PlusExclusief

Angst regeert bij NS: ‘Argumentatie om niet te rijden is lariekoek, gelul!’

De Nederlandse Spoorwegen zijn een angstig, risicomijdend bedrijf geworden dat bij grote problemen veel te snel overgaat tot het stilleggen van het complete treinverkeer. Dat zeggen spoorkenners naar aanleiding van de grote treinstoring van afgelopen zondag.

David Bremmer
Gestrande reizigers op station Utrecht Centraal vorige week zondag. Beeld ANP
Gestrande reizigers op station Utrecht Centraal vorige week zondag.Beeld ANP

Liefst een halve dag lag het treinverkeer zondag stil, nadat het ICT-systeem dat machinisten en conducteurs aan de juiste trein koppelt er rond het middaguur uit vloog. Bijna een week later is de ergernis nog lang niet geluwd. “Reizigers kregen geen enkel alternatief aangeboden, er was twaalf uur lang helemaal niets,” zegt Saskia Kluit, voorzitter van reizigersbelangenvereniging Rover. “Dat is totaal onacceptabel.”

De irritatie is des te groter vanwege de weinig berouwvolle communicatie van NS. Volgens de spoorwegen konden er omwille van de veiligheid écht geen pendeldiensten tussen grote steden worden gereden. “Als een trein te lang is voor een perron, en de deuren gaan open, dan kan een reiziger op het spoor vallen,” stelde een woordvoerder. Bussen waren eveneens geen optie ‘omdat er in een trein veel meer mensen passen’.

Veiligheidsissue

Volgens Hildebrand van Kuijeren van nieuwssite Treinreiziger.nl doet NS alsof de storing op een drukke maandagochtend plaatsvond. “Maar het was een rustige zondag met veel minder mensen in de trein. Sowieso zet NS op zondagen kortere treinen in, dus hoezo zijn ze te lang voor de perrons?”

null Beeld ANP
Beeld ANP

De Maatschappij Voor Beter OV is nog kritischer. “De argumentatie van NS om niet te rijden is lariekoek, gelul,” zegt Rikus Spithorst, bekend om zijn scherpe tong. “NS heeft de uitgevallen ICT onterecht verheven tot een veiligheidsissue. ProRail verzorgt echter de seinen en de lichten en zorgt voor de veiligheid. Treinen konden gewoon rijden.”

Schamen

Nu is luide kritiek op NS van alle tijden en het soms vervelende lot van een publieksbedrijf dat dagelijks tot 1,3 miljoen mensen vervoert. Neem bijvoorbeeld de onvrede na de sneeuwchaos in februari 2021 toen de treinen een week niet of nauwelijks reden.

Opvallend is echter dat het eigen personeel nu even kritisch is. Veel NS’ers schamen zich enorm voor de gang van zaken. Ja, NS had inderdaad gewoon met stoptreinen kunnen pendelen, stellen FNV Spoor en vakbond voor rijdend personeel VVMC onomwonden. “Een machinist kan gemakkelijk, op veilige snelheid, tussen grote steden rijden als de beveiligingssystemen maar werken, zegt bestuurder Henri Janssen van FNV Spoor. “En dat deden ze.”

Kernvraag is waarom NS anders besloot. Spoorkenners herkennen een patroon. “Het valt op dat NS bij grote storingen steeds vaker zegt ‘we rijden niet’,” constateert Van Kuijeren van Treinreiziger.nl. Hij wijst erop dat het landelijke treinverkeer met deze storing en die in het vorige jaar bij elkaar opgeteld al viermaal heeft stilgelegen: vorige maand tijdens storm Eunice, op 16 september bij de storing van het gsm-verkeer tussen railleiding en machinisten, en eind mei tijdens de landelijke spoorstaking. “Tot enkele jaren terug werd er tenminste gepoogd om zoveel mogelijk door te rijden.”

null Beeld ANP
Beeld ANP

Angst regeert

Volgens spoorexpert Wijnand Veeneman van de TU Delft is dat geen toeval. “Het enige waar NS nóg harder op worden afgerekend dan treinuitval, is veiligheid. De consequentie is dat een organisatie risicomijdend wordt. Alle goede initiatieven vanuit het personeel worden buitenspel gezet, want die gelden als te risicovol.”

De harde prestatieafspraken met de overheid werken hier contraproductief, stelt Veeneman. “Bij problemen vormen die eerder een prikkel om te zeggen: het werkt niet meer, punt.” Het resultaat is een vicieuze cirkel. “Hoe vaker een storing, hoe luider de kritiek van maatschappij en politiek en hoe minder improviserend vermogen. Zo regeert de angst en blijft iedereen keurig binnen de lijntjes.”

Reacties van NS’ers lijken Veenemans analyse te bevestigen. “Voorheen werd het tenminste nog toegestaan om zelf initiatief te nemen,” reageerde machinist Stephan van Loon afgelopen maandag op een tweet van hoofd communicatie Erik Kroeze aan de vele ‘beste stuurlui aan wal’. “Was er een machinist, hoofdconducteur en materieel, dan gingen we in samenspraak met treindienstleiding en regionaal besturingscentrum/ knooppuntcoördinator lekker pendelen om zowel reizigers als materieel weg te krijgen van de grote stations.”

FNV Spoor-bestuurder Janssen stelde dat conducteurs, machinisten en servicemedewerkers ‘cynisch worden van een directie die alleen aan het bestaande plan kan vasthouden’.

Centraal geleid

Wat niet meehelpt, is dat het treinverkeer tegenwoordig centraal wordt geleid vanuit het Operationeel Controle Centrum Rail (OCCR) in Utrecht, stelt de Maatschappij Voor Beter OV. “Vroeger had elk spoortraject, bijvoorbeeld Dordrecht-Vlissingen, een trajectmanager,” zegt Spithorst. “Die zei: we gaan wél rijden.” Spithorst wil dat de rol van dit centrale crisiscentrum bij de afgelopen storing wordt onderzocht.

Complicerende factor is dat NS-conducteurs en machinisten tijdens hun diensten heel het land doorkruisen. “Hadden ze op vaste trajecten gereden, dan had het treinverkeer nooit zo lang stilgelegen. Helaas heeft NS de strijd om het ‘rondje om de kerk’ twintig jaar terug verloren. Nu wist de dienstleiding niet waar conducteurs en machinisten zich bevonden.”

Hoe herhaling te voorkomen? De kunst is NS verantwoordelijk te houden, maar tegelijk niet te hard te straffen, zegt spoorexpert Veeneman. “Duidelijk is dat het beter kan. NS moet voor situaties als deze een alternatieve nooddienstregeling in elkaar timmeren, waarbij treinen elkaar zo min mogelijk kruisen of tegenkomen. “Zo’n plan B moet op de plank klaarliggen, want je kunt zoiets nooit à la minute bij elkaar improviseren.”

Een dergelijke oplossing vergt echter tijd, NS moet er onder meer voor zorgen dat het bedrijf weet waar conducteurs en machinisten zich bevinden. “Mensen zien het spoor graag als een Märklin-modelbaan, maar de werkelijkheid is veel complexer.”

‘Analoge dienstregeling’

Reizigersbelangenclub Rover pleit eveneens voor een ‘analoge dienstregeling’. Voorzitter Saskia Kluit hoopt dat de NS-directie uit zijn ivoren toren treedt en beseft dat afgelopen zondag een geval van ‘eens maar nooit weer’ was. “Zoveel Nederlanders vertrouwen op de trein. Zij zijn mantelzorger voor een familielid, moeten met de trein naar hun werk. Niet rijden is volstrekt onacceptabel, NS dient alles op alles zetten om mensen thuis te krijgen.”

Al was het NS gelukt om maar 2 procent van de gestrande reizigers naar huis te brengen, dan was dat nog altijd te verkiezen geweest boven de wanprestatie nu, vult Hildebrand van Kuijeren van Treinreiziger.nl aan. “Liever met chaos veel later op je bestemming dan helemaal niet kunnen rijden.”

NS om tafel met eigen personeel

De NS-directie heeft spoorvakbonden FNV Spoor, VVMC, VHS Spoorprofessionals en CNV Vakmensen uitgenodigd voor overleg over het treinfiasco van afgelopen zondag. De spoorwegen reageren daarmee onder meer op de boze brief van FNV Spoor, waarin van topvrouw Marjan Rintel excuses werden geëist voor de gang van zaken. Volgens bestuurder Henri Janssen heeft de directie niet alleen de reiziger, maar ook de eigen medewerkers in de kou laten staan.

Directielid Tjalling Smit maakte namens NS eerder al excuses aan de reizigers. De NS-top heeft staatssecretaris Vivianne Heijnen (Infrastructuur, CDA) verder toegezegd een onafhankelijk onderzoek te laten uitvoeren. De bewindsvrouw is uiterst kritisch over de gang van zaken en stelt dat NS een zeer slechte beurt heeft gemaakt. Heijnen wil van de directie van NS weten ‘hoe zij ervoor gaat zorgen dat dit in de toekomst niet nog een keer gebeurt’.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden