PlusTelecomrevolutie

Bepaalt techniek ons leven of bepaalt ons leven de techniek?

De smartphone is het afgelopen decennium ons leven gaan beheersen. Betekent de komst van het 5G-netwerk een nieuwe revolutie? Deze week: bepaalt techniek ons leven of bepaalt ons leven de techniek?

Beeld Rein Janssen

“De smartphone is helemaal geïntegreerd in ons leven,” zegt Beate Volker, hoogleraar sociologie aan de Universiteit van Amsterdam. “Hij is onderdeel van onszelf geworden. Technisch gezien is het fantastisch: communicatie, muziek, films in één apparaat. Het is een heel persoonlijk werktuig.”

Nederland telt inmiddels 19.786.000 mobiele aansluitingen – meer dan er inwoners zijn – en dan zijn er ook nog specialistische aansluitingen. Volgens socioloog Volker sluiten de opkomst en doorbraak van de smartphone in het afgelopen decennium naadloos aan op de toenemende individualisering. “Die trend bestaat al sinds de jaren negentig. We omarmen ontwikkelingen die daarbij aanhaken. Of dat goed of slecht is, daar kun je over debatteren.”

Nieuwe vaardigheden

Volker ziet vooral voordelen. “De smartphone maakt het mogelijk je netwerk te onderhouden, zowel innige relaties als afstandelijke. Met één druk op de knop heb je contact, heb je een afspraak gemaakt of laat je weten waar je bent.”

Er zijn ook negatieve effecten, van smartphoneverslaving tot zwijgzame lunches. “Het kan verstorend werken. Als de trein plotseling stilstaat, gaat iedereen het thuisfront appen in plaats van met elkaar praten. En jongeren communiceren op feestjes met mensen die er helemaal niet zijn.”

Doemdenken over die ontwikkeling is volgens Volker onnodig. “De smartphone heeft geen impact op hoe je relaties aangaat of daar verdieping in zoekt. En op een gegeven moment maak je toch wel een fysieke afspraak.”

We hebben volgens Volker de afgelopen tien jaar veel vaardigheden opgedaan om het smartphonegebruik te managen. “We realiseren ons best dat sociale media vluchtig zijn, de drempel er veel lager ligt en daarmee de waarde van berichten minder is dan van een echt gesprek. Alleen gaat dat niet iedereen nog even goed af.”

Uit recent onderzoek van Deloitte blijkt dat jongeren hun eigen smartphonegebruik steeds minder irritant zijn gaan vinden, terwijl 84 procent van de 35-plussers juist steeds meer geïrriteerd raakt door zijn telefoongedrag. Volker: “We moeten beter leren zulke boodschappen te onderscheiden van een waardevolle discussie, leren nuances te kennen en het kaf van het koren te scheiden.”

Niet iedereen is daarom positief. Zoals techkenner Peter Olsthoorn, die al dertig jaar onder meer voor Planet Multimedia de opkomst van internet en de smartphone versloeg. “We zijn ons veel te laat gaan realiseren wat alle risico’s zijn,” zegt hij. “De opkomst van de smartphone heeft bijgedragen aan burn-outs op het werk, aan politieke onrust, aan verharding van het maatschappelijk debat, de opleving van racisme. Het is volledig uit de bocht gevlogen. Het veroorzaakt onrust.”

“We laten ons leiden door technologie die ons wordt opgedrongen. Met tweehonderd apps verlies je elk overzicht. Je hebt maar één scherm en één paar hersenen. Onze digitale aanwezigheid is versnipperd en we strooien met onze privégegevens.”

Privacy als ruilmiddel

Volgens Deloitte geeft twee derde van de smartphonegebruikers aan bij het installeren van apps de voorwaarden blindelings te accepteren, een aandeel dat alleen maar toeneemt. “We lopen nu in allerlei valkuilen voor een simpel filmpje of tekstbericht. Maar willen we in ruil voor gemak en amusement wel dat we voortdurend in de gaten gehouden kunnen worden?”

“We klagen wel dat Google, Facebook, Instagram en Twitter alles van ons weten. Maar de oorzaak ligt niet bij die bedrijven, die ligt bij ons. Wíj willen hun diensten honderd keer per dag gebruiken. Wíj zijn zo dom hun daarvoor toegang tot ons leven te geven. Je kunt wel die bedrijven aanpakken, zoals privacybeschermers eisen, maar we moeten toch eerst naar onszelf kijken. We komen er niet door alleen te mopperen.”

“Met de komst van 5G wordt er nog veel meer mogelijk, ook op het gebied van biometrie, toezicht en privacy,” zegt Olsthoorn. “Kunnen we het ons veroorloven dan nog selectief te zijn? Mijn hoop voor de komende tien jaar is dat het minder wordt. Internet en mobiele technologie hebben ons fantastische dingen gebracht, maar we zijn de negatieve gevolgen voor onszelf en voor onze maatschappij uit het oog verloren. Mensen passen zich aan de technologie aan in plaats van andersom.”

‘Nederland moet met 5G echt tempo maken’

Dat Nederland met de veiling van de 5G-frequenties achterloopt bij de meeste andere landen – waaronder België en Duitsland – zou de Nederlandse innovatie en daarmee de economie kunnen schaden. 

“Mobiele netwerken zijn essentieel voor de digitale infrastructuur van Nederland,” zegt sector­econoom Kasper Buiting. “De hogere snelheden van 5G maken nieuwe activiteiten mogelijk, zoals de zelfrijdende auto en virtualrealitydiensten. Nederland kan zich niet veroorloven achter te lopen bij de ontwikkeling van 5G. Het sterke vestigingsklimaat van Nederland zou ermee verloren kunnen gaan.”

“Een economie die voorop loopt in de digitalisering, kan juist profijt halen uit kansen die nieuwe ontwikkelingen bieden. Daarom is het van groot belang dat ons land op IT-gebied zijn sterke internationale positie behoudt.”

“De economische effecten van 5G zijn nu al te zien. In Azië nemen de orders voor de elektronicasector snel toe. Nederland kan hier ook van profiteren, ondanks de relatief late 5G-veiling. Een voorwaarde is wel dat vanaf nu tempo wordt gemaakt en de ontwikkeling van het netwerk geen strobreed meer in de weg wordt gelegd.”

Voor consumenten is dat een ander verhaal. ABN Amro vraagt zich af of 5G wel zo nodig is voor alledaags gebruik, omdat 4G op dit moment voor veel toepassingen afdoende lijkt en Nederland een van de snelste 4G-netwerken ter wereld heeft.

Telecomrevolutie

Dit voorjaar veilt het rijk de eerste frequenties voor 5G mobiel internet. Het Parool onderzoekt in vier afleveringen of dat net zo’n revolutie teweegbrengt als de introductie van 4G. Volgende aflevering: het einde van de smartphone. Lees hier de vorige aflevering terug: Hoe de smartphone ons leven inkroop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden