PlusProfiel

Anton de Kom is populairder dan ooit

Hij wordt geciteerd tijdens demonstraties, is opgenomen in de canon en zijn boek vliegt de winkel uit: Anton de Kom staat in het brandpunt van de belangstelling.

Anton de Kom.Beeld -

Van zijn boek Wij slaven van Suriname zijn in de eerste helft van dit jaar 8000 exemplaren verkocht, een aantal waar de schrijver bij leven alleen maar van had kunnen dromen. “De belangstelling groeide al tijdens de Grote Suriname-tentoonstelling in de Nieuwe Kerk, waar ook aandacht was voor Anton de Kom,” zo vertelt een woordvoerder namens uitgeverij Atlas Contact. “De afgelopen weken is de vraag naar zijn werk alleen maar verder toegenomen. De derde druk komt eraan.”

Bijna negentig jaar na de verschijning van Wij slaven van Suriname staat Anton de Kom (1898-1945) in het brandpunt van de belangstelling. Het werk uit 1934 past naadloos in de hernieuwde aandacht voor het koloniale verleden, belangstelling die nog wordt aangewakkerd door het Black Lives Matterprotest. Tijdens demonstraties wordt uit het boek geciteerd, en twee weken geleden maakte de schrijver zijn entree in de canon van de vaderlandse geschiedenis.

Helemaal terecht, vinden Rob Woortman en Alice Boots, schrijvers van de in 2009 verschenen biografie van De Kom. Woortman: “Hij voerde actie tegen racisme in Nederland, tegen kolonialisme in Suriname en was ook nog een verzetsheld. Wat wil je nog meer?” Boots: “De Kom was tussen de wereldoorlogen de enige schrijver in Nederland die zich met Suriname bezighield. Voor Nederlands-Indië was veel aandacht, maar Suriname was hier een volkomen vergeten uithoek.”

Proletariaat

Met Wij slaven van Suriname beschreef De Kom de geschiedenis van de kolonie voor het eerst vanuit de gekoloniseerden. Ook stond de schrijver stil bij de doorwerking van het slavernijverleden. “Het gaat nu over antiracisme, maar De Kom beschouwde slavernij toch vooral als uitbuiting van het proletariaat door het kapitalisme,” vertelt Woortman. “Hij werd communist omdat die partij als enige stelling nam tegen het kolonialisme.”

Woortman en Boots werkten vijf jaar aan hun boek, en deden uitputtend onderzoek. Woortman: “Er zijn een paar hardnekkige misverstanden over Anton de Kom die ook nu weer opduiken. Zoals de bewering dat de eerste uitgave Wij slaven van Suriname gecensureerd is verschenen. Het boek is ook nooit verboden geweest, zoals je ook wel leest.” Boots knikt: “Die verzinsels doen De Kom geen recht. De werkelijkheid was verschrikkelijk genoeg.”

Onruststoker

Met zijn aansluiting bij de Communistische Partij in de jaren twintig belandde De Kom op een zwarte lijst. “Nederland heeft de man kapotgemaakt,” vat Woortman samen. “Zijn gangen werden nagegaan door de veiligheidsdienst. Hij kwam nergens aan de bak. Bij zijn vertrek naar Suriname in 1932 meldde de regering aan het gouvernement dat er een communistische onruststoker in aantocht was. Geen middel bleef onbenut om hem het leven zuur te maken.”

In mei 1933 werd De Kom na een kort verblijf in de gevangenis op de boot naar Nederland gezet. Het arrestatiebevel is nooit herroepen, ook niet toen de stoffelijke resten van de verzetsman een plek kregen op de erebegraafplaats in Loenen. Boots: “De familie heeft in 2005 eerherstel verzocht. Ze kregen van toenmalig minister Donner te horen dat de regering veel geld had gestoken in het slavernij-instituut in Amsterdam. Daarmee was de kous af.”

In de canon heeft De Kom alsnog een plek gekregen op de eretribune van de vaderlandse geschiedenis. Woortman en Boots vinden dat de begeleidende tekst iets scherper had gemogen. “Er wordt nu tamelijk omfloerst geschreven dat de autoriteiten vreesden dat zijn activiteiten in Suriname zouden leiden tot politieke onrust. Daarmee wordt de kwalijke rol die de Nederlandse regering heeft gespeeld in het tragische leven van De Kom toch weggemoffeld.”

Ongetwijfeld zal de promotie naar de canon leiden tot nieuwe aandacht voor leven en werk van Anton de Kom, en waarschijnlijk tot nieuwe druk om hem ook anderszins de plek te geven die hem toekomt. Er ligt een verlanglijstje: rehabilitatie door de regering, een mooi boek met de teksten die in het Letterkundig Museum wachten op uitgave – waaronder een filmscript, een theaterstuk en een kinderboek – en meer straatnamen, verspreid over het land.

We zijn bijzonder verheugd over de plek van Anton de Kom in de canon en de hernieuwde belangstelling voor zijn werk, zo laat de familie in een verklaring weten. “Maar er is meer erkenning nodig. Voor het koloniale verleden, het slavernijverleden en de erfenissen daarvan. Voor de last van racisme die mensen nog dagelijks dragen en ervaren. Voor de mensen die al jaren strijden voor een rechtvaardige wereld. Laat het niet bij erkenning blijven. Er is nu echt structurele verandering nodig.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden