Plus

Advies Gezondheidsraad: Stuur álle vrouwen hpv-zelftest

De Gezondheidsraad adviseert om álle vrouwen een zelftest te sturen voor het hp-virus. Dit virus veroorzaakt baarmoederhalskanker. Daaraan sterven jaarlijks tweehonderd vrouwen in Nederland.

De zelfafnameset is volgens de Gezondheidsraad een ‘gelijkwaardig alternatief’ voor een uitstrijkje door de huisarts. Beeld RIVM
De zelfafnameset is volgens de Gezondheidsraad een ‘gelijkwaardig alternatief’ voor een uitstrijkje door de huisarts.Beeld RIVM

De Gezondheidsraad komt dinsdag met het advies om álle vrouwen die in aanmerking komen voor het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker direct een zelftest toe te sturen. Dit is volgens de raad een ‘gelijkwaardig alternatief’ voor een uitstrijkje door de huisarts. “Je kunt op hpv net zo goed testen met materiaal dat een vrouw zelf afneemt als met een uitstrijkje bij de huisarts,” zegt een woordvoerder van de Gezondheidsraad.

Tweehonderd sterfgevallen

Jaarlijks krijgen ongeveer achthonderd vrouwen in Nederland baarmoederhalskanker, van wie er tweehonderd sterven. Het AD onthulde eerder dat er jaarlijks in Nederland honderd vrouwen overlijden, doordat zij de oproep voor het uitstrijkje negeren. De deelname aan het bevolkingsonderzoek is laag en dalende: van 65 procent in 2015 naar 56 procent afgelopen jaar.

De raad verwacht dat het opsturen van een zelftest de drempel om deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek ‘aanzienlijk verlaagt’. Programmacoördinator van het bevolkingsonderzoek Sandra van Dijk van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM): “We horen best vaak dat mensen zeggen: ik wil wel meedoen, maar het kwam er niet van. Dat is natuurlijk zonde.”

Alle vrouwen van 30, 35, 40, 50 en 60 jaar krijgen een uitnodiging voor deelname aan het bevolkingsonderzoek. Sinds 2017 worden vrouwen in de uitnodiging gewezen op de mogelijkheid om een zelfafnameset aan te vragen als ze een uitstrijkje door de huisarts vervelend vinden en daarom niet mee willen doen. Met die zelftest kunnen vrouwen thuis wat slijm afnemen uit hun vagina en opsturen naar het laboratorium. Daar wordt het slijm getest op het humaan papillomavirus (hpv).

Bij de zelftest wordt nagegaan of de vrouw een hoog risico loopt op het ontwikkelen van baarmoederhalskanker.  Beeld RIVM
Bij de zelftest wordt nagegaan of de vrouw een hoog risico loopt op het ontwikkelen van baarmoederhalskanker.Beeld RIVM

Dit virus kan naast baarmoederhalskanker ook genitale wratten, kanker aan de penis, anus, mond en keel veroorzaken. Omdat baarmoederhalskanker zich heel langzaam ontwikkelt – dat duurt meestal minimaal vijftien jaar – is onderzoek om de vijf à tien jaar heel effectief. Staatssecretaris Paul Blokhuis gaat het advies bestuderen en komt binnen drie maanden met een inhoudelijke reactie.

Deel alsnog uitstrijkje

Bij de zelftest wordt nagegaan of de vrouw een hoog risico loopt op het ontwikkelen van baarmoederhalskanker. “Als een vrouw een positieve uitslag heeft op de hoog risico hpv-test, dan is het alsnog nodig om een uitstrijkje te laten maken,” licht de woordvoerder van de Gezondheidsraad toe. Dit komt doordat met de zelfafnameset niet wordt getest of de vrouwen afwijkende cellen in hun baarmoederhals hebben. Bij een negatieve uitslag is geen uitstrijkje meer nodig.

Volgens de raad kan het aantal doorverwijzingen dat achteraf niet nodig blijkt aanzienlijk omlaag. De Gezondheidsraad adviseert om alleen nog vrouwen die positief testen op hpv door te verwijzen naar de gynaecoloog als zij een duidelijk verhoogd risico lopen of als zij ernstige celafwijkingen hebben. Vrouwen met een matig verhoogd risico kunnen volgens de raad niet na zes, maar pas na twaalf maanden opnieuw worden gecontroleerd. Als het aan de raad ligt, worden zij dan wel doorverwezen als de afwijkingen ernstiger zijn geworden of als er dan nog steeds sprake is van geringere afwijkingen.

Nu wordt bij vrij veel vrouwen die zijn doorverwezen geen baarmoederhalskanker of voorstadium daarvan gevonden. Deze vrouwen hebben dus onnodig stress ervaren en onderzoek ondergaan. “Door selectiever door te verwijzen, zitten duizenden vrouwen minder in de stress,” aldus de woordvoerder.

De keerzijde is dat je daardoor mogelijk twee vrouwen over het hoofd ziet. “Maar daar staan dan vierduizend minder doorverwijzingen tegenover van vrouwen die je anders onnodig belast met stress en onderzoeken,” aldus de Gezondheidsraad.

Drempel verlagen

Ook adviseert de raad om na te gaan of screenen met de computer kan helpen. Nu worden de uitstrijkjes nog volledig handmatig gescreend. De computer zou dan een voorselectie maken die daarna handmatig wordt beoordeeld. De inzet van deze minder arbeidsintensieve methode kan bijdragen aan verdere verbetering van het bevolkingsonderzoek.

De Gezondheidsraad en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) verwachten dat het meesturen van de zelftest de drempel om mee te doen aan het bevolkingsonderzoek verlaagt. Bij een proefbevolkingsonderzoek bleek 30 procent gebruik te maken van de zelfafnametest. Dat is aanzienlijk meer dan het aantal vrouwen dat sinds 2019 bij het bevolkingsonderzoek koos voor de zelftest. Sinds 2019 heeft ongeveer 11 procent van de deelnemers de zelftest gebruikt. Programmacoördinator van het bevolkingsonderzoek Sandra van Dijk: “De verwachting is dat je de barrière verlaagt en dat dit tot meer deelname leidt. Je hoeft gewoon een actie minder te ondernemen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden