PlusAchtergrond

‘Bad guy’ Rutte zoekt een weg naar een deal in Europa

Premier Mark Rutte staat voorafgaand aan de Europese top van twee kanten onder druk: de EU wil dat hij de portemonnee trekt, de Kamer wil dat hij zijn poot stijf houdt.

Premier Mark Rutte.Beeld ANP

Allemaal kwamen ze langs bij Rutte: de Franse president Macron, EU-voorzitter Michel, de Italiaanse premier Conte, zijn Spaanse ambtgenoot Sanchez en de Portugese minister-president Costa. Alleen voor een ontmoeting met de Duitse bondskanselier Merkel moest Rutte zelf op pad naar Berlijn.

We doen ertoe! Nederland spreekt een woordje mee! Dat beeld ontstaat nu, stelde GroenLinks-Kamerlid Bram van Ojik maandag in een Kamerdebat. “Maar het is wel de aandacht voor het vervelende jongetje achter in de klas dat steeds zit te klieren terwijl de juf verder wil met de les.”

Volgens GroenLinks (en D66 en PvdA) ziet Europa Nederland zo. De EU-landen steggelen al maanden over een herstelpakket dat de lidstaten uit de economische crisis moet helpen, die na de coronapandemie opdoemde. Er ligt een voorstel voor een fonds met 750 miljard euro. Een derde daarvan bestaat uit leningen. De rest, 500 miljard dus, zou een gift moeten worden.

Appeltje voor de dorst

Maar Nederland, Oostenrijk, Zweden en Denemarken zijn erg beducht om miljarden over te maken van noord naar zuid. De vier landen willen pertinent niet dat er giften worden uitgedeeld aan landen die de afgelopen jaren geen appeltje voor de dorst hebben opgebouwd.

En Rutte is – tegen wil en dank – de verpersoonlijking van die zuinigheid geworden. Volgens The Economist is hij gecast om de rol van ‘bad guy’ in Brussel te spelen, als aanvoerder van de ‘vrekkige vier’. Onbegrijpelijk hoe rabiaat er in Europa over Rutte wordt geschreven, vindt EU-deskundige en hoogleraar Adriaan Schout van Clingendael. “Alsof Nederland de Europese spelbreker is, terwijl je ziet dat Rutte en de Kamer zoeken naar een oplossing waarbij geld wordt vrijgegeven maar waarbij eveneens wordt gezocht naar manieren waardoor landen straks zelf ook buffers hebben.”

Doet Rutte dat niet, dan is hij straks de ‘
bad guy’ in de Tweede Kamer. Een meerderheid van het parlement wil dat Rutte de poot stijf houdt en niet akkoord gaat met giften voor zwaar getroffen Zuid-Europese landen. Volgens Forum voor Democratie-Kamerlid Theo Hiddema zou Rutte zelfs ‘de held van dit lage land’ kunnen worden door het herstelfonds ‘te stoppen’.

De Italiaanse premier Giuseppe Conte werd vrijdag door Rutte op het Torentje ontvangen. Beeld EPA/Sem van der Wal

Motie van wantrouwen

“Er is nu al een pot, waar landen geld uit kunnen lenen,” benadrukte PVV-leider Geert Wilders. “Maar dat doen ze niet, want ze weten: er komt een gift aan.” Wilders wil dat Rutte voor zo’n herstelfonds gaat liggen door zijn veto uit te spreken. Rutte weigerde dat op voorhand te doen, wat hem op een motie van wantrouwen van de PVV kwam te staan.

Toch denkt Schout dat de Kamer de politieke realiteit in Europa zal moeten meewegen. “Er is voor Nederland een politieke noodzaak om mee te bewegen,” zegt hij, nu het Verenigd Koninkrijk – met geldkwesties altijd Nederlands trouwste bondgenoot – de EU heeft verlaten.

Schout ziet ook wel ‘een landingszone’ voor een deal, waarin Rutte toch instemt met meer geld, óók in de vorm van giften. Er moeten dan wel voorwaarden worden gesteld en er moet toezicht zijn. Ook Rutte lijkt op dat compromisvoorstel van Michel voor te sorteren, zo bleek maandag tijdens het Kamerdebat. Hervormingen zouden ‘de weg kunnen zijn naar subsidies’ in plaats van leningen. Al is hij ‘vrij somber’ over de kans op een akkoord. Schout: “Hij staat er toch hard in.”

De Spaanse premier Pedro Sanchez kwam maandag langs op het Catshuis. Beeld ANP/Bart Maat

Haken en ogen

Aan hervormingen zitten ook weer haken en ogen, want wie houdt er toezicht op de fondsen en wat zijn de voorwaarden om er geld uit te krijgen? Die zouden wel eens streng kunnen zijn, vermoedt Schout. “Dan krijg je straks een typisch Europese oplossing waarbij er wel fondsen zijn, maar niemand er wat aan heeft.”

Tijdens de Europese top, die vrijdag en zaterdag wordt gehouden, staat naast het herstelfonds ook de meerjarenbegroting van de EU op de agenda. Die moet anders worden verdeeld door het wegvallen van het VK als lidstaat. Op dat laatste punt zou Nederland de inzet al hebben behaald: de korting die ons land jaarlijks krijgt op de begroting blijft, zo blijkt uit een compromisvoorstel. Maar het is niet genoeg, schreef het kabinet maandag aan de Kamer: uit de eigen berekeningen blijkt dat de afdracht jaarlijks nog altijd met 0,6 miljard euro méér stijgt dan gewenst.

Rust

De top is er een van grote belangen, stelt EU-expert Schout. Voorzitter Charles Michel van de Europese Raad wil er een succes van maken. Duitsland is dit half jaar voorzitter van de EU, waardoor bondskanselier Angela Merkel ook graag de begroting voor volgend jaar rond wil hebben. Een deal breng rust.

Een sterke EU is ook in het belang van Nederland, benadrukte VVD-Kamerlid Anne Mulder. De interne markt is volgens hem ‘goud voor ondernemers’. “Maar als je in je kraampje staat en je klanten zijn blut, is het stil bij je kraampje.” Ook hij wil een deal, maar zónder giften en mét hervormingen.

Mark Rutte sprak maandag met de Portugese premier Antonio Costa in het Catshuis.Beeld ANP/Bart Maat
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden