Bedrijven misbruiken coronasubsidie: ‘Steungeld nog zelfde dag vergokt’

Bij de overheid zijn meer dan tweehonderd meldingen binnengekomen over mogelijke fraude met coronasteun. Een deel van het subsidiegeld voor noodlijdende ondernemers verdwijnt op buitenlandse rekeningen, wordt contant opgenomen of zelfs vergokt.

Beeld ANP XTRA

In twee maanden tijd heeft de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) 145 meldingen gekregen over fraude met de steunmaatregelen van de overheid. Bij het meldpunt voor banken en accountants – de Financial Intelligence Unit (FIU) – zijn nog eens 40 dossiers verzameld. Uitkeringsinstantie UWV onderzoekt 21 gevallen van gesjoemel met coronasteun.

“Veel meldingen zijn bij ons binnengekomen via Meld Misdaad Anoniem,” zegt woordvoerder Elizabeth Palandeng van de Inspectie SZW. Ook kunnen werknemers, boekhouders of familieleden – eventueel anoniem – tippen via een online meldformulier. De meldingen gaan over fraude met de NOW-, TOGS-, en Tozo-regeling van de overheid.

Deze regelingen zijn bedoeld voor ondernemers die door corona in zwaar weer zijn beland. Zo ontvangen 123.000 werkgevers via de NOW-regeling, die begin april werd opengesteld, in totaal 8,7 miljard euro om de salarissen van werknemers door te betalen. Over tientallen werkgevers zijn nu onregelmatigheden gemeld.

“Sinds een paar weken neemt het aantal meldingen van NOW-fraude toe,” zegt Hennie Verbeek-Kusters, hoofd van de Financial Intelligence Unit (FIU). “Zo zien we bedrijven die al vóór de coronacrisis geen salaris uitbetaalden, maar nu toch NOW-steun hebben ontvangen. Of er staat wel personeel op een loonlijst, maar ondanks de steun wordt helemaal geen salaris overgemaakt.”

600.000 euro

Bedrijven die NOW-steun krijgen, moeten in drie maanden tijd minimaal 20 procent omzetverlies hebben. De meldingen bij het UWV gaan over werkgevers die zouden schuiven met hun omzet. Door bepaalde inkomsten ná de steunperiode van drie maanden in de boeken te zetten, houden bedrijven het NOW-voorschot in eigen zak.

De totale omvang van mogelijke fraude met coronasteungelden is nog onbekend. Per geval gaat het meestal om enkele duizenden euro’s. Maar bij de NOW-steun lopen de bedragen flink op: zo is na een FIU-melding voorkomen dat een ondernemer 600.000 euro steungeld kreeg overgemaakt. 

Arrestatie

Hoewel de overheid al meer dan tweehonderd mogelijke coronafraudeurs op de korrel heeft, is er nog maar één verdachte opgepakt voor sjoemelen met steungeld. Op 28 mei arresteerde de FIOD (Fiscale Inlichtingen en Opsporingsdienst) een 25-jarige man uit Naaldwijk. Hij stond met zijn eenmanszaak ingeschreven bij de Kamer van Koophandel en kreeg dit voorjaar 4000 euro coronasteun voor de vaste lasten van zijn bedrijfje. Alleen: er gebeurde al een tijd helemaal niets op zijn bedrijfsrekening. Er zijn geen uitgaven en er is geen omzet.

Wat zijn bank wél opviel, is dat de man de door hem aangevraagde TOGS-subsidie (Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren) contant opnam op de dag dat het bedrag is gestort. Dat riekt naar bedrog. De FIOD doorzocht het huis van de man en nam zijn administratie, computer en telefoons in beslag. De verdachte zit niet vast. Pas als de FIOD genoeg bewijs heeft gevonden, komt hij voor de rechter.

Het is slechts één aanhouding voor fraude met een regeling die al door zo’n 200.000 ondernemers is aangevraagd. Bij elkaar opgeteld kost de TOGS-subsidie de overheid een kleine miljard euro. Aan loonkostenregeling NOW wordt 8,7 miljard euro gespendeerd. Op de bijstandsregeling Tozo (Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers) is al bijna 400.000 keer een beroep gedaan.

“De overheid heeft heel snel ingegrepen en de subsidiekraan ruim opengedraaid,” zegt Hugo Grimbel du Bois, hoofd witwassen en intelligence bij de Rabobank. “Toen de steunregelingen in maart werden opgetuigd, zei het kabinet er meteen bij dat er gefraudeerd kon gaan worden. Sindsdien zijn ook de banken daar extra alert op.”

Verdachte transacties

Banken moeten – net als accountants en administratiekantoren – verdachte transacties melden bij de Financial Intelligence Unit (FIU) van de overheid. Als het om verdachte transacties rond coronasteun gaat, is dat de afgelopen maanden tientallen keren gebeurd. “Wij zien voorbeelden waarbij klanten bedrijven hebben waar eigenlijk niks mee gebeurd,” zegt Grimbel du Bois. “Pas rond de subsidieaanvraag is er plots weer activiteit. Ook zien we dat ontvangen subsidies vrijwel direct naar het buitenland worden overgeboekt.”

De zaak van de aangehouden verdachte uit Naaldwijk kwam ook na zo’n melding van een bank aan het licht. Deze meldingen komen op het bordje van de FIU in Zoetermeer, waar drie analisten zich dagelijks bezighouden met onderzoek naar coronafraude. “Meldingen over corona hebben een hoge prioriteit,” zegt hoofd van de FIU Verbeek-Kusters. “De steunmaatregelen zijn met stoom en kokend water tot stand gekomen. Dat betekent dat er dus ook op diverse manieren misbruik kan en zál worden gemaakt.”

Vergokt

Op basis van de meldingen van banken en accountants heeft de FIU inmiddels 40 dossiers verzameld en doorgestuurd naar de opsporingsinstanties, zoals de FIOD. “De gekste dingen komen voorbij,” zegt Verbeek-Kusters. “Zo zien we dat iemand het steungeld nog dezelfde dag online heeft vergokt. Ook zien we dat geld wordt overgeboekt naar buitenlandse rekeningen. En het komt voor dat subsidiebedragen contant worden opgenomen.”

In totaal hebben de FIU, Inspectie SZW en het UWV ruim tweehonderd meldingen van mogelijke fraude met steungeld gekregen. Accountants waarschuwen dat dit mogelijk het topje van de ijsberg is, aangezien er allerlei boekhoudkundige trucs zijn om in aanmerking te komen voor steungeld. Ook kunnen accountants vaak pas achteraf controleren of er mogelijk is gefraudeerd.

“Zo hebben zelfstandigen de mogelijkheid om facturen pas ná de steunperiode van drie maanden te versturen,” zegt Verbeek-Kusters. “Daardoor houden ze hun omzet kunstmatig laag. Op dat soort misbruik hebben wij nu nog geen zicht, dat wordt mogelijk pas later gemeld.”

Tijdrovend onderzoek

De FIU ziet ook dat bedrijfjes kort vóór de openstelling van de steunregelingen zijn opgericht, waarna ze aanspraak maakten op de TOGS-gift van 4000 euro. Uit navraag bij de Kamer van Koophandel blijkt dat dit vermoedelijk niet op grote schaal is gebeurd: in maart dit jaar werden 18.000 nieuwe bedrijven ingeschreven, tegen 21.000 in maart vorig jaar.

Fraude is lastig te bewijzen. In de rechtszaal moet worden aangetoond dat iemand opzettelijk heeft gesjoemeld. Om die opzet te bewijzen, is grondig en vaak tijdrovend rechercheonderzoek nodig. Bij de aanpak van coronafraude kiest de FIOD daar nu niet voor. “We gaan niet eerst een hele boekhouding doorspitten en onderzoek doen, we willen heel snel optreden,” kondigde FIOD-teamleider Martine Suijkerbuijk vorige maand aan.

Aanbellen

FIOD-rechercheurs gaan bij een melding van fraude op pad en bellen aan bij mogelijke fraudeurs. Verdachten krijgen aan de deur de waarschuwing dat ze in de gaten worden gehouden. De FIOD hoopt daarmee de fraude meteen te stoppen.

Die ‘waarschuwingsaanpak’ verklaart mede dat tot nu toe slechts één verdachte is aangehouden. Fraude-expert Ron Nieuwendijk van Hoffmann Bedrijfsrecherche is daar niet verbaasd over. “Het kost veel tijd om een onderzoek rond bedrijfsfraude op te zetten en iemand te vervolgen. Fraude heeft de laatste jaren niet de hoogste prioriteit bij politie en justitie. De capaciteit bij de FIOD is beperkt, waardoor rechercheurs gedwongen zijn om te kiezen welke zaken van coronafraude ze oppakken.”

Volgens FIU-hoofd Verbeek-Kusters valt niet te zeggen of er veel meer wordt gefraudeerd dan nu bekend is. “Het is niet zo dat we op dit moment overstelpt worden met meldingen. Terwijl er toch voor vele miljarden euro’s aan coronasteun is uitgekeerd. Veel steun komt dus waarschijnlijk wél op de juiste plaats terecht. Het is mogelijk dat later meer fraude aan het licht komt. Voor ons is dat nu nog kijken in een kristallen bol.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden