PlusAchtergrond

Amsterdam telt 250 supermarkten, veel te veel volgens deskundigen

De supermarkten van Deen zijn al bijna verdwenen, die van Coop volgen. Het gevolg van de grote concurrentie en het overaanbod aan supermarkten in Nederland. Alleen Amsterdam telt er al bijna 250. Dat is te veel, zeggen deskundigen. Zeker nu thuis- en flitsbezorgers in opmars zijn.

Een medewerker van supermarkt Deen maakt de winkelwagentjes schoon. Beeld ANP
Een medewerker van supermarkt Deen maakt de winkelwagentjes schoon.Beeld ANP

Van bescheiden AH to Go’s tot giganten als Jumbo Foodmarkt en alles daartussenin. En van de ‘blauwe schimmel’ van 106 Albert Heijns tot de Russische nieuwkomer Vkusvill: Amsterdammers hoeven niet na te denken waar ze aan hun dagelijkse boodschappen komen. Eén supermarkt per ruwweg 3500 Amsterdammers is zelfs in ons overvolle supermarktland uitzonderlijk. “Dat zijn te weinig potentiële klanten om de hoge kosten in de stad te kunnen dekken,” zegt supermarktdeskundige Paul Moers.

De strijd om de consument is dan ook keihard. “Er is een enorme strijd gaande tussen supermarkten,” zegt winkeldeskundige Paul Moers. “Nederland behoort tot de aller- aller goedkoopste landen met supermarktprijzen. Een kwart van het assortiment is permanent in de aanbieding. In sommige steden is de concurrentie zo hard en fel, dat kan niet lang voortduren. Ze knokken elkaar massaal de tent uit.”

De slachtoffers gaan al tegen het canvas. Op dit moment verdwijnen de 80 supermarkten van de Westfriese familiesuper Deen uit beeld, omgebouwd tot Albert Heijn, Vomar of Deka Markt. En deze week werd bekend dat het knaloranje van Coop de komende drie jaar wordt weggegumd. De coöperatieve supermarkt schuift zijn zaken bij die van de coöperatieve concurrent Plus die de nieuwe vlaggendrager wordt.

Spagaat

Net als bij de teloorgang van Deen spelen daarbij kapitale investeringen om marktleider AH en nummer twee Jumbo online en op straat bij te houden een doorslaggevende rol. Investeringen die de meeste andere ketens doen kraken. “Om een goede prijs te bieden aan de klant, moéten we efficiënter werken,” zegt topman Duncan Hoy van Plus. “Dat is een spagaat waar de hele branche in zit.”

Dat het nieuwe Plus straks met 33 vestigingen minder doorgaat, laat al zien dat ook de toekomstige nummer drie van de supermarktwereld het allemaal teveel van het goede vindt. De voormalige Deenzaken worden weliswaar onder andere vlag voortgezet, maar voor hoe lang is de vraag. De 39 Deens in handen van Albert Heijn liggen volgens analist Retailsonar gemiddeld 96 seconden fietsen van een andere AH.

Bijna 4100 supermarkten in een land van 17 miljoen inwoners is volgens Moers ‘bizar veel’. “De gemiddelde Nederlander hoeft maar 900 meter te lopen om bij een supermarkt te komen, in het westen van het land nog geen 500 meter. We moeten ons afvragen hoe veel fysieke winkels je nog nodig hebt. Zeker nu online boodschappen doen groeit.”

Nog niet eens het aantal maar vooral de bijbehorende omvang is niet langer houdbaar volgens Jan-Willem Grievink, oprichter van brancheverenging FSIN, verbonden aan Nyenrode Universiteit en oud-topman van de lang geleden overgenomen 400 supermarkten van Attent en Golff. “Er zijn te veel vierkante meters supermarkt. Dat is tijdens corona verdekt gebleven omdat de super zijn rol even herwon, maar dat neemt nu weer af omdat we naar andere winkels en restaurants kunnen.”

Overdosis

Minder meters supermarktvloer zouden niet alleen de druk op de branche verlichten. Ook de keerzijde van onze overdosis supermarkt vraagt een oplossing. In drukke en krappe binnensteden loopt de belevering van al die winkels spaak, zodanig zelfs dat het Amsterdamse gemeentebestuur de touwtjes aanhaalt.

Daarnaast worden de bedrijfsterreinen met magazijnen om al die winkels te bevoorraden begerig geoormerkt voor de bouw van broodnodige huizen. En aan de groene stadsrand ontstaat verzet tegen distributiecentra - zie de strijd om de Lutkemeerpolder waar Albert Heijn zich zou willen vestigen.

Niet alleen vechten supers elkaar de straat uit, ook worden ze van alle kanten belaagd door de uitwassen van onze gemaksmanie. Het laten thuisbezorgen van boodschappen is gemeengoed geworden, maaltijdboxen winnen aan populariteit en flitsboodschappenbezorgers knabbelen aan de traditionele supermarkt. Die concurrentie kan voor traditionele supers het verschil zijn tussen winst en verlies, tussen voortbestaan en sluiten.

Onder druk van al die bedreigingen zullen de overlevers in supermarktland dit decennium volgens Grievink twee uitersten opzoeken. “Aan de bovenkant komen er meer all-in supermarkten als AH XL of Jumbo Foodmarkt. Vestigingen met speciaalzaken, restaurants en catering onder één dak voor mensen die winkelen als uitje zien. Aan de onderkant zal in de steden het aantal kleine gemakswinkels als AH to Go of Jumbo City verder toenemen.”

Etnische supermarkten

Niet iedereen kan die slag maken, voorspelt hij en nog veel meer ketens zullen verdwijnen. “Het ontbreekt bij veel supermarktketens de kennis voor zulke veranderingen. Je moet dan heel veel dingen hebben; ruimte, kapitaal en kennis. Daarvoor is schaalgrootte nodig. AH en Jumbo hebben die, maar ik betwijfel of zelfs het nieuwe Plus daarvoor groot genoeg is.”

Verandering is ook onvermijdelijk, zegt Aart Jan van Duren van Bureau Stedelijke planning. “De grote stad telt veel doelgroepen. Jongeren die op elke straathoek iets te eten en te drinken willen halen. Het aantal formules wordt wellicht kleiner. Maar het aantal etnische supermarkten of supers voor specifieke doelgroepen, zoals vegan, duurzaamheid of luxe, zal toenemen. De dynamiek wordt alleen maar groter.

Hij verwacht dat in voorsteden en dorpen, het aantal supermarkten zal afnemen. “In gebieden buiten de stad zal de sterkste supermarkt het meeste naar zich toetrekken. Die vreet de zwakkeren op. De koning van het dorp overleeft, maar de zwakke broeders verdwijnen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden