Nieuws

Adviesraad: doorbreek taboe over suikertaks en duurdere alcohol

De gezondheidszorg slokt te veel personeel en overheidsgeld op. Zonder harde keuzes, zoals een suikertaks of minimumprijs voor alcohol, loopt het systeem vast.

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Dat schrijft de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) in een rapport. Nu werkt een op de zes mensen in de zorg. Als de groei doorzet is dat in 2060 een op de drie. In 2019 waren de totale zorguitgaven 100 miljard euro, omgerekend circa 6000 euro per persoon. Als de huidige trend doorzet, wordt dat 16.000 euro per persoon in 2060. ‘Onze complete welvaartsgroei moet dan worden ingezet voor de stijgende zorgkosten,’ waarschuwen de onafhankelijke adviseurs. ‘De groei van zorg mag geen automatisme blijven’.

Op het Binnenhof zochten opeenvolgende kabinetten naar manieren om de zorguitgaven te drukken, maar door vergrijzing en betere behandelmethoden stijgen de kosten al decennialang fors. ‘De gehele groei in het besteedbaar inkomen van het gemiddelde huishouden is de afgelopen twintig jaar opgegaan aan zorg,’ schrijft de raad.

Niet blindstaren

Scherpe keuzes zijn nodig, maar de politiek moet zich daarbij niet blindstaren op kosten, efficiënter werken en robotica, vindt de raad. Dat levert te weinig op. Er moeten fundamentele knopen worden doorgehakt over wat nog wordt vergoed, de noodzaak van hulpmiddelen, hogere eigen bijdragen in verpleeghuizen en verplicht preventiebeleid.

“Wij zeggen: haal dat taboe eraf,” zegt Gijsbert Werner, projectleider bij de WRR. “Dan kun je denken aan de suikertaks, het verplicht reduceren van het zoutgehalte in voedsel, maar ook het verminderen van alcoholverkooppunten. Of hanteer minimumprijzen voor drank. Vooral bij het voorkomen van ziekten is nog veel winst te boeken: het kost weinig en het levert veel op.”

“We luiden de noodklok,” zegt Marianne de Visser, raadslid van de WRR en emeritus hoogleraar neuromusculaire ziekten. “De politiek moet nu in actie komen, de problemen zijn er al. Neem de jeugdzorg of de specialistische ggz, voor mensen met psychoses of persoonlijkheidsstoornissen. Die krijgen nu veel te laat een behandeling, de wachttijden zijn soms tientallen weken. Als er niet wordt ingegrepen, sijpelt dat door naar andere takken van de zorg.”

Zorgschaarste zal vaker optreden, de overheid moet in samenspraak met burgers durven ingrijpen, stelt De Visser: “Als je knieklachten hebt boven de vijftig is een kijkoperatie niet zo zinvol; als je rugpijn hebt zonder alarmsymptomen heeft een MRI niet veel zin. Daar moeten zorgverleners en patiënten scherper naar kijken.”

Verwachtingen

Robotica en e-health worden nu vaak als heilige graal gezien: technologie kan het personeelstekort dempen en de kwaliteit verbeteren. Maar vooralsnog vallen de resultaten tegen, stellen de onderzoekers. “Het biedt kansen, maar in Nederland zijn de verwachtingen niet waargemaakt. Het netto-effect van technologische innovatie is waarschijnlijk uitgaven-verhogend.” De Visser: “Zo’n dertig ziekenhuizen werken bijvoorbeeld met de Da Vinci-operatierobot, maar de vraag is nog altijd of dat wel beter werkt.”

Eigen bijdragen

In de Jeugdzorg gaat veel geld op aan relatief lichte vormen van hulp, zoals ‘opvoedassistentie’. “De vraag is of dat wel in de zorg thuishoort,” zegt Werner. Bij de ouderenzorg kan worden gekeken of de eigen bijdragen niet hoger moeten. “Hier zit een groot deel van de huisvestingskosten voor ouderen in de zorg ook in de zorgbegroting, maar anderen moeten gewoon huur en hypotheek betalen. Naar zulke fundamentele dilemma’s moet je kijken.”

Een ‘burgerforum’ moet helpen om draagvlak en begrip te kweken voor de koerswijziging. Als de overheid niet ingrijpt, wordt iedereen de dupe van de alles opslokkende zorg, stelt de raad. “Het verdringt andere belangrijke zaken, als armoedebeleid, onderwijs en sociale zekerheid,” zegt De Visser. “Dat kun je je niet goed voorstellen, maar het gebeurt al.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden