PlusAchtergrond

Als niemand het met elkaar eens is, trekt de burger wel zijn eigen plan

null Beeld AFP
Beeld AFP

Grapperhaus zegt het, Halsema zei het: mensen zijn moe, de rek is eruit. Na een jaar coronabeperkingen neemt het chagrijn toe en de eensgezindheid af.

De nieuwe routekaart moest duidelijkheid bieden, dacht het kabinet. De oude kaart was al maanden geleden stilletjes weggemoffeld, maar dit was het ‘openingsplan’: een term die zowel hoop biedt (alles zal weer opengaan!) als de suggestie van controle wekt (er is een plan!).

De kaart was nog geen drie dagen oud of de route moest alweer worden omgelegd: demissionair premier Mark Rutte zei gisteren dat de datum van 28 april, de dag waarop de avondklok zou verdwijnen en de terrassen heropend konden worden, op losse schroeven staat. “Als 28 april niet kan, wordt het 3 of 6 mei en anders is de eerstvolgende datum 13 mei.” Tot zover de routekaart dus.

Worst voorgehouden

Het is dit zigzagbeleid, waarbij de samenleving telkens weer een worst wordt voorgehouden die vervolgens wordt weggetrokken, dat tot frustratie leidt. Deze week constateerde onderzoeksbureau I&O Research dat het vertrouwen in het vaccinatiebeleid aan het slinken is en de wens voor versoepeling van de maatregelen toeneemt. Men ziet de noodzaak nog wel, maar vooral de inconsistentie en de onduidelijkheid zorgen ervoor dat mensen afhaken.

“De meerderheid van Nederland gaat over het algemeen wel met het kabinet mee,” zegt onderzoeker Peter Kanne van I&O. “Als er een besluit wordt genomen, zoals het invoeren van de avondklok of de mondkapjesplicht, beweegt het draagvlak zich naar die keuzes toe. Maar waar mensen niet tegen kunnen is hak-op-de-takbeleid, rommelige communicatie en onduidelijkheid. En dat is precies wat we nu zien.”

Kakofonie

De strijd die openlijk werd uitgevochten over de heropening van de terrassen, waarbij burgemeesters zich tegen het kabinet keerden en waar ziekenhuisbazen, OMT’ers en allerlei lobbyclubs zich ook in mengden, was hier een voorbeeld van. En er was ruzie over GGD’s die vaccin dat overbleef verdeelden onder kwetsbare mensen die nog niet op de officiële priklijst stonden. Mag niet, kreeg de GGD te verstaan.

Eerder sloeg het kabinet het dringende advies van de Gezondheidsraad in de wind om te beginnen met vaccineren van kwetsbare groepen, en koos ervoor om artsen voor te laten gaan. Deze week berichtte Nieuwsuur dat dit tot vermijdbare doden heeft geleid. Het besluit om uit voorzorg te stoppen met het AstraZeneca- en Johnson & Johnsonvaccin werd dan weer door artsen ‘onbegrijpelijk’ genoemd.

Zo ontstaat er een kakofonie waarbij niemand meer weet naar wie hij moet luisteren. En als overheden en officiële instanties al niet in staat zijn om eensgezind beleid te maken, waarom zouden burgers dan niet hun eigen plan trekken? Kanne: “De meeste maatregelen worden nog wel opgevolgd, maar mensen zoeken wel steeds meer de randjes op.”

Ook de onvrede over de fieldlabs die deze week ontstond is illustratief: terwijl mensen nog steeds maar één persoon thuis mogen ontvangen en de avondklok nog steeds geldt geeft het kabinet bijna een miljard uit aan proefevenementen, zoals een Koningsdagfeest met tienduizend man in Breda en een reis naar een resort op Rhodos. Horecaondernemers boos, lokale politici ontstemd, en ondertussen snakt de burger, lekker gemaakt door vakantie- of feestvierende uitverkorenen, naar een verzetje.

“Het einde is in zicht,” zei Rutte afgelopen dinsdag tijdens de persconferentie. “Nog even volhouden,” zei Hugo de Jonge. Maar wanneer dat einde dan is en tot wanneer volgehouden moet worden is onduidelijk. Ondertussen klinkt de roep uit de samenleving steeds luider en wanhopiger: schiet op met dat prikken! Want hoewel het aantal vaccinaties door een rekentruc deze week een onverwachte sprong maakte, gaat het in de ogen van veel Nederlanders nog steeds te langzaam.

Hugo de Jonge, optimist tegen de klippen op, blijft volhouden dat alles gesmeerd loopt. Hij noemde weliswaar eerst 1 juli als de datum dat iedereen die een prik zou willen hebben er eentje had gekregen, later schoof hij dat op naar ‘begin’ juli, en deze week moest hij bekennen dat als het Janssenvaccin wegvalt er mogelijk zes weken vertraging optreedt. Dan is het dus ergens eind augustus, en mag er in die maanden niet nog meer misgaan. En dat is nog maar de vraag: vrijwel dagelijks doemen onheilspellende berichten op over nieuwe virusvarianten die nog besmettelijker en gevaarlijker zijn. Een nieuwe teleurstelling lijkt al in de maak.

Knauw

Het gevaar is dat steeds meer mensen er maar helemaal de brui aan willen geven. In januari wilde nog maar zes procent van de Nederlanders dat alle maatregelen opgeheven zou worden, inmiddels is dat veertien procent. En hoewel het chagrijn toeneemt en het vertrouwen in de overheid een knauw oploopt doordat ‘fout op fout’ gestapeld wordt, zijn deze effecten mogelijk maar van korte duur, denkt onderzoeker Kanne. “De democratie is weerbaar en het vertrouwen in de overheid kan best een deukje hebben. We zijn nog steeds een high trust society, Nederland staat boven aan de lijstjes van landen met de minste corruptie. Mensen weten ook wel dat het in Nederland over het algemeen een stuk beter is dan in de rest van de wereld.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden