PlusInterview

Apenpokkenvirus blijft bestaan ‘als nieuwe soa’, maar grote uitbraak is uitgebleven

De uitbraak van het apenpokkenvirus (mpox), met Amsterdam als Nederlands epicentrum, is over zijn hoogtepunt heen. Wel zal het virus als soa blijven rondgaan en af en toe tot kleine uitbraken leiden, voorspelt dermatoloog Henry de Vries.

Jop van Kempen
Een medewerker van de GGD zet spullen klaar om te vaccineren tegen het apenpokkenvirus. Sinds mei zijn in Nederland ongeveer 1250 besmettingen geconstateerd. Een grote uitbraak van het virus is daarmee uitgebleven.  Beeld ANP
Een medewerker van de GGD zet spullen klaar om te vaccineren tegen het apenpokkenvirus. Sinds mei zijn in Nederland ongeveer 1250 besmettingen geconstateerd. Een grote uitbraak van het virus is daarmee uitgebleven.Beeld ANP

En toen was het ineens voorbij. Wekelijks worden in Nederland nog enkele gevallen gemeld van mpox – vanwege stigmatisering kortte de Wereldgezondheidsorganisatie de Engelse naam monkeypox (apenpokken) in tot mpox – maar het virus is over zijn hoogtepunt heen.

Vorige week veranderde minister Ernst Kuipers de status van de infectieziekte van A in B1. Dat betekent dat er minder haast is om een besmetting te melden bij de GGD. De quarantaine voor mensen die misschien zijn besmet, is bovendien afgeschaft.

De 25.000 vaccinaties die in Nederland zijn gezet, lijken daarmee achteraf misschien wat overbodig. “In Spanje heeft het virus in de zomer ook om zich heen gegrepen, maar daar is nauwelijks gevaccineerd,” zegt dermatoloog Henry de Vries van de GGD Amsterdam en Amsterdam UMC. Hij nam deel aan het deskundigenberaad over mpox onder de vlag van het RIVM (zie kader). “Ook in Spanje zijn nu nauwelijks nog nieuwe besmettingen.”

Hoe is dat te verklaren?

“Mannen hebben hun gedrag aangepast waardoor zij minder kans op een infectie lopen. Daarnaast is er veel natuurlijke immuniteit opgebouwd. Een groot deel van de doelgroep is al geïnfecteerd geweest en wordt niet meer ziek.”

Waarom is mpox in Nederland en Amsterdam bijna uitgedoofd?

“Iedereen kan de ziekte krijgen, maar de verspreiding vindt bijna uitsluitend plaats in de groep mannen die veel wisselende seksuele contacten heeft met andere mannen. Dat gaat in Nederland naar schatting om een kleine 40.000 personen, en zij zijn door eerdere infectie en door vaccinatie bijna allemaal beschermd.”

Kun je daaruit afleiden dat de ziekte hier niet meer zal voorkomen?

“Nee. Ten eerste weten we niet hoe lang die immuniteit blijft bestaan. Ten tweede is de groep van ongeveer 40.000 mannen niet statisch, maar dynamisch. Jaarlijks nemen 7000 tot 9000 mannen afscheid van die groep, maar er komen ongeveer evenveel nieuwe mannen bij.”

Wat is dan het meest waarschijnlijke toekomstscenario voor apenpokken in Nederland?

“Ik verwacht dat we in de toekomst kleine uitbraken zullen blijven zien onder de nieuwe leden van de doelgroep. Te denken valt aan clusters van tientallen personen, of iets meer. De ziekte is een nieuwe seksueel overdraagbare aandoening (soa) in deze populatie, zoals dat bijvoorbeeld ook geldt voor hepatitis C en lymfogranuloma venereum, een vorm van chlamydia die heviger is dan de ‘normale’ chlamydia omdat die dieper in het lichaam voor infecties zorgt.”

U zegt dat mpox een seksueel overdraagbare aandoening is. Aanvankelijk was de gedachte toch ook dat de ziekte kan worden overgedragen door alleen huid-op-huidcontact?

“Ontvangende anale seks zonder condoom is de voornaamste besmettingsroute van mpox gebleken. Besmetting is ook mogelijk met langdurig huid-op-huidcontact, maar dat gebeurt veel minder vaak. En besmetting gebeurt niet of nauwelijks via druppeltjes in de lucht of via beddengoed.”

Er zijn in Nederland 1250 besmettingen vastgesteld, met 16 ziekenhuisindicaties en geen enkel overlijdensgeval. Was het eigenlijk een storm in een glas water?

“Dat kun je zo niet stellen, omdat we bij het begin van de uitbraak niet wisten wat ons te wachten stond. In Afrika gingen uitbraken wel gepaard met doden, met name onder kinderen en zwangere vrouwen. Wij wisten aanvankelijk niet hoe het hier zou gaan.”

“In Afrika is gerapporteerd dat het sterftepercentage tussen de 1 en 10 procent is, maar achteraf is dat bij de uitbraak in de westerse wereld veel lager gebleken. Met 31 sterfgevallen op 78.000 infecties was de mortaliteit laag: 0,04 procent. Waarschijnlijk geven de Afrikaanse cijfers een vertekend beeld, omdat door gebrek aan tests niet bekend is hoeveel mensen een milde infectie doormaakten.”

Welke conclusie trekt u over de pandemische paraatheid van Nederland op grond van mpox?

“Dat we niet goed zijn voorbereid op infectieziekteuitbraken. Voor het indammen konden we gebruikmaken van de infrastructuur die er nog was vanwege de coronapandemie. Denk aan de vaccinatielocatie bij de RAI en de teams die zijn opgezet voor het bron- en contactonderzoek. Maar er is bij mpox wederom gebleken hoe moeilijk het is om snel te vaccineren. Voor elke ziekte ziet de vaccinatiecampagne er anders uit, omdat de toediening en de doelgroep niet van tevoren bekend zijn. Daarom gingen er weken overheen, terwijl het vaccin wel al beschikbaar was.”

Zo is het gegaan met het apenpokkenvirus

Sinds de eerste infecties met het apenpokkenvirus of mpox op 20 mei zijn in Nederland ongeveer 1250 positieve gevallen geconstateerd, zo staat in een brief van het deskundigenberaad van het Centrum Infectieziektebestrijding van het RIVM die vorige week verscheen. Ruim de helft daarvan is vastgesteld in Amsterdam.

In de hoofdstad wonen de meeste mensen die een grote kans lopen op een infectie: mannen die seks hebben met mannen. Hoe meer partners, hoe groter de kans. Het virus is in Nederland ook vastgesteld bij 26 heteromannen, 16 vrouwen en 3 mensen onder de 18 jaar, onder wie ten minste 1 in Amsterdam.

Het apenpokkenvirus – de naam refereert aan de eerste besmetting bij een aap – kwam van origine voor in West- en Midden-Afrika, waar het van knaagdieren overspringt op mensen. Dit voorjaar kwam het tot een uitbraak in Europa, Noord- en Zuid-Amerika, waar zo’n 80.000 besmettingen zijn vastgesteld. De ziektelast gaat gepaard met soms zeer pijnlijke wondjes op de huid, koorts, vermoeidheid en hoofd- of spierpijn. Het verloop is zelden ernstig.

Dermatoloog Henry de Vries: 'Bij mpox is wederom gebleken hoe moeilijk het is om snel te vaccineren.' Beeld
Dermatoloog Henry de Vries: 'Bij mpox is wederom gebleken hoe moeilijk het is om snel te vaccineren.'

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden