PlusInterview

Astronaut André Kuipers: ‘De mens staat niet boven de natuur’

‘Vanuit de ruimte zie je het hele plaatje,’ zegt astronaut André Kuipers. ‘De schoonheid, maar ook destructieve menselijke activiteit. En je weet: er is geen planeet B, we moeten dus zuinig zijn op de aarde.’

Verblekend koraal bij de Genootschaps­eilanden in de Stille Oceaan. De verkleuring is een gevolg van de stijgende temperatuur van het zeewater, die weer een gevolg is van de opwarming van de aarde.Beeld Getty Images

‘Alles om ons heen is biodiversiteit,” zegt André Kuipers met een glimlach terwijl hij zijn armen in de lucht steekt. We bevinden ons in zijn tuin midden in de polder nabij Edam. Even eerder heeft hij niet zonder trots zijn kas laten zien waar hij sla, tomaten en verse kruiden kweekt en iets verderop zoemen bijen rond en er is een vlinderstruik. Kuipers: “Aan de andere kant van de dijk is het Markermeer en gisteren zwom ik tegen een minikwal aan. Prachtig toch.”

Kuipers groeide op in Amsterdam-Oost waar hij op de Platanenweg naast het voormalige Paroolgebouw woonde. “Ik fantaseerde als kind dat het hoge gebouw een ruimteschip was,” zegt hij een halve eeuw later. “We waren altijd buiten. Aan het voetballen, boompje aan het verwisselen en de bosjes op de spoordijk waren van ons. Het was een oase. Daar maakte ik ook kennis met natuur en biodiversiteit. Als ik een stukje schors van een boom haalde, zag ik opeens allemaal beestjes. Ik weet nog goed dat ik een keertje met een vriendje in hun volkstuintje was en ik zijn moeder vroeg: ‘Wat is dat nou voor een rare plant?’ Dat bleek andijvie te zijn, dat ik alleen in gekookte vorm kende. Wat dat aangaat was ik gewoon een stadsjongen.”

In zijn puberteit kreeg Kuipers een bijbaantje bij Vliet en Wielinga (nu Intratuin) in Park Frankendael. “Samen met Hans Sibbel moest ik daar allerhande klussen doen. Bloemen verpotten, snoeien, klanten helpen. Ook moesten we vaak locaties bezoeken waar ze planten en andere dingen hadden gehuurd. In het American Hotel aan de Leidsekade hadden ze in de eetzaal een complete tropische vijver gemaakt, inclusief flamingo’s. En aan ons de schone taak die beesten terug te krijgen naar de Watergraafsmeer.”

“Op zondagochtend kwamen we daar met modderlaarzen het restaurant binnen, waar allemaal nette Amerikaanse dames achter hun verse jus en croissants zaten. Ons was verteld dat de flamingo’s altijd keurig binnen de planten bleven, omdat ze zich daar veilig voelden. Dus niet. Die beesten fladderden door de hele eetzaal; Hans en ik erachter aan terwijl de gasten ons verbijsterd aankeken. Jaren later heeft Hans deze scène gebruikt in een van zijn shows.”

Kuipers was na Wubbo Ockels de tweede Nederlander die de ruimte inging. Na zijn eerste missie voor de Europese ruimtevaartorganisatie ESA in 2004 verliet hij op 21 december 2011 de aarde opnieuw. Nu voor een verblijf dat 193 dagen duurde.

“Wat je vanuit de ruimte ziet is schitterend,” zegt hij. “Maar ook heel dubbel. De turquoise wateren van de Bahama’s, de rode woestijnen in Australië en groene meren in een okergeel Tibet. Als je daarlangs kijkt en het zwarte heelal ziet, lijkt de aarde ineen te schrompelen tot een kwetsbare levende cel omringd door een dun membraantje. Ik kreeg een claustrofobisch gevoel. Niet voor mijzelf, maar voor de aarde. We zitten opgesloten in de dreigende deken van het heelal, leeg en koud, vol straling. Als het misgaat, kunnen we nergens heen.”

In uw lezingen over dit onderwerp gebruikt u vaak de term ‘ruimteschip aarde’.

“Die term stamt uit de jaren zestig en is vooral bekend geworden van de Apollo-8-vlucht. Toen ontstond het besef dat we allemaal op hetzelfde blauwe bolletje zitten. Het is een heel ander gevoel dan hier op aarde. Je weet dat je op een bol woont, maar je voelt het niet. En daarboven besefte ik: dit is het. Het is een ruimteschip met beperkte voorraden.”

Wat heeft u gezien?

“Neem de oerwouden, ik ben naar het Amazonegebied geweest en dan denk je al snel: een boompje meer of minder, dat moet toch niet uitmaken. Vanuit de ruimte zie je de kust van de Stille Oceaan, vervolgens de het tropisch regenwoud rond de Amazone en dan heb je alweer de Atlantische Oceaan. Dat gaf me ook een gevoel van beperktheid. De aarde is kwetsbaar en beperkt en dat beseffen we niet goed. We gunnen haar geen hersteltijd.”

Zag u ’s nachts andere dingen dan overdag?

“Overdag zie je de menselijk activiteit. Je ziet landbouwgrondjes, de Afsluitdijk, de Palm­eilanden en Dubai. Maar ’s nachts waande ik me in een sciencefictionfilm. Het was alsof ik over een met goud bestikt zwartfluwelen tapijt vloog. Maar al die lichtjes betekenen dat daar mensen zijn. Ook op zee. Groene en paarse puntjes: allemaal vissersschepen. Opeens werd voor mij gevisualiseerd hoe het komt dat de visstand overal achteruitgaat.”

En onze voorzieningen gaan op.

“De bevolking groeit elke dag met 200.000 mensen. Al deze mensen willen transport, energie, schoon water en nog veel meer en dat is echt een probleem. Ik geloof heel erg in nieuwe technologieën om het leven schoner te maken en processen efficiënter te maken zodat de aarde even op adem kan komen.”

Is er een plan B?

“Er is in elk geval geen planeet B. Natuurlijk kunnen we naar Mars, maar daar kunnen alleen een paar astronauten rondhuppelen. De omstandigheden zijn nogal vijandig, met temperaturen tot 140 graden onder nul. De planeet heeft een minuscule dampkring van CO2, er is geen zuurstof en geen magnetisch veld, wat betekent dat er veel straling is. Daarnaast duurt het heel lang voordat je er bent. Er massaal heengaan is geen optie. Het is dus geen serieus alternatief, onze problemen zullen we hier moeten oplossen. De grote vergissing is dat veel mensen denken dat we boven de natuur staan en dat is niet zo. Wij zijn er onderdeel van.”

U treedt op tijdens het Gala van de biodiversiteit in Naturalis, dat dit jaar precies tweehonderd jaar bestaat. In hoeverre is zo’n museum belangrijk?

“Ze laten op een uitstekende manier zien hoe de levende wereld in elkaar zit. Je ziet de veelzijdigheid van de natuur. Als ik er rondloop, kan ik me vergapen aan de oneindige schoonheid ervan.”

Op 29 september om 16.00 treedt André Kuipers met onder anderen Robbert Dijkgraaf, Freek Vonk, Katja Peijenburg en Lisette Mekkes op tijdens het Gala van de biodiversiteit. Via galavandebiodiversiteit.nl wordt het programma gratis live gestreamd.

Beeld ANP

André Kuipers

Amsterdam, 5 oktober 1958


André Kuipers studeerde in 1977 af aan het Van der Waals Lyceum op de Mauritskade in Amsterdam. Vervolgens rondde hij in 1987 zijn opleiding tot arts af aan de Universiteit van Amsterdam. Hij is bestuurslid van de Association of Space Explorers, lid van de Nederlandse Vereniging voor Luchtvaart Geneeskunde en de Nederlandse Vereniging voor Ruimtevaart. Kuipers produceert diverse tv-programma’s en theatervoorstellingen. Daarnaast is hij ambassadeur van diverse goede doelen, waaronder het Wereld Natuur Fonds en het Rode Kruis. Zijn ruimtemissies vonden plaats in 2004 en 2011-2012. In totaal bracht Kuipers 204 dagen door in de ruimte. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden