Belastingdienst overtrad zeven jaar lang de wet met ‘zwarte lijst’ voor fraudeurs

De Belastingdienst heeft bij het gebruik van een zwarte lijst om fraudeurs op te sporen bijna 7 jaar jaar lang de wet overtreden. Maar liefst een kwart miljoen Nederlanders kwamen op de lijst terecht, vaak op dubieuze wijze doordat bijvoorbeeld een rancuneuze ex hen onterecht verdacht maakte.

Tobias den Hartog
Het oordeel van de AP kán consequenties hebben voor de Belastingdienst, bijvoorbeeld een boete. Beeld Hollandse Hoogte / Laurens van Putten
Het oordeel van de AP kán consequenties hebben voor de Belastingdienst, bijvoorbeeld een boete.Beeld Hollandse Hoogte / Laurens van Putten

Dat is op te maken uit onderzoek door de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), dat naspeuringen deed naar de zogenoemde Fraude Signalering Voorziening (FSV), een soort zwarte lijst dus.

Het gebruik hiervan was al omstreden omdat ‘gegevens onterecht’ werden opgenomen en ‘sommige verkeerd werden gebruikt’, erkende de Belastingdienst eerder. Daarom werd het middel in februari van 2020 ‘uitgezet’ en niet meer gebruikt.

Uit het rapport van de AP blijkt hoe ernstig het was. Ruim 250.000 mensen werden volgens de onderzoekers ten onrechte aangemerkt als fraudeur of potentiële fraudeur. “Onschuldige mensen zijn hierdoor gedupeerd,” zegt AP-voorzitter Aleid Wolfsen.

Dit kwam voornamelijk omdat de lijst geen juridische basis had en simpel gezegd niet gebruikt had mogen worden. “Ruim een kwart miljoen mensen stonden - vaak onterecht - veel te lang op deze fraudelijst zónder dat zij dit wisten. Daardoor konden ze zich niet verweren en konden ze zich ook niet van de lijst laten afhalen. Zo ontstond een gat in de rechtsbescherming. Veroorzaakt door de overheid, nota bene!,” aldus Wolfsen.

De lijst werd gebruikt van eind 2013 tot februari 2020. Deze was bedoeld om belastingaangiftes en aanvragen voor toeslagen te beoordelen, of voor het innen van schulden.

Maar bij het hanteren ging de fiscus veel te ver, stelt de AP. Zo kwamen burgers na het minste signaal op de lijst te staan. Soms was een melding bij Meld Misdaad Anoniem al genoeg, terwijl dit volgens onderzoekers ook anonieme, rancuneuze meldingen van bijvoorbeeld een ex, een boze buurman of een gekrenkte zakenpartner konden zijn geweest. Zo waren er meer ‘onbewezen’ redenen om op de lijst te belanden.

Target

Soms werd iemand al geregistreerd als de gemeente inkomensgegeven had opgevraagd. De AP: “Dit had niks met mogelijke fraude te maken, maar dan was die persoon tóch op de zwarte lijst terechtkomen.”

De gevolgen waren ernstig, stellen de onderzoekers. De ‘targets’ op de lijst kwamen onder intensief toezicht te staan, waardoor het bijvoorbeeld langer duurde om te beoordelen of ze recht hadden op een toeslag. Dat kan vergaande financiële gevolgen hebben gehad.

Volgens de AP had de Belastingdienst de lijst niet mogen hanteren, maar daar komt nog bij dat gegevens veel te lang werden bewaard. Ook hadden te veel medewerkers toegang én konden zij gegevens makkelijk uit het systeem kopiëren.

Het oordeel van de AP kán consequenties hebben voor de Belastingdienst, bijvoorbeeld een boete. Eerst krijgt minister van Financiën Wopke Hoektra echter de kans te reageren op het rapport.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden