PlusInterview

Bezem door het basispakket: niet-effectieve zorg niet langer vergoed

Zorg die niet bewezen effectief is, zal vaker uit het basispakket verdwijnen. Onder meer slaapcentra in ziekenhuizen moeten gaan aantonen dat patiënten baat hebben bij een behandeling, anders wordt die niet langer vergoed.

Apneu behandeling in een slaapcentrum.Beeld Getty Images

Het Zorginstituut Nederland, dat in opdracht van de overheid het basispakket bewaakt, kondigt maandag aan dat de teugels worden aangehaald. Voor behandelingen waarbij de wetenschappelijke onderbouwing tekortschiet, wordt een ‘resultaatafspraak’ gemaakt. Wordt dat bewijs vervolgens niet geleverd, dan verdwijnt deze zorg uit het pakket.

Volgens voorzitter Sjaak Wijma gaat de discussie over het pakket nu te vaak over dure, nieuwe medicijnen die voor vergoeding in aanmerking komen. Er wordt volgens hem te weinig gekeken naar wat er al in het pakket zit, terwijl uit onderzoek is gebleken dat voor maar liefst de helft van het pakket geen wetenschappelijke onderbouwing is. “Daarom is het belangrijk dat we gaan uitzoeken en nader beoordelen wat wel werkt en wat niet,” zegt Wijma.

Apneu

Het schrappen van zorg is omstreden. Vorig jaar adviseerde het Zorginstituut om een hooggebergtebehandeling voor astmapatiënten in het Zwitserse Davos te schrappen, omdat die geen toegevoegde waarde had. Die stap leidde tot tumult bij patiëntenorganisaties en in de Tweede Kamer.

Veel ziekenhuizen hebben de afgelopen jaren slaapcentra ingericht voor mensen die tijdens het slapen last hebben van ademstops (apneu). “Daar worden veel mensen en middelen aan besteed, maar de wetenschappelijke onderbouwing zou weleens heel krap kunnen zijn,” denkt Wijma. Als er geen bewijs komt, zullen behandelingen in zo’n slaapcentrum niet langer door de basisverzekering worden vergoed.

No go-area

De zorgkosten lopen ieder jaar verder op. Komend jaar staat de zorg voor 87 miljard euro op de rijksbegroting. Het Zorginstituut schat dat dit jaar 48 miljard euro via het basispakket wordt vergoed. Volgens Wijma is het verder laten oplopen van de zorgkosten, zonder te kijken of dat geld wel goed wordt besteed, geen begaanbare weg. “We betalen nu al gemiddeld 6000 euro per Nederlander aan de zorg. Als we niets doen om de zorgkosten in te dammen, gaan we in 2040 de helft van het belastinggeld betalen aan zorg. Dat is een no go-area.”

De patiënt is volgens Wijma eveneens beter af als de zorg die wordt geboden zinnig is. “Ook als patiënt is het beter om efficiënte zorg te krijgen. Dat niet zinnige zorg uit het pakket verdwijnt, is dus helemaal niet slecht voor patiënten,” stelt hij.

Ingrepen in het basispakket liggen zeer gevoelig, maar zijn noodzakelijk om de solidariteit onder ‘ons prachtige zorgsysteem’ te bewaren, zegt voorzitter Sjaak Wijma van het Zorginstituut. En nee, dat is niet zielig voor patiënten. Integendeel, schrappen is een feest.

Het basispakket in de zorg heeft de neiging om almaar uit te dijen: ook dit jaar komt er weer twee miljard euro bij, net als het jaar ervoor en het jaar dáárvoor, zo blijkt uit de laatste monitor van het Zorginstituut Nederland. En op zichzelf is uitbreiding van het pakket natuurlijk goed nieuws, stelt voorzitter Sjaak Wijma, die voor zijn aanstelling als bewaker van het basispakket gynaecoloog in Groningen was. “Door wetenschappelijk onderzoek komen er voortdurend nieuwe behandelingen bij en worden mensen gemiddeld steeds ouder.”

Maandag adviseert het Zorginstituut het kabinet om nieuwe medicijnen tegen depressie en borstkanker toe te voegen aan het basispakket (zie kader onderaan). Veel minder vaak wordt echter de vraag gesteld of wat in het basispakket zit daar nog wel in thuishoort. En dat moet wel, stelt Wijma. “Want van nieuwe dingen kan het pakket alleen maar duurder worden.”

Wijma denkt terug aan vorig jaar. Toen oordeelde zijn instituut dat mensen met zeer zware astma niet langer voor een hooggebergtebehandeling naar een kuuroord in het Zwitserse Davos moesten worden gestuurd. Althans, niet als onderdeel van de basisverzekering. Wijma: “Na uitgebreid onderzoek was gebleken dat zo’n behandeling op grote hoogte niet effectiever is dan longrevalidatie in Nederland. Dan gaat het dus uit het pakket.”

Patiëntenorganisaties en een deel van de Tweede Kamer stonden op de achterste benen. Het Zorginstituut was de boeman.

“Ja, dan zie je hoe gevoelig deze discussie is en hoe iedereen ervan in de war raakt. Terwijl het onderzoek echt onvoldoende was. Tegelijkertijd zijn het juist óók politieke partijen die het Zorginstituut steeds vaker aansporen om kritisch te zijn op wat er in het pakket zit en wat er uit kan. Dat betekent wel dat je moed moet hebben. Wij pakken die handschoen op.”

U gaat mensen hun zorg afpakken?

“Wij gaan niet over de vraag hoe groot het pakket moet zijn. Alles wat voldoet aan de voorwaarden stroomt gewoon het pakket in, dat zie je ook vandaag weer. Maar wat in het pakket zit, moet wel onbetwist goed besteed geld zijn. Verzekerde zorg moet effectief zijn. En juist op dat punt liggen er grote vragen. We weten bijvoorbeeld dat voor 50 procent van de zorg in het basispakket de wetenschappelijke onderbouwing ontbreekt. Dat is niet wat wij zeggen, maar waar dokters zelf mee komen.”

Dus 50 procent van het basispakket gaat op de helling?

“Nee, uiteraard niet. Dan zou immers ook zorg verdwijnen waarvan wél kan worden bewezen dat die zinnig is. En zorg die werkt, wil je natuurlijk behouden. Daarom is het belangrijk dat we gaan uitzoeken en nader beoordelen wat wel werkt en wat niet.”

Over welke zorg heeft u twijfels?

“De laatste jaren zijn er in veel ziekenhuizen slaapcentra gekomen voor mensen met obstructieve slaapapneu, ofwel mensen die ophouden met ademen in hun slaap. Daar worden veel mensen en middelen aan besteed, maar de wetenschappelijke onderbouwing zou weleens heel krap kunnen zijn. Wij zeggen niet dat deze behandelingen uit het pakket gaan, maar dat gebeurt wel als er geen wetenschappelijke onderbouwing komt.”

We zijn er de laatste jaren terughoudend mee geweest: politiek is schrappen in het pakket omstreden. Maar tegelijkertijd zit er door de stijgende kosten wel druk op. Als je niks doet, gaat niet-zinnige zorg er nooit meer uit.”

De politiek durft schrappen niet aan dus dan moet het Zorginstituut het maar doen?

“Dat lijkt me een terechte constatering. Aan de ene kant worden wij opgeroepen om niet-efficiënte zorg uit het pakket te halen, maar als we dat doen – zoals met de hooggebergtebehandeling in Davos – dan is er grote weerstand. Daar moeten we de politiek op aanspreken.”

Kamerleden willen ook barmhartig zijn naar patiënten toe.

“Het is ook goed dat Kamerleden checken of het Zorginstituut zijn werk wel goed heeft gedaan. Maar wij zijn eveneens barmhartig: wij zoeken immers naar bewijs of een behandeling voor patiënten werkt. Of patiënten er beter van worden, daar draait het om.”

In hoeverre spelen de kosten ook een rol?

“Als we zoveel geld uitgeven aan zorg, dit jaar bijna 80 miljard, dan moet je ook kunnen vaststellen of dat geld goed is besteed. We hebben het dikste en meest toegankelijke pakket en dat is iets om te koesteren. Maar we betalen nu al gemiddeld 6000 euro per Nederlander aan de zorg. Als we niets doen om de zorgkosten in te dammen, gaan we in 2040 de helft van het belastinggeld betalen aan zorg. Dat is een no go-area, want wat blijft er dan nog over voor veiligheid, cultuur en milieu?”

En dus moet het pakket kleiner?

“Het pakket gaat niet per se slinken. We bekijken deze zaak te veel vanuit het perspectief van de betaler. Ook als patiënt is het beter om efficiënte zorg te krijgen. Dat niet-zinnige zorg uit het pakket verdwijnt, is dus helemaal niet slecht voor patiënten. Sterker nog, het is een feest.”

Advies: nieuwe medicijnen tegen borstkanker en zware depressie in basispakket

Het Zorginstituut adviseert minister Tamara van Ark (Medische Zorg) om het basispakket uit te breiden met twee nieuwe medicijnen. Vrouwen met hormoongevoelige borstkanker zijn volgens de beoordelaar gebaat bij een combinatie van de geneesmiddelen trastuzumab en emtansine. Ook is de neusspray esketamine een effectief middel om zware depressies te bestrijden bij patiënten bij wie therapie niet helpt. Vanwege de hoge kosten van beide medicijnen, die voor allebei circa 16 miljoen euro bedragen, adviseert het Zorginstituut de minister wel om te onderhandelen over de prijs.

Daarnaast krijgen meer kwetsbare ouderen met een hartklepvernauwing een vergoeding voor een kunsthartklep die via de lies wordt geïmplanteerd. Jongere patiënten met een lager operatierisico komen echter niet in aanmerking voor zo’n TAVI-ingreep. Zij blijven aangewezen op een openhartoperatie, die 15.000 euro goedkoper is.

Een negatief advies geeft de pakketbeoordelaar over een geneesmiddelencombinatie bij de bestrijding van niercelkanker. Volgens het instituut moet er eerst meer zekerheid komen over de algehele overlevingswinst en vooral over de specifieke patiëntengroepen waarvoor de combinatie een toegevoegde waarde heeft. Doorslaggevend is echter dat artsen zelf hebben aangegeven geen toegevoegde waarde te zien voor deze middelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden