PlusUitleg

Alles over de noodwet: staan er straffen op overtredingen?

Nog voordat hij openbaar werd, kreeg de speciale ‘coronanoodwet’ al bakken met kritiek, omdat het de vrijheid van burgers zou inperken. Het kabinet paste het wetsvoorstel flink aan. Acht vragen over wat de wet voor jou betekent.

Beeld ANP

Waarom moet deze noodwet er eigenlijk komen?

Het kabinet heeft de wet opgesteld op verzoek van de Tweede Kamer. Tot op heden is er namelijk een lappendeken aan regels opgesteld via noodverordeningen. Probleem echter: die moeten niet te lang gelden, omdat ze schuren met grondrechten. Bovendien kunnen de Tweede Kamer en gemeenteraden pas achteraf kritiek leveren. Bij de noodwet moet er vooraf gestemd worden of deze in werking treedt. Toch waren adviesorganen als de Raad van State kritisch over het conceptvoorstel, omdat de noodzaak te weinig duidelijk zou zijn. Ook was er angst dat het mogelijk zou worden om in te grijpen in huizen van burgers. Daarop paste het kabinet de wet flink aan.

Mag de politie straks dus mijn woning binnenvallen?

Nee. Burgemeesters hebben de afgelopen maanden al in noodgevallen ingegrepen in woningen, bijvoorbeeld bij ‘coronafeestjes’. Dat deden zij op basis van noodverordeningen, maar er was nu juist discussie of die wel het recht op ingrijpen gaven. In de noodwet stond aanvankelijk dat handhaving achter de voordeur altijd mogelijk zou moeten zijn, maar dat ging criticasters te ver. 

Zo zou namelijk in theorie dan ook kunnen worden binnengevallen bij een verjaardag met mensen in een krappe woonkamer. Het kabinet heeft dat plan dus laten varen, behalve als het gaat om bijvoorbeeld verpleeghuizen. Daar kan wel een limiet aan bezoekers worden gesteld en worden gehandhaafd op de onderlinge afstand. Paradox is wel: als er straks geen noodverordeningen meer zijn, kán de politie in huizen of bij coronafeestjes pas ingrijpen als er sprake is van verstoring van de openbare orde. Om besmettingen tegen te gaan, helpt de wet op dit punt niet. Die keuze is welbewust. De grondwet beschermt immers het huisrecht van mensen.

Is de 1,5 meter afstand nu per wet geregeld?

Dat is maar hoe je het bekijkt. Er staat alleen in dat het bij wet verplicht is een ‘veilige afstand te houden’ tot anderen. Wat die afstand is, wordt niet exact genoemd. Dit wordt bepaald door de minister, tenzij het parlement bezwaar maakt. Dat doet het kabinet ‘per regeling’ omdat het zo sneller af te kondigen is dan een wet. De Tweede Kamer kan de regering dus wel terugfluiten. In de wet staat dat de afstand die gaat gelden in samenspraak met het RIVM wordt vastgesteld. Dat kan minder dan 1,5 meter worden, maar ook meer.

Moet ik verplicht de corona-app gebruiken?

Nee, dat wil het kabinet niet verplichten. En om alle kritiek voor te zijn, is de app helemaal uit de wet gehaald. Voor de corona-app komt nog wel een aparte wet. In het conceptwetsvoorstel stond overigens wel dat werkgevers, het openbaar vervoer of eigenaren van gebouwen (zoals winkels) iemand niet mogen verplichten om de app te gebruiken.

Staan er straffen op het overtreden van de wet?

Ja. Op het ‘niet naleven van de maatregelen ter bestrijding’ van het coronavirus was al strafrecht van toepassing. Dit komt veelal neer op boetes die kunnen oplopen tot 4350 euro voor overtredingen. Op het niet naleven van 1,5 meter afstand staat een geldboete van ten hoogste 435 euro. Voor minderjarigen is de boete maximaal 95 euro. Als de boetes zijn opgelegd voor te weinig afstand houden, leidt dat tot een strafblad. Toch zullen mensen die een Verklaring Omtrent Gedrag willen om een baan in de zorg te kunnen krijgen, deze wel krijgen. Alleen personen die bij de politie, als boa of bij justitie aan de slag willen, kunnen er last mee houden.

Hoe lang gaat de wet gelden?

Het kabinet wilde aanvankelijk dat de wet een jaar zou gelden, zodra de Tweede en Eerste Kamer instemt met het in werking stellen. Omdat de wet ingrijpend is, schroeft het kabinet dit terug naar zes maanden. Het kabinet kan de wet daarna steeds met drie maanden verlengen, mits daarvoor akkoord is van het parlement. Mocht de Tweede Kamer toch bijvoorbeeld na een maand van de wet af willen, dan kan het kabinet daartoe ook gedwongen worden.

Is de wet dan nu een feit?

De Tweede en Eerste Kamer moeten nog akkoord gaan. De aanpassingen hebben er waarschijnlijk wel voor gezorgd dat een meerderheid kan instemmen. Toch wordt het nog spannend of coalitiepartij D66 wil instemmen met de duur van de wet van zes maanden. Achter de schermen gaan stemmen op om dit te verkorten naar twee of drie maanden.

Mag de wet straks ook voor andere kwesties gebruikt worden?

In principe niet. De wet heet nota bene ‘tijdelijke bepalingen in verband met maatregelen ter bestrijding van de epidemie van Covid-19 voor de langere termijn’. Toch heeft het kabinet met de wet wel een voorbeeldje in handen als de wet omgeschreven zou moeten worden naar andere omstandigheden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden