PlusAchtergrond

Beelden van de Tweede Wereldoorlog door de ogen van de naoorlogse generatie

De expositie Tweede Wereldoorlog in honderd foto’s toont hoe Nederland de oorlog heeft beleefd. In het kader van 75 jaar vrijheid stuurden honderden mensen op verzoek van het Niod foto’s in. De expositie in het Verzetsmuseum toont een selectie van deze foto’s.

Haarlem, 15 mei 1940. De eerste Duitse troepen komen op de Grote Markt in Haarlem aan. Nieuwsgierige toeschouwers staan op het bordes van het stadhuis.Beeld Adrianus Peperkamp/Noord-Hollands Archief

De foto’s komen uit lokale, regionale en provinciale archieven, maar ook uit familiealbums. Ze leveren volgens het Niod tal van onbekende beelden van de oorlog op. Projectleider Erik Somers van het Niod, die al veertig jaar onderzoek doet naar oorlogsfoto’s, kende 70 procent van de ingestuurde foto’s niet. Het viel hem op dat het Nederlandse publiek vooral de harde en confronterende foto’s inzond. “Veel foto’s zijn ingestuurd door vijftigers en zestigers die de verhalen over de oorlog van hun ouders en grootouders kennen. Sommige foto’s kwamen zelfs uit een album van zolder. Het zijn persoonlijke verhalen en herinneringen.”

Somers heeft verschillende fotoboeken over de oorlog samengesteld. Deze expositie, zegt hij, geeft een eigen kijk op de oorlog. “Het is niet zo dat er een nieuw verhaal wordt verteld. Er komen andere accenten op de oorlogsgeschiedenis te liggen. Het Niod laat ook zien hoe het dagelijkse leven in de oorlog doorging en toont de vreugdebeelden van de bevrijding. Uit de foto’s blijkt dat er duidelijk een behoefte bestaat om te laten zien hoe gewelddadig de Tweede Wereldoorlog was.”

Amsterdam, 1941. Een Duitse soldaat regelt met een Nederlandse politieman het verkeer op de kruising van de Ceintuurbaan en Van Woustraat. De Duitsers moeten wennen aan het in hun ogen chaotische fietsverkeer.Beeld J.J. Meun/Niod, Beeldbank WO2

Tussen de ingestuurde foto’s zitten relatief weinig beelden van de bevrijding. Daartegenover staan aanzienlijk meer beelden van de oorlogsstrijd bij bijvoorbeeld de Grebbeberg, het liquideren van verzetsstrijders, het kaalscheren van ‘moffenmeiden’ en het oppakken van NSB’ers. “We tonen hoe men tegenwoordig tegen de oorlog aankijkt. De naoorlogse generatie vertelt ermee het verhaal van hun ouders en grootouders door en houdt zo de geschiedenis levend. Het is belangrijk dat het verhaal wordt doorverteld.”

Haarlem, 25 oktober 1944. De 'foute' politieman Fake Krist is door het verzet op de Westergracht in Haarlem doodgeschoten. Hij werkte voor de Sicherheitsdienst en was fanatiek in het opsporen van Joden, onderduikers en verzetsmensen.Beeld Fotograaf onbekend/Niod, Beeldbank WO2

Bijzondere foto 

Uit alle ingebrachte foto’s zijn in totaal 650 foto’s geselecteerd: vijftig foto’s per provincie, aangevuld met vijftig foto’s van de oorlogsjaren in Suriname, de Nederlandse Antillen en Nederlands-Indië. Voor de expositie in het Verzetsmuseum die vanaf donderdag tot eind januari 2021 te zien is, is een selectie gemaakt van honderd foto’s.

Van de provincie Noord-Holland zijn acht foto’s geselecteerd. Een van deze foto’s komt uit Purmerend, gemaakt op 5 mei 1945. Het is de enige bevrijdingsfoto in de expositie. Het is een hele bijzondere foto, een kleurendia, die in de Peperstraat in het oude centrum is gemaakt. Er werd in de hele straat gevlagd. De Canadese troepen arriveerden een dag later. Het is een van de weinige kleurenfoto’s uit deze tijd.

Purmerend, 5 mei 1945. In de Peperstraat in het oude centrum wordt na de aftocht van de Duitse militairen gevlagd. Een dag later arriveren de Canadese troepen in de stad.Beeld Dirk Bakker/Collectie Vereniging Historisch Purmerend

Uit Hoorn komt een foto van het vorderen van fietsen in 1945. Dat werd aan het einde van de oorlog nog gedaan. Op de foto kijken omstanders toe als op het Grote Noord gevorderde fietsen op een boerenkar worden geladen en een Duitse patrouille passeert.

Hoorn, 1945. Nog in 1945 worden op het Grote Noord in Hoorn fietsen gevorderd en op een boerenkar geladen. Omstanders kijken toe terwijl een Duitse patrouille te paard passeert.Beeld Jan Dirk Osinga/ Negatievencollectie Osinga, Westfries Archief

De ingestuurde foto’s verschillen per provincie, omdat de beleving van de oorlog in het oosten of zuiden van het land weer anders was dan in het westen. Uit Gelderland komen relatief veel foto’s van de oorlogsstrijd en opnames van onderduikers. “De Jodenvervolging had daar weinig impact, omdat er weinig Joden woonden. Uit Amsterdam komt een foto van weggevoerde Joden die zich verzamelden op het Polderweggebied.”

De 650 foto’s zijn te zien op de site: www.in100fotos.nl 

Amsterdam, 25 mei 1943. Joden moeten zich op bevel van de Zentralstelle für jüdische Auswanderung melden aan de Polderweg voor vertrek naar Westerbork. Treinen van de NS staan op het perron en brengen hen naar het kamp. NSB-fotograaf Bart de Kok maakte een reportage in opdracht van de SS.Beeld Bart de Kok/Niod, Beeldbank WO2
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden