PlusAnalyse

Afscheid nemen van die vermaledijde toeslagen blijkt zo makkelijk niet

Het toeslagenstelsel is veel te complex. Na alle ellende met de kinderopvangtoeslag wil Den Haag de boel op de schop gooien. Maar aan elk alternatief kleven weer nieuwe nadelen, waarschuwen ambtenaren in een advies.

Beeld ANP XTRA

Op het oog is het heel simpel. Als het kabinet van de problemen met de kinderopvangtoeslag af wil, kan het ervoor kiezen de opvang gratis te maken. Ouders worden dan nooit meer tot wanhoop gedreven door enorme terugvorderingen, omdat hun inkomen achteraf plots hoger uit blijkt uit te vallen. Weg is opeens de noodzaak dat hele avonden worden besteed aan administratieve verplichtingen. Overbodig is de betaling van een eigen bijdrage. 

Maar aan gratis opvang zit wel een prijskaartje van 5,4 miljard euro, op te hoesten door alle belastingbetalers.

Eenvoud heeft kortom een prijs, is de boodschap van topambtenaren in een langverwacht rapport over de toekomst van het toeslagenstelsel. Zij onderstrepen de tekortkomingen van het huidige systeem, die door de recente toeslagenaffaire in al zijn ellendigheid aan de oppervlakte zijn gekomen: het systeem is veel te complex en stort mensen in onzekerheid en zadelt ze met schulden op.

Precies toegesneden

Maar, en het is even geleden dat iemand in Den Haag dat hardop durfde te zeggen, de toeslagen zijn wel heel precies toegesneden om de mensen te ondersteunen die het echt nodig hebben. Voor de laagste inkomens tellen de zorg-, huur- en andere toeslagen op tot maar liefst een vijfde van wat zij te besteden hebben, schrijven de ambtenaren. En dat deze Nederlanders die bedragen meteen op hun rekening gestort krijgen en niet pas achteraf, zorgt ervoor dat het geld beschikbaar is wanneer het nodig is.

Zoals elk nadeel zijn voordeel heeft, heeft elk voordeel dus zijn nadeel.

Zo zou je kunnen overwegen om iedereen evenveel toeslag te geven, dus óók de mensen die nu zoveel verdienen dat ze niks krijgen. Ieder huishouden zou dan 1450 euro krijgen. Zo’n systeem is veel simpeler in de uitvoering, maar vergroot tegelijkertijd de inkomensongelijkheid. Hetzelfde geldt voor het laten opgaan van het kindgebonden budget (nu nog een inkomensafhankelijke toeslag) in de kinderbijslag (die voor gelijke gezinnen even hoog is). Arme huishoudens gaan er dan op achteruit, rijke juist op vooruit.

Ei van Columbus

De huurtoeslag zou ook via de woningcorporaties uitgekeerd kunnen worden. Maar daarmee zijn lage inkomens die een huis in de particuliere sector huren niet geholpen. Ook de verhoging van het minimumloon is niet per se het ei van Columbus. Vooral vakbonden en progressieve partijen schermen met deze maatregel, vanuit de gedachte dat mensen die meer verdienen minder toeslagen nodig hebben.

Verhoog je het minimumloon met bijvoorbeeld 16 procent en laat je de uitkeringen meestijgen, dan kun je in één klap afscheid nemen van de zorgtoeslag, rekenen de ambtenaren voor. Maar door die maatregel krijgen alleenstaanden in de bijstand veel meer compensatie dan paren. En een zzp’er met een laag inkomen, die helemaal geen minimumloon verdient, levert alleen maar in. Hetzelfde geldt voor studenten.

Door deze kanttekeningen laat het kabinet zich echter niet ontmoedigen: “Ik denk dat er inderdaad een nieuw stelsel nodig is,” zegt D66-staatssecretaris van Financiën Alexandra van Huffelen inmiddels de Tweede Kamer na. Zij heeft van het parlement de opdracht gekregen om met ‘varianten’ te komen waarbij het toeslagenstelsel ‘verdwijnt’.

Staatssecretaris Alexandra van Huffelen.Beeld ANP

Wenkend perspectief

Dat zal zeker niet op korte termijn gebeuren. Van Huffelen heeft daarom een paar maatregelen aangekondigd waarmee zij het huidige stelsel in de resterende kabinetsperiode ‘menselijker’ wil maken. Zo wordt niet langer de gehele toeslag teruggevorderd als inkomens bijvoorbeeld afwijken. Ook moet de dienstverlening beter.

Tegelijkertijd wil zij nog voor de verkiezingen in maart volgend jaar met verdergaande voorstellen komen. Van Huffelen zegt een ‘wenkend perspectief’ te willen bieden, zodat in de formatieperiode knopen doorgehakt kunnen worden.

Zonder concreet te worden, lijkt Van Huffelen in elk geval met een alternatief voor de kinderopvangtoeslag te willen komen. “Het is interessant daarnaar te kijken, omdat het gaat om zulke grote bedragen en de problemen met terugvordering daar het grootste zijn.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden