PlusUitleg

Alles wat je moet weten over mondkapjes in 14 vragen

Mondkapjes zijn in Nederland al even verplicht in het openbaar vervoer, maar nog niet op straat en in winkels. In veel andere landen is dat wel zo. Hoe zit dat?

Het gaat er in het openbaar vervoer om de omgeving van de drager te beschermen.Beeld Lynne Brouwer

1. Voor wie zijn mondkapjes verplicht?

Alle reizigers vanaf 13 jaar moeten in het openbaar vervoer — dus ook op de pont — een niet-medisch mondkapje dragen. Hetzelfde geldt in het vliegtuig. 

2. Krijg ik een boete als ik toch ga reizen zonder mondkapje op?

Zeker weten. Althans, op de momenten dat er wordt gecontroleerd. De boete voor reizen in het ov zonder mondkapje bedraagt 95 euro.

3. Waarom is er geen mondkapjesplicht op straat?

In veel landen is er inmiddels óók een mondkapjesplicht in winkels en op straat, zoals in Frankrijk, Spanje, Portugal, Duitsland en België. Voor Nederland geldt dat (nog) niet, hoewel winkeliers in drukke straten daar wel toe oproepen. Het kabinet volgt het advies van het RIVM, dat stelt dat de bewezen effectiviteit van mondkapjes te beperkt is. De angst is dat mensen geen afstand meer zullen houden omdat ze zich veilig genoeg voelen met een mondkap op, de zogenoemde ‘schijnveiligheid’. Bovendien worden de maskers vaak verkeerd gebruikt.

4. Waarom moet ik een mondkapje op in het ov?

Een legitieme vraag, aangezien het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) stelt dat effectiviteit van niet-medische mondkapjes niet is bewezen. De beschikbare studies geven geen eenduidige resultaten of spreken elkaar zelfs tegen. De uitleg van het RIVM zit vol nuanceringen en beperkingen. Een niet-medisch mondkapje zou ‘mogelijk enigszins bijdragen aan het beperken van de verspreiding van Covid-19’. Een tweede nuance: niet-medische mondneusmaskers beschermen de drager ervan maar beperkt; de mate van bescherming is sterk afhankelijk van de kwaliteit van de materialen die gebruikt zijn.

Een woordvoerder van het RIVM benadrukt dat het mondkapjesbeleid geen RIVM-besluit is. “We hebben, als Outbreak Management Team (OMT), onze bevindingen gedeeld, niet het beleid gemaakt.” RIVM-directeur Jaap van Dissel heeft zich kritisch uitgelaten over het kabinetsbesluit om mondkapjes in het ov te verplichten. Het OMT heeft ‘geen positief advies gegeven voor het gebruik van mond­maskers’, liet hij weten in een briefing aan de Tweede Kamer.

Premier Mark Rutte erkende op de persconferentie van 6 mei dat het wetenschappelijk bewijs voor het nut van mondkapjes dun blijft, maar hij zei ook dat ze volgens ‘de club’ die het kabinet adviseert (het OMT) wel waardevol zijn in situ­aties waar de afstand van 1,5 meter moeilijk valt te handhaven.

De experts en de premier lijken op dit onderwerp tegenover elkaar te staan. Het antwoord op de vraag ‘waarom moet ik een mondkapje dragen’ komt daardoor neer op: omdat je anders een boete riskeert van 95 euro.

5. Beschermt een mondkapje mij tegen het virus?

Volgens het OMT kunnen niet-medische mondmaskers druppels die de drager produceert ‘enigszins tegenhouden’. Als hij of zij (onbewust) besmet is, biedt dat tot op zekere hoogte bescherming voor anderen. In hoeverre de omgeving daadwerkelijk wordt beschermd ‘hangt sterk af van het soort masker dat gedragen wordt, de mate waarin het masker aansluit op het gezicht en de manier waarop het masker gedragen wordt’. Je draagt een mondkapje dus vooral om zelf het virus niet – of in mindere mate – te verspreiden.

6. Wat is het verschil tussen een medisch mondmasker en een niet-medisch exemplaar?

Het grote verschil zit hem in de functie. Medische mondkapjes, zoals het veel­genoemde FFP2-masker, hebben als primaire functie de drager te beschermen. De andere mondkapjes bieden vooral bescherming aan de mensen in de nabije omgeving van de drager. Volgens de Rijksoverheid kan bij goed gebruik van een niet-medisch mondkapje ‘het risico dat druppels uit de mond en neus worden verspreid naar de omgeving worden verkleind’.

Kanttekening: er is niemand die in het openbaar vervoer controleert of een niet-medisch exemplaar goed genoeg is. Er is ook geen controle of het op de juiste manier wordt gedragen. De medische maskers moeten voldoen aan ­Europese richtlijnen en Nederlandse normen.

7. Hoe draag ik zo’n niet-­medisch mondkapje op de juiste manier?

Houd het schoon. Was voor en na het opzetten je handen minimaal 20 seconden met water en zeep. Let erop dat u bij het opzetten alleen het elastiek aanraakt. Zorg dat het kapje de mond, neus en kin goed bedekt en blijf er verder van af tot je het weer afdoet.

8. Mijn bril beslaat als ik een mondkapje draag. Hoe voorkom ik dat?

Volgens het RIVM beslaat een bril niet als het mondkapje goed op de neus aansluit. Maar ­aangezien iedereen zijn eigen versie mag fa­briceren – waarbij zo’n goede aansluiting niet is gegarandeerd – is er een huis-tuin-en-keukenoplossing, die trouwens ook werkt voor zwem- en skibrillen: smeer de glazen aan de binnenkant in met zeep en spoel ze af met water. Opticiens verkopen anticondensspray, die beslaan helpt te voorkomen.

9. Hoeveel mondkapjes heb ik nodig?

Afdoen betekent weggooien of wassen, dus bij elke reis moet een schoon exemplaar op. Een retourtje betekent dus twee mondkapjes mee. Herbruikbare exemplaren moeten na gebruik op 60 graden Celsius worden gewassen met wasmiddel, maar zonder wasverzachter, zo laat de Rijksoverheid weten. Vergeet niet meteen de handen te wassen nadat je het kapje in de wasmachine hebt gestopt.

10. Krijg ik een boete als ik toch een medisch mondmasker draag?

Nee, volgens premier Rutte worden mensen die een medisch mondmasker dragen in het openbaar vervoer niet beboet, maar het dragen ervan wordt wel afgeraden. De gecertificeerde exemplaren zijn hard(er) nodig in de zorg.

11. Moet ik mijn kapje al opdoen voordat ik het in het station of op de halte ben?

Nee, dat hoeft niet. Het gaat erom dat mensen mondkapjes dragen op plekken waar het niet altijd mogelijk is 1,5 meter afstand te houden tijdens de reis, zoals in bussen en treinen. Wel wordt aangeraden ruim voor het instappen het kapje op te zetten, zodat het oponthoud bij haltes en op stations zo kort mogelijk duurt.

12. Mondkapjes zijn nog niet verplicht op straat en in de winkel. Als dat straks wel zo wordt, betekent het dat ik eerder gevaar liep?

Met name nu het toerisme weer enigszins op gang komt zijn straten en winkels soms overvol. De toenemende drukte in de stad maakt het steeds moeilijker om 1,5 meter afstand te bewaren. De mondkapjes dienen als aanvullende preventieve maatregel. 

13. Gezichtsbedekkende kleding is verboden, waarom mag een mondkapje wel?

Sinds 1 augustus 2019 geldt ‘een gedeeltelijk verbod gezichtsbedekkende kleding’, de wet die ook bekend staat als het boerka- of nikabverbod. Het is verboden om in het onderwijs, in overheidsgebouwen, in de zorg en in het openbaar vervoer gezichtsbedekkende kleding te dragen. In Nederland heeft iedereen het recht om zich naar eigen inzicht te kleden, maar die vrijheid is begrensd op locaties waar het noodzakelijk is dat mensen elkaar kunnen herkennen en aankijken.

Er staan uitzonderingen in de wet. Gezichtsbedekkende kleding mag op de genoemde plekken wel als dat nodig is voor de beoefening van een sport, werk, bij evenementen en feesten of bij het deelnemen aan een culturele activiteit. Én het mag als het dragen noodzakelijk is ter bescherming van het lichaam in verband met de gezondheid of de veiligheid – zoals het mondkapje in het openbaar vervoer.

14. Mag ik mijn gebruikte mondkapjes gewoon bij het huisvuil weggooien?

“Dat mag,” zegt een woordvoerder van het RIVM. “Als je klachten hebt, mag je de deur niet uit, dus in theorie zou je dan geen mondkapje dragen. Maar stel dat je dat wel doet, dan zit er na een paar dagen geen virus meer in het mondkapje. En we gaan ervan uit dan niemand met zijn blote handen in het huisvuil zit.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden