PlusAnalyse

Asscher en Eric Wiebes mochten blij zijn met de puinhopen bij FvD

Lodewijk Asscher na zijn verhoor, waarin hij zei zich te schamen voor zijn kille reactie als minister. Beeld ANP
Lodewijk Asscher na zijn verhoor, waarin hij zei zich te schamen voor zijn kille reactie als minister.Beeld ANP

In de schaduw van het spektakel rond Forum voor Democratie schetsten parlementaire verhoren een ontluisterend beeld van de toeslagenaffaire.

Het was de week waarin vooral PvdA-leider Lodewijk Asscher en minister Eric Wiebes blij mochten zijn met de puinhopen bij Forum voor Democratie (FvD). Het moment waarop Thierry Baudet door zijn partijgenoten werd geout als antisemitische complotdenker kon voor het tweetal niet beter. Want het cliché wil dat de kiezer niet van gedoe houdt in een partij, maar media en veel nieuwsconsumenten zijn er dol op.

De afgang van Asscher en Wiebes in een van de grootste politieke schandalen van de afgelopen decennia werd zo verdreven van de voorpagina’s. De openbare verhoren in de toeslagen­affaire leverden stapels bewijsmateriaal op voor de stelling dat de Belastingdienst niet te vertrouwen is. Een conclusie die het vertrouwen in de overheid ondermijnt.

Topambtenaren van Financiën en Sociale Zaken wezen naar elkaar, bewindslieden zeiden dat signalen over misstanden hen jarenlang niet bereikten. Pas halverwege 2019 drong de omvang van het schandaal tot de bestuurders door.

Zelfs premier Rutte rolde niet zo soepeltjes door zijn verhoor als doorgaans in precaire politieke situaties. Hij werd lang doorgezaagd over zijn geringe bemoeienis met het oplossen van de problemen.

Onnavolgbare redenering

De hoogste bestuursrechter – de Raad van State – kreeg er ook van langs. Ouders die in beroep gingen, vingen steevast bot. Zo moest iemand een toeslag van 10.000 euro volledig terugbetalen omdat 300 euro van de eigen bijdrage van 1300 euro niet kon worden verantwoord. Zo zijn er nog duizenden gevallen, soms met veel grotere bedragen, waarbij mensen in grote financiële moeilijkheden belandden.

Hoogleraar bestuursrecht Bert Marseille weersprak topambtenaren die beweerden dat de wet geen ruimte had gelaten voor coulance. Volgens Marseille had ook de Raad van State al jaren geleden korte metten kunnen maken met de terugvorderingen. Dat gebeurde pas vorig jaar, met een onnavolgbare redenering waarbij de bestuursrechter niet wilde toegeven dat de wet jarenlang verkeerd was uitgelegd.

Asscher zei zich te schamen voor zijn kille reactie als minister van Sociale Zaken toen een grootmoeder smeekte om aandacht voor de geldproblemen van het gezin van haar kleinkind. Als PvdA-lijsttrekker kan hij met de ‘omabrief’ om de oren worden geslagen in de komende verkiezingscampagne.

Toenmalig staatssecretaris van Financiën Wiebes maakte een machteloze indruk toen hij erkende in 2017 een ‘idioot’ antwoord te hebben gegeven op Kamervragen. ‘Daar is niets van gebleken,’ schreef hij op de vraag van CDA-pitbull Pieter Omtzigt of er ouders waren die onnodig grote schade hadden geleden door het abrupt stopzetten en terugvorderen van toeslagen in 2014.

Businesscase

Zijn ambtelijk apparaat had hem nooit goed ingelicht over de effecten van de terugvorderingspraktijken, legde hij uit. Die werden gestimuleerd door wat ambtenaren de ‘businesscase’ noemden. Daarbij lonkte een financiële beloning als jaarlijks een bepaald bedrag aan toeslagen werd teruggevorderd. Anders volgde korting op het budget.

Een perverse prikkel ging mogelijk ook uit van een door Rutte voorgezeten ministeriële commissie die tussen 2013 en 2016 de fraudeaanpak coördineerde. Volgens GroenLinks-Kamerlid Tom van der Lee vervulde Rutte daarin de rol van aanjager.

Alles overziend hield Rutte het in zijn verhoor op een ‘verschrikkelijk ongeluk’, zo de mogelijkheid openlatend dat geen sprake was geweest van kwade wil. Maar met name de Belastingdienst heeft de schijn tegen, bijvoorbeeld door het onder de pet houden van een memo uit 2017. Daarin werd tevergeefs gewaarschuwd dat rechten van ouders werden geschonden en dat rechtszaken moesten worden stopgezet. Pas eind vorige maand belandde het stuk bij de onderzoekscommissie, nadat Omtzigt het bestaan ervan had ontdekt. Voorafgaand aan het verzenden waren delen ervan weggelakt door ijverige ambtenaren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden