PlusAnalyse

AIVD, NCTV, Nationale Politie: topmannen nemen elkaars banen over

De criminaliteitsbestrijding van Nederland wordt geleid door een select groepje mannen die de laatste jaren elkaars baan overnamen. ‘Kennis van zaken hebben weegt op tegen het gevaar van inteelt.’

Erik Akerboom (van politie naar AIVD).Beeld ANP/Bart Maat

Als de top van onze veiligheidsdiensten binnenkort weer eens samenkomt in het crisiscentrum op de zevende etage van het ministerie van Justitie, is het gezelschap niet onbekend met elkaar.

De kopstukken van inlichtingendienst AIVD, terreurbestrijder NCTV, de korpschef van de Nationale Politie, de hoogste ambtenaar van het ministerie: het is een klein clubje dat waakt over Nederland.

En frappant genoeg nemen veel van deze chefs en directeuren plaats op een stoel die de ander eerst had, of binnenkort krijgt. Huidig korpschef Erik Akerboom was eerder werkzaam binnen de AIVD, werd baas bij de NCTV, toen korpschef van de Nationale Politie en gaat vanaf 1 mei de AIVD leiden.

De huidige directeur van de AIVD, Dick Schoof, was voorheen ook NCTV-baas en wordt op 1 maart de hoogste ambtenaar op het ministerie van Justitie.  Schoof neemt weer de plek in van secretaris-generaal Siebe Riedstra, nu nog de hoogste ambtenaar op het ministerie van Justitie, maar na de zomer verantwoordelijk voor benoemingen van leidinggevenden als deze heren.

En de huidige NCTV-baas, Pieter-Jaap Aalbersberg kwam juist weer van de Nationale Politie, waar hij hoofdcommissaris in Amsterdam was.

Een klein clubje van roulerende mannen (ja, allemaal) bestiert zo een goed deel van de criminaliteits- en terreurbestrijding in Nederland.

Is dat kwalijk? Vanuit de Tweede Kamer werd recent nog geklaagd dat topambtenaren jobhoppen tussen ministeries. Ook als ze niet goed functioneren, wacht vaak weer een andere goedbetaalde functie.

“Stop die banencarrousel!” fulmineerde SP-Kamerlid Renske Leijten, toen bleek dat topambtenaren die hadden ‘gefaald’ in de in toeslagenaffaire bij de Belastingdienst weer een nieuwe baan kregen. De zogenoemde Algemene Bestuursdienst (ABD) voorziet immers in een systeem waarin na ­zeven jaar een nieuwe plek voor topbestuurders wordt gezocht.

Selecte groep

Toch vindt oud-topambtenaar Roel Bekker het ‘een ander verhaal’ dat de veiligheidsdiensten door een selecte groep personen worden bestuurd. “Een goed netwerk hebben, verstand van zaken, enige ervaring met crisis, dat komt het functioneren in die posities ten goede.”

Siebe Riedstra (ex-Justitie, naar ABDTOPConsult Binnenlandse Zaken).Beeld MARTIJN BEEKMAN

Zelf was Bekker onder meer negen jaar achtereen de hoogste ambtenaar op het ministerie van Volksgezondheid. Hij vindt het vooral ‘wat jammer’ dat Schoof ‘maar een jaar’ bij de AIVD heeft gezeten. Ook Akerboom had volgens Bekker, die tevens emeritus hoogleraar arbeidsverhoudingen is, beter nog een paar jaar als korpschef kunnen doorgaan voor hij de AIVD gaat leiden.

Fris gezicht

Als er al iets zou zijn als een old boys network, dat Bekker ‘hier niet ziet’, mag volgens hem niet uit het oog worden verloren dat topambtenaren niet zomaar op een willekeurige plek mogen worden gezet. “Het systeem van de ABD was een wens van de Tweede Kamer, maar waarom zou je goede mensen niet in hetzelfde domein laten blijven fungeren?”

Een fris gezicht kan de boel opschudden, zeggen tegenstanders. Het ‘zo hebben we dat altijd gedaan’ doodt elke vorm van vernieuwing of creativiteit.

Dick Schoof (van AIVD naar Justitie).Beeld ANP/Laurens van Putten

Toch ligt het op het vlak van veiligheid en defen­sie net even anders, stelt een ingewijde van het ministerie van Justitie. “De huidige secretaris-generaal Siebe Riedstra kwam ook van buiten, maar redde het ook niet echt met het veranderen van de gesloten cultuur van het minis­terie. Zeker in de veiligheidsketen sta je te ver af als je niet weet wat elkaars baan als korpschef of AIVD-baas behelst. Het gevaar van inteelt weegt op tegen kennis van zaken hebben.”

Een andere ingewijde – uit de hoek van de politie – noemt een voorbeeld. Toen de Amsterdamse recherche het grootschalige kindermisbruik van Robert M. op het spoor kwam, belde korpschef Bernard Welten al voor de bekendmaking met collega-politiechefs. 

Ik ga je morgen bellen, je kunt mij nu nog niet vragen waarvoor, maar zorg dat je rechercheurs voor mij hebt klaarstaan,’ zei deze naar verluidt. “Op basis van zijn netwerk, een investering van jaren, stond er de volgende dag meteen voldoende capa­citeit klaar. Dat had bij een ander misschien wel een week aan onderhandelen en bureau­cratie gekost.”

Bonnetjesaffaire

Toch is de ‘stoelendans’ tussen Schoof en Akerboom niet per se zaligmakend. Schoof vertrekt immers van de meest gesloten organisatie van ons land, de AIVD, naar het ministerie van Justitie, dat nu juist de laatste jaren dikwijls is ver­weten dat het informatie onder de pet hield. Denk aan de bonnetjesaffaire, de rel bij het WODC, of het vermeende gemanipuleer met ­inspectierapporten.

“Of de benoeming van ‘chef stiekem’ bijdraagt aan meer openheid op het ministerie, vraag ik me af,” zei CDA-Kamerlid Madeleine van Toorenburg recent in de Tweede Kamer. Aan Schoof kleeft bovendien het verwijt dat hij in zijn tijd als NCTV’er zou hebben geprobeerd een rapport naar het functioneren van die dienst te beïnvloeden.

Oud-topambtenaar Bekker ziet er meer een probleem in dat de vacatures bij politie, AIVD en het ministerie van Justitie de overheid lijken ‘te overvallen’. “Ik stel voor dat er aan betere personeelsplanning wordt gedaan. Als er dan een gat valt, is dat te vullen vanuit een goede kaartenbak. In plaats van het ene gat te dichten ten koste van het andere.”

Pieter-Jaap Aalbersberg (voorheen politie Amsterdam, nu NCTV).Beeld ANP/Jerry Lampen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden