Plus

Advies SER: Neem basispakket onder de loep om zorgkosten in te dammen

Als in de toekomst nieuwe medicijnen of behandelingen in de basisverzekering komen, dan moet er ook gekeken worden welke zorg uit het pakket kan. Dat is een belangrijk advies van de Sociaal-Economische Raad (SER) om de exploderende zorgkosten in te dammen.

Beeld ANP XTRA

Het basispakket, waar zelden een vergoeding uit verdwijnt, is daarmee niet langer onaantastbaar. Het kabinet moet jaarlijks de inhoud van het uitdijende zorgpakket onder de loep gaan nemen, stelt de SER – een belangrijke overheidsadviseur – in een advies over de betaalbaarheid en kwaliteit van de zorg.

SER-voorzitter Mariëtte Hamer: “In het algemeen is de tendens dat er makkelijker dingen in het pakket komen dan er uit gaan. Dat moet je voorkomen, anders ontstaat er vanzelfsprekende groei. Als je iets toevoegt, moet je ook kijken wat je eruit wilt halen.” De zorguitgaven rijzen nu al de pan uit: van 87 miljard euro naar 174 miljard euro in 2040.

De uitspraken van Hamer zijn opmerkelijk, omdat sleutelen aan het basispakket vaak maatschappelijk rumoer oplevert. Patiënten worden boos als er middelen uit verdwijnen. Dat gebeurde eerder bij zware paracetamol en de rollator. Ook willen belangenclubs juist een bepaalde behandeling, zoals nu een peperdure therapie tegen de dodelijke spierziekte SMA, in het pakket.

Er zit iets scheef

Er zit nog iets scheef, schrijft de SER aan de bewindslieden van VWS. Alle gangbare behandelingen binnen de ziekenhuiszorg worden nu standaard vergoed, maar geneesmiddelen die mensen halen bij de apotheek worden eerst beoordeeld op wat ze kosten en welke gezondheidswinst ze opleveren.

“Wij spreken ons niet uit over wat er in het pakket hoort,” benadrukt Hamer. Maar gelijke monniken, gelijke kappen is wel belangrijk. “Ook die medisch-specialistische behandelingen in het pakket moeten steeds onder de loep worden genomen. Dan geldt: willen we deze zorg bieden tegen deze prijs en is er sprake van zinnige zorg?”

Daarnaast wil de SER-preses dat arts en patiënt met elkaar in gesprek gaan over ‘welke behandeling wel en welke niet wenselijk is’, zoals nu ook gebeurt in coronatijd.

Verder vindt de overheidsadviseur dat er één elektronisch patiëntendossier in de zorg nodig is, een plan dat eerder politiek werd afgeschoten. Als die automatiseringsslag er niet snel komt, dan moet het volgende kabinet een landelijk verplicht systeem invoeren voor de hele zorg.

Met de neus op de feiten 

Corona drukt ons met de neus op de feiten: het personeelstekort in de zorg is nijpend. Die schaarste wordt nog veel groter, waarschuwt de overheidsadviseur ook.

De harde cijfers: over 1,5 jaar is de zorgsector op zoek naar 80.000 medewerkers, waarvan ruim 60.000 in de verpleging, verzorging en thuiszorg. Over twintig jaar is dat tekort opgelopen naar maar liefst 700.000 zorgmedewerkers.

“Een ongelooflijk tekort,” zegt Mariëtte Hamer. “Maar het zijn ook abstracte cijfers. Corona heeft het personeelstekort heel zichtbaar gemaakt: de enorme druk op het personeel die er nu al is, maar ook de angst dat er straks vier patiënten zijn en maar drie bedden.”

Het echte probleem van de zorgsector is volgens haar niet eens de verdubbeling van de zorgkosten – van 87 miljard naar 174 miljard euro in 2040. “Het meest zorgelijk is hoe we dit moeten organiseren.” Of beter gezegd: met welke mensen? Het aantrekken maar ook het vasthouden van huidig personeel begint volgens het SER-advies, dat vrijdag naar het ministerie van Volksgezondheid wordt gestuurd, met het geven van meer waardering aan zorgpersoneel.

Betrek zorgmedewerkers

Zorgmedewerkers moeten het meer voor het zeggen krijgen op de werkvloer, vindt de SER. Betrek hen bij het maken van de roosters, waardoor werk en privé beter in balans is. Zeker als medewerkers mantelzorger zijn, afhankelijk zijn van schooltijden van de kinderen of een tweede baan hebben. De SER verwacht dat veel parttimers dan ook meer uren kunnen en willen draaien.

Een op de vier zorgmedewerkers zegt een groter contract te willen, maar ziet nóg een drempel. Meer uren werken kan namelijk leiden tot verval van zorg- en huurtoeslag, meerkosten voor kinderopvang en een hogere loonbelasting, waardoor het netto inkomen zelfs daalt.

De raad maakt zich ook zorgen over de groei van zelfstandigen in de zorg: van ruim 80.000 in 2013 naar 121.000 in 2018. Zzp’ers kunnen nu hogere tarieven vragen en mogen hun eigen werktijden bepalen. “Het geeft ongelijkheid op de werkvloer wanneer een zzp’er zegt: ‘Die avond- of weekenddiensten doe ik liever niet’. Werkgevers zouden die regels gelijk kunnen trekken,” zegt Hamer.

Het vak wordt ook gewilder wanneer het personeel meer tijd voor de patiënt kan maken en minder administratieve taken heeft, denkt de voorzitter. “Grip hebben op het werk is echt heel belangrijk om een baan in de zorg aantrekkelijk te maken. Nu zijn medewerkers heel erg bezig met het aflopen van protocollen en kunnen ze te weinig eigen invulling geven aan hun taken.”

Volle bak

Eind vorig jaar legden zorgmedewerkers massaal het werk neer om een betere cao af te dwingen. Ook toen draaide het niet alleen om een hoger loon, maar ook om betere arbeidsomstandigheden en meer waardering. Dat was nét geregeld, maar vervolgens brak de coronacrisis uit en moest het personeel volle bak aan het werk.

De vraag is nu of de economische crisis, die zal volgen na de pandemie, de zorg weer hard zal raken. Hamer pleit ervoor om de miljarden die naar de gezondheidszorg gaan in elk geval niet weg te halen tijdens de recessie. Tijdens de vorige economische malaise werd er enorm bezuinigd in de zorgsector.

Hamer ziet overigens ook kansen in crisistijd: “Destijds stortte de bouw in en pleitte ik (Hamer was toen fractievoorzitter van de PvdA, red.) om mensen die werkloos werden om te scholen naar de zorg. Dat zeg ik nu, in een nieuwe functie, opnieuw.”

Minder werkdruk

Tijdens de staking vorig jaar klaagde zorgpersoneel ook over de werkdruk. Een manier om die te verminderen, is digitalisering, zegt de SER. De coronacrisis heeft nu al gezorgd dat dokters vaker op afstand beeldbellen met patiënten die iets anders mankeren dan corona en niet met spoed naar het ziekenhuis hoeven. Denk aan hartpatiënten of mensen die thuis dialyseren met een kunstnier. Deze zorg van de toekomst kan ook een belangrijke bijdrage leveren aan het inperken van de zorgkosten, gelooft Hamer.

“Patiënten en zorgprofessionals krijgen nu al te maken met interessante ontwikkelingen, zoals apps. En ook in de organisatie van de zorg kan een automatiseringsslag plaatsvinden.” De adviseur van de overheid vindt het daarom noodzakelijk dat Nederland gaat werken met één elektronisch patiëntendossier, waardoor artsen snel en veilig medische gegevens kunnen uitwisselen. Een eerder plan hiervoor sneuvelde in 2011 in de Senaat. Daarmee ging 300 miljoen euro door het putje.

“Dat betekent niet dat we er nu nooit meer mee door kunnen,” aldus Hamer. De technische ontwikkelingen hebben niet stilgestaan, dus het wordt volgens haar de hoogste tijd voor een nieuwe poging. Als die niet slaagt, moet er een verplichting komen vanuit het kabinet.

Reactie van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS):

Ook tijdens de coronacrisis is weer gebleken dat de zorg in Nederland behoort tot de beste van de wereld. En onze zorg is voor iedereen even goed – ongeacht je bankrekening. Maar we worden steeds ouder en gaan met zijn allen steeds meer zorg gebruiken. Tegelijkertijd hebben zorgorganisaties nu al moeite om voldoende zorgverleners te vinden en vast te houden. Daarom heeft het ministerie de SER gevraagd om mee te denken hoe we de zorg in Nederland op de langere termijn zouden moeten organiseren. 

De manier waarop de zorg nu georganiseerd is, is niet houdbaar. De aanbevelingen die de SER doet op het gebied van de arbeidsmarkt, preventie, zinnige zorg en innovatie nemen wij ter harte en geven een duidelijke oplossingsrichting aan. Het ministerie wint de komende periode ook nog bij andere partijen advies in en komt in het najaar met een nota waarin de contouren van een nieuw en toekomstbestendig zorgstelsel duidelijk moeten worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden