ‘verloren’ uren. Bijenkorffile of niet.

Of Istanboel écht de drukste stad ter wereld is, kun je je afvragen – de lijst van TomTom telt bijvoorbeeld maar twee Afrikaanse steden. Maar dát het verkeer in Istanboel druk is, daarover bestaat volgens Hüseyin Murat Çelik, hoogleraar stadsplanning aan de Technische Universiteit van Istanboel, geen enkele twijfel.

“In alle metropolen ontstaan files tijdens piekuren,” zegt hij. “Zelfs in Los Angeles, een autostad bij uitstek. Maar hier staat het verkeer soms dag en nacht vast.” De bruggen over de Bosporus vormen een bottleneck, maar eigenlijk is het door de hele stad raak. “Istanboel heeft weinig grote wegen. Er zijn maar twee grote corridors die van oost naar west door de stad lopen, waarvan één eigenlijk niet eens een snelweg mag heten.”

De oorzaak voor de verkeersdrukte is even makkelijk samen te vatten als lastig op te lossen: de auto wordt in Istanboel meer gebruikt dan de stad planologisch aankan. Dat hangt deels samen met de snelle bevolkingsgroei: woonden er in 2000 nog geen negen miljoen mensen, inmiddels zijn het er meer dan 15,5 miljoen.

Alle ballen op het openbaar vervoer

Een lange reeks ideeën is al geopperd om het drukteprobleem te verhelpen – of in elk geval te verminderen. Vaker thuiswerken en slimme technologie op kruispunten bijvoorbeeld, of het promoten van de fiets, al vormt het heuvelachtige landschap voor veel mensen een onoverkomelijke hobbel. In ieder geval géén optie, volgens Çelik: meer asfalt. “Zoals ze in de VS zeggen: you can’t build your way out of congestion.”

Çelik heeft zijn hoop gevestigd op het openbaar vervoer. Dat geldt ook voor Emrah Akyuz, universitair docent milieuvraagstukken aan de universiteit van Bingöl. Er is al een ‘metrobus’, een snelle buslijn die dwars door de stad voert en boven verwachting veel wordt gebruikt. Die busdienst kan worden uitgebreid. Maar de beste kansen biedt de metro. Op dit moment ligt er ongeveer 200 kilometer aan lijnen. Dat klinkt heel wat, maar vergeleken met Moskou of Londen (beide goed voor ongeveer 400 kilometer) valt het tegen.

“Het metronetwerk wordt uitgebreid,” zegt Akyuz. “In 2025 moet er 300 kilometer liggen.” Het is de vraag of dat genoeg is, stelt hij, want het autobezit in Istanboel neemt toe. “De auto is een statussymbool. Mensen zien het als comfortabel en veilig, in tegenstelling tot het openbaar vervoer.” Tel dat groeiende autobezit op bij de snelle bevolkingsgroei, en zelfs het uitbreiden van de metro voelt als dweilen met de kraan open.

Hoop op een snelle oplossing van de verkeersproblemen hebben Akyuz en Çelik niet. In elk geval geven ze het goede voorbeeld: ze gaan met de metro naar hun werk. “Ik moet wel, als pleitbezorger van het openbaar vervoer,” zegt Çelik. Zijn auto heeft hij verkocht.

En De Jong? Eerder reed ze regelmatig met de auto naar een metrostation, om daar vervolgens over te stappen. “Maar de parkeertarieven zijn verhoogd,” zegt ze. “Echt aantrekkelijk is die optie niet meer. Meestal rijd ik maar door – en neem ik de file voor lief.”

Russische en Oekraïense steden

Ooit, nog maar enkele decennia geleden, was de auto overal in het Amsterdamse centrum aanwezig. Inmiddels geldt hij echter als een ongenode gast in de stad, met name in datzelfde centrum. Parkeertarieven gingen de afgelopen tijd omhoog, het aantal parkeerplekken omlaag en doorgaande routes werden afgesloten.

Volgens TomTom heeft dat geleid tot minder verkeersdrukte: in 2021 gold Amsterdam als de twaalfde drukste stad van Nederland. Twee jaar eerder stond Amsterdam nog in de top 5. Het drukst was het volgens TomTom in Haarlem, waar de gemiddelde rit door vertraging 29 procent langer duurde. Daarna volgden Den Haag (26 procent) en Groningen (22 procent). In Amsterdam bedroeg de gemiddelde vertraging 18 procent van de standaard reistijd.

Vergeleken met Istanboel (62 procent) valt het in Nederland allemaal reuze mee. Andere hoog genoteerde steden uit het internationale TomTomonderzoek lagen in 2021 opvallend vaak in Rusland en Oekraïne: Moskou stond bijvoorbeeld op plek 2, gevolgd door Kiev (56 procent) en Odessa (51 procent, plek 6).

Gezien de Russische invasie in Oekraïne zijn die cijfers waarschijnlijk nog maar weinig waard.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden