Plus

Aanzienlijk meer scholieren geslaagd voor eindexamen

Een derde van de middelbare scholen gaf dit jaar álle examenkandidaten een diploma, zeker vijf keer meer dan normaal. Extra studietijd en meer herkansingen leidden tot die hoge score na het schrappen van het centraal examen. 

Fors meer middelbare scholieren behaalden dit jaar zonder centraal eindexamen hun diploma.Beeld ANP

Dat blijkt uit een steekproef van deze krant onder ongeveer een kwart van alle middelbare scholen. Via een uitgebreide rondvraag en digitale zoektocht zijn de slagingspercentages van bijna 350 locaties per niveau op een rij gezet. In totaal telt Nederland ongeveer 1450 middelbare scholen.

Op zeker vijf keer zoveel scholen hebben alle examenkandidaten hun diploma behaald, gemeten ten opzichte van de afgelopen drie jaar. Vooral de slagingspercentages op vmbo-g/t (de theoretische leerweg van het vmbo), havo en vwo vallen opvallend hoog uit.  Op meer dan de helft van alle vwo’s in Nederland kregen dit jaar alle examenkandidaten een diploma. Vorig jaar was dat op slechts twee procent van de vwo-afdelingen het geval.

Van de scholen met vmbo-g/t kregen leerlingen op 66 procent van de locaties allemaal een papiertje, vorig jaar was dat 9 procent. Ook scholen die vorig jaar geen beste slagingspercentages hadden, scoren dit jaar goed. Op zestien van de 350 onderzochte vwo- en havo-afdelingen is het slagingspercentage zelfs meer dan 20 procent hoger dan vorig jaar.

Scholieren ontvingen hun diploma dit schooljaar op de meeste uiteenlopende plekken, waaronder het Rotterdamse voetbalstadion de Kuip. Beeld ANP

Geen centraal eindexamen

Door de coronacrisis maakten scholieren dit schooljaar geen centraal eindexamen. De resultaten van de schoolexamens, die middelbare scholen gedurende de bovenbouw zelf afnemen en dus per school verschillen, waren bepalend voor het wel of niet behalen van een diploma. Ook mochten scholen in overleg met de Onderwijsinspectie extra herkansingen toestaan.

Sectororganisatie VO-raad erkent dat er meer leerlingen zijn geslaagd. Toch denkt ze niet dat het per se makkelijker was om een diploma te halen. “Deze groep leerlingen heeft onder onverwachte en lastige omstandigheden schoolexamens moeten maken,” zegt woordvoerder Linda Zeegers. Volgens de VO-raad zijn de hoge slagingspercentages vooral te verklaren doordat de leerlingen meer tijd hadden om zich op de schoolexamens voor te bereiden. De afsluitende toetsen zijn namelijk over een langere periode uitgesmeerd.

Vinkje

Deskundigen zijn ervan overtuigd dat de papiertjes evenveel waard zijn als die uit eerdere jaren. “Ze hebben dit diploma ook gekregen voor al die lesjaren ervoor. Veel scholen hebben juist breder naar hun leerlingen gekeken dan naar alleen de platte cijfers voor een examen,” verklaart onderwijskundige Dominique Sluijsmans.

De examenkandidaten van 2019-20 hebben het denkbeeldige vinkje ‘geslaagd met coronadiploma’ achter hun naam staan. Volgens middelbare scholen en deskundigen is dat onterecht. “Het was niet makkelijker om te slagen, maar anders.’’

De scholen gingen op slot, het hing al in de lucht: zou er, voor het eerst sinds 1945, een streep gaan door de centrale examens? Tijdens een speciaal ingelaste persconferentie van minister Arie Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs) op maandag 23 maart kwam het hoge woord eruit: wekenlang blokken voor een reeks eindexamens in mei, was dit jaar niet nodig.

In Zeist reden leerlingen met hun familieleden door een drive-through diploma-uitreiking. Beeld ANP

Op het Marianum in Groenlo en Lichtenvoorde krabden de docenten zich even achter de oren. “Hoe zorgen we ervoor dat dit toch een volwaardig diploma wordt? Waar moeten we onze leerlingen extra op toetsen?” vertelt conrector Christel Wolterinck. “Het verdient geen schoonheidsprijs om tijdens de wedstrijd de regels te veranderen.” En dus kwamen er twee mogelijkheden om een onderdeel van een vak over te doen. Als de examenkandidaat alsnog zakte of een hoger cijfer wilde, kon hij twee hele vakken herkansen.

Scholen maken zelf de schoolexamens, die gedurende de bovenbouw worden afgenomen. “De centrale examens komen van Cito. Die zijn ontwikkeld, getest, aangepast,” vertelt Wolterinck. Anders dan anders maakten de scholen nu ook alle eindtoetsen zelf. Daarom zijn de scholen van Stichting Carmelcollege aan elkaar gekoppeld; ze maakten samen de toetsen, controleerden elkaars werk én keken ook de toetsen van elkaars leerlingen na. Alles om zo objectief mogelijke resultaten te halen.

Allemaal geslaagd

Toch lijken leerlingen gematst: op een derde van de scholen haalden álle eindexamenkandidaten hun diploma, zo blijkt uit een steekproef van deze krant onder bijna een kwart van alle schoollocaties in Nederland. Ter vergelijking: vorig jaar was dat slechts een achtste. Leerlingen die normaal zouden zijn gezakt, hebben nu wél een papiertje op zak.

Was dit dan zo’n makkelijk jaar, zonder eindexamen? Nee, bezweren scholen en deskundigen, maar het was wel ‘anders’. “Soms hebben leerlingen wel drie keer voor een schoolexamen moeten leren, omdat het door alle maatregelen steeds werd verzet. Tsja, dat is natuurlijk een drama, maar dan zit de lesstof wel goed in je hoofd,” verklaart schoolbestuurder Peter Lamers van BOVO Haaglanden.

Bovendien was er meer tijd om voor toetsen te leren, omdat die niet in twee weken tijd, maar verspreid over een paar maanden zijn gemaakt. Dat krikt de cijfers van dit jaar ook op. En er is altijd een groep leerlingen met faalangst, scholieren die eenmaal in de gymzaal totaal dichtklappen. Elk jaar zien scholen daardoor leerlingen die er goed voor staan, tóch zakken op het centraal examen. Ook hebben docenten er alles aan gedaan om scholieren extra te begeleiden. “En’’, zegt Lamers, “ik denk dat sommige scholen de resultaten van de schoolexamens normaal omlaag drukken, omdat het cijfer niet te veel mag afwijken van het centraal examen. Dat was nu niet nodig.”

Te makkelijk

Om te voorkomen dat de schoolexamens te makkelijk zijn, controleert de Onderwijsinspectie normaliter op de gemiddelde cijfers ten opzichte van het centraal examen. Door het wegvallen van de centrale examens, ontbreekt die check dit jaar.

Oud-docent René Kneyber, tegenwoordig lid van de Onderwijsraad, denkt daarom dat het dit jaar wel degelijk makkelijker was om een diploma te halen. “Iedere school is erop gebrand om zoveel mogelijk leerlingen te laten slagen. Ze hebben veel extra kansen gekregen om hun diploma te halen,” concludeert hij. Maar dat betekent niet dat het papiertje minder waard is. “Dat de lat lager ligt, wil niet zeggen dat het niveau van de leerlingen lager is.”

Nu de schoolexamens leidend waren, is de discussie over het eindexamen wél weer losgebarsten. Want wat is nu eigenlijk de meerwaarde van zo’n centraal examen? Volgens Kim Schildkamp, universitair hoofddocent aan de Universiteit Twente, weten vervolgopleidingen dankzij een landelijke toets wat het minimumniveau is van hun nieuwe studenten. “Het centraal examen is belangrijk om kansenongelijkheid tegen te gaan. Uit onderzoeken blijkt dat sommige docenten hun leerlingen bevooroordeeld beoordelen. Dat kan niet met een centraal examen.”

Onderzoek examenjaar

De onderzoekers grijpen deze ervaring graag aan om de inrichting van het examenjaar eens door te lichten. Want is het wel nodig om voor alle vakken een centraal examen af te nemen? Kunnen die examens niet digitaal en meer toegespitst op wat de leerlingen kunnen en weten? Maar ook: is de kwaliteit van de schoolexamens goed genoeg? Saillant detail: de Onderwijsinspectie concludeerde in februari nog dat de schoolexamens op veel locaties rammelen. Zo ontbraken verplichte onderdelen in de dossiers van leerlingen.

Onderwijskundige Dominique Sluijsmans vindt dat er veel te veel van het centraal examen afhangt. “Het zou eigenlijk een ceremonieel iets moeten zijn, als een zwemdiploma, waarbij de leerlingen zo goed voorbereid zijn dat ze niet meer afhankelijk zijn van een eindexamen.” En dan zou het examen vooral bedoeld zijn om zeker te weten dat alle leerlingen op vmbo, havo of vwo een diploma van gelijke waarde hebben.

Niet afschaffen

Maar zomaar afschaffen, dat gaat niet. Er zijn nog te veel docenten die het moeilijk vinden een goed schoolexamen samen te stellen, zegt Sluijsmans. “Het zal dit jaar per school verschillen waar een eindcijfer voor staat. Een 7,8 op de ene school kan dezelfde waarde hebben als een 4,7 op een andere school. Daar ben ik waakzaam voor. Een cijfer is op zichzelf betekenisloos. Ik wil precies weten waarvoor een cijfer staat en wat de leerling exact heeft geleerd.”

Hoe deze eindexamenkandidaten gaan presteren tijdens hun vervolgstudie? “Iedereen in zijn laatste jaar is in principe in staat het eindexamen te halen,” zegt Peter de Visser, directeur bij Stad & Esch in Meppel. “Ze hebben al jaren onderwijs achter de rug, een goede basis. Alleen de laatste drie maanden waren anders. Ik kan niet in een glazen bol kijken, maar ik verwacht dat ze het niet minder zullen doen dan andere lichtingen.”

Het centraal examen viel dit jaar weg, de discussie over de meerwaarde ervan barstte los. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden