PlusInterview

Advies aan kabinet over corona-aanpak: luister beter naar burgers, meer aandacht voor sociale gevolgen

De corona-aanpak moet anders. Twee belangrijke adviesorganen komen met een gezamenlijk advies aan het kabinet: luister beter naar burgers en weeg hun belangen meer mee.

Hans van Soest
‘We kijken nu vooral naar de verspreiding van het virus,’ zegt Jet Bussemaker (voorzitter RVS). ‘Daar kan echt iets tegenover staan.’ Beeld Remko de Waal/ANP
‘We kijken nu vooral naar de verspreiding van het virus,’ zegt Jet Bussemaker (voorzitter RVS). ‘Daar kan echt iets tegenover staan.’Beeld Remko de Waal/ANP

Het kabinet zegt een risico te nemen met de jongste versoepeling van de coronamaatregelen. “Maar nog langer met veel beperkende maatregelen leven beschadigt onze gezondheid en onze samenleving,” zei minister Ernst Kuipers (Volksgezondheid). Woorden die in goede aarde vielen bij Jet Bussemaker, voorzitter van de Raad Volksgezondheid en Samenleving (RVS). Te lang zijn niet alle belangen meegewogen in het coronabeleid, vindt ze.

Vandaag brengt ze samen met Kim Putters van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) een advies uit aan het kabinet over de aanpak van de corona-epidemie. Die moet echt beter, licht Bussemaker toe. “Corona gaat niet meer weg. Dat betekent dat we niet alleen naar de medische gevolgen kunnen blijven kijken. De sociale gevolgen van het beleid moeten meer aandacht krijgen. En die zijn groot. Kijk naar de eenzaamheid, de leerachterstanden bij kinderen door de schoolsluiting of de economische problemen van veel mensen zonder vaste baan.”

Wat deed het kabinet volgens u tot nu toe fout?
“Er wordt al lang gesproken over een langetermijnbeleid, maar telkens wordt er toch weer ingegrepen om de problemen op korte termijn onder controle te krijgen. Ook nu weer kijkt het kabinet drie weken verder. Daarbij wordt elke keer weer naar de medische problemen gekeken die het virus veroorzaakt. Maar inmiddels is sprake van een meervoudige crisis met verschillende problemen die allemaal tegelijkertijd spelen. Dat vergt ook een meervoudige aanpak. Het heeft ook niet geholpen dat het kabinet zo lang demissionair was.”

Wat moet het kabinet dan doen?
“Er is wel advies uitgebracht en ingewonnen bij andere adviesorganen dan het Outbreak Management Team, maar daar is te weinig mee gedaan. Outbreak, de naam zegt het al. We zijn nu twee jaar na de uitbraak van de pandemie. Het kabinet moet ook naar andere dingen kijken dan het R-getal, het aantal besmettingen en het aantal bezette bedden op de intensive care. Wij bepleiten bijvoorbeeld ook een maatschappelijke variant van de R-waarde, waarin wordt meegewogen hoe het staat met de sociale spanningen, het vertrouwen in de overheid, onderwijsachterstanden, het welzijn en de mentale gezondheid van burgers. Niet omdat we daar een absolute van willen maken, maar nu kijken we vooral naar de verspreiding van het virus. Daar kan echt iets tegenover staan.”

U verwijt het kabinet ad-hocbeleid, maar een pandemie laat zich toch lastig voorspellen?
“In het begin moest het kabinet wel in crisisstand schieten. De ziekenhuizen werden overspoeld. Maar we zijn inmiddels twee jaar verder. We hobbelen van crisis naar crisis en stellen ons te weinig de vraag hoe we kunnen leren leven met het virus. Neem bijvoorbeeld de scholen. Nu is de optie: open of dicht. Terwijl er te weinig is nagedacht hoe scholen open kunnen blijven. Bijvoorbeeld door betere ventilatie. En ik weet uit mijn verleden als minister dat dat niet makkelijk is. Dat ventilatieprobleem speelt al twintig jaar en scholen en gemeenten gaan daar zelf over. Maar tegelijkertijd is de oplossing ook geen rocket science.”

Als bij een nieuwe opleving van de epidemie ook andere problemen dan de volksgezondheid moeten worden meegewogen, betekent dat ook dat er meer doden vallen.
“Ja, dat kan een gevolg zijn. Maar nu vallen er ook doden door uitgestelde zorg. De RVS heeft al een rapport geschreven dat we in onze samenleving steeds moeilijker kunnen omgaan met het idee dat we sterfelijk zijn. Het is een dilemma, maar wij bepleiten ook niet om helemaal niet naar de medische gevolgen van het virus te kijken. Wél om andere gevolgen van de epidemie beter mee te wegen. Ook het maken van plannen om ons voor te bereiden op een nieuwe pandemie in de toekomst moet beter. We moeten ons niet blindstaren op meer ic-bedden. De crux van het probleem is dat we nog steeds te weinig personeel in de zorg hebben.”

Het kabinet zegt: daar hebben we geld voor uitgetrokken, maar het kost tijd die mensen op te leiden.
“Dat geldt voor ic-verpleegkundigen. Maar iedereen die je daarvoor opleidt, gaat dus niet werken op al die andere plekken waar tekorten zijn, zoals de verpleeghuizen, andere ziekenhuisafdelingen of de thuiszorg. Het probleem is niet dat we te weinig mensen opleiden, maar dat 43 procent van iedereen die in de zorg gaat werken na twee jaar weer afhaakt. We hebben een vergiet gecreëerd. Als we ons willen wapenen tegen een nieuwe pandemie, zullen we moeten zorgen dat die mensen in de zorg blijven werken. Daar zijn nu te weinig plannen voor.”

Hoe is dat op te lossen?
“We weten waarom zorgpersoneel vertrekt. Omdat ze oplopen tegen de bureaucratie en veel tijd kwijt zijn aan administratieve rompslomp. Salaris is belangrijk, maar belangrijker is dat veel verpleegkundigen en verzorgenden zich niet gehoord voelen. Praat eens met ze. Ze willen een maaltijd als ze nachtdienst hebben, een parkeerplek of hulp bij kinderopvang. Veel problemen zijn op te lossen door niet van bovenaf alles te willen bepalen. Dat geldt ook bij het aanpak van de pandemie. Burgers zijn geen uitvoerders van de overheid, die kunnen zelf nadenken. Heel veel mensen nemen hun verantwoordelijkheid. Zij komen met oplossingen hoe hun bedrijf of hun theater op een veilige manier open kan. Of huisartsen die met plannen kwamen om iedereen sneller te vaccineren. Maak gebruik van die kennis. Dat zorgt ook voor meer draagvlak voor het coronabeleid.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden