PlusAchtergond

Aanpak depressies: ‘Veel mensen vallen na zes jaar toch weer terug’

Het ziekteverloop van patiënten met angst- en depressiestoornissen vertoont veel verschillen. Brenda Penninx doet met haar psychosomatische onderzoek haar best om een steentje bij te dragen aan de ontwikkeling van behandelingen. Vorige week won ze de J.J. Groenprijs.

null Beeld Rosa Snijders
Beeld Rosa Snijders

Waarom hebt u zich als epidemioloog verdiept in angst- en depressiestoornissen en niet in andere ziekten?

“Wereldwijd staan angst- en depressiestoornissen in de top 10 van ziekten die een groot effect op patiënten hebben. De stoornissen hebben niet alleen met de mentale gezondheid te maken, maar ook met de lichamelijke. En we weten dat deze stoornissen de behandeling van lichamelijke ziekten kunnen verstoren. Deze aandoeningen zijn dus van belang voor alle dokters. Toch zijn er relatief weinig wetenschappers die er onderzoek naar doen. Daarom vond ik het belangrijk de mentale en lichamelijke gezondheid mee te nemen in het Nesda-initiatief, de Nederlandse Studie naar Depressie en Angst.”

Is het niet lastig mensen met angst en depressie te vinden die aan onderzoek willen meewerken?

“De verwachting was dat het moeilijk zou zijn om psychiatrische patiënten te werven, maar onze studie laat zien dat het mogelijk is. We zijn begin deze eeuw met 3358 mensen begonnen. Hoewel sommigen daarvan inmiddels zijn overleden of uit beeld zijn geraakt, hebben we nog steeds we een heel grote groep. Sterker: we volgen inmiddels ook broers, zussen en kinderen van participanten. Weinig studies kijken naar een groep van zo’n omvang. Het was wel 2,5 jaar hard werken om deze groep bij elkaar te krijgen. Veel van onze deelnemers vinden dit onderzoek heel belangrijk en waarderen het dat we zo uitgebreid kijken naar angst- en depressiestoornissen.”

Waardoor is jullie onderzoek zo uitgebreid?

“Ten eerste hebben we een breed cohort; we onderzoeken niet alleen mensen uit GGZ-instellingen, maar ook patiënten uit huisarts­praktijken. We volgen ze langdurig en zijn nu bijvoorbeeld al dertien jaar met metingen bezig. Tijdens die jaren bekijken we de ontwikkeling van de mentale en lichamelijke gezondheid op allerlei niveaus, waaronder cellulair. We doen genetisch onderzoek en kijken naar de invloed van de omgeving.”

“Kinderen van mensen met angst- en depressiestoornissen hebben helaas meer kans om zelf ook stoornissen te ontwikkelen. Dit kan deels met genetica te maken hebben en voor een deel komen doordat kinderen in een andere omgeving opgroeien waardoor sommigen zich bijvoorbeeld niet goed kunnen hechten aan hun ouders.”

Wat zijn tot nu toe de belangrijkste resultaten van Nesda?

“Een van de belangrijkste bevindingen is het beloop van angst- en depressiestoornissen. We zien in ons onderzoek over de tijd wel herstel, maar na zes jaar vallen veel mensen toch weer terug. Of patiënten ontwikkelen een angststoornis in plaats van de depressiestoornis die ze eerder hadden of andersom, of een lichamelijke stoornis zoals overgewicht of diabetes.”

“Verder komt de heterogeniteit van depressiestoornissen steeds in ons onderzoek naar voren. Er zijn heel grote individuele verschillen tussen patiënten. We zien bijvoorbeeld nu dat bij sommige mensen het immuunsysteem en de metabole activiteit ontregeld zijn. Maar dit geldt weer niet voor iedereen. We moeten specifiekere behandelingen vinden.”

Bekijken jullie de effecten van bepaalde behandelingen?

“Ja, dat doen we in behandelstudies die los staan van het Nesda-project. Meestal bestaan behandelingen uit medicatie en gedragstherapie, maar leefstijlaanpassingen zijn ook mogelijk. We kijken nu naar de effecten van voeding en rentherapie. De meeste mensen weten dat het belangrijk is om meer te bewegen, maar met name bij psychiatrische patiënten is het niet genoeg ze dat te vertellen. De studies over rentherapie zijn we nog aan het evalueren.”

“In een groot opgezet Europees project hebben we helaas niet kunnen bevestigen dat een bepaald voedingspatroon helpt bij milde depressie. Toch willen we bekijken of het mensen met ernstige depressiestoornissen wel helpt.”

Uw groep participanten maakt nu ook de coronacrisis mee. Hoe reageren ze daarop?

“Voor alle mensen – maar met name voor mensen met angst- en depressiestoornissen – lijkt de pandemie een ware stresstest. In de bevindingen tot nu toe, lijkt de impact voor ons cohort echter mee te vallen. De patiënten scoren ten tijde van de pandemie wel hoog voor tests over angst en depressie, maar dat deden ze voor de pandemie uitbrak ook al.”

“De coronacrisis is mogelijk niet alleen maar negatief voor mensen. Het geeft velen ook rust en regelmaat. De toename in angst- en depressiesymptomen tijdens de coronacrisis lijkt vooral bij gezonde personen voor te komen, maar die toename is minimaal en waarschijnlijk niet klinisch relevant.”

Joannes Juda Groenprijs

Eén keer in de twee jaar kent de stichting Joannes Juda Groen onderzoekers een junior- en een seniorprijs toe voor interdisciplinair gedragswetenschappelijk onderzoek. De stichting is vernoemd naar de Amsterdamse Joannes Juda Groen, in de twintigste eeuw een van de eerste wetenschappers die zich inzette voor het onderzoek naar de interactie tussen lichaam en geest. Hoogleraar Brenda Penninx krijgt dit jaar de seniorprijs voor haar onderzoek naar angst en depressie.

null Beeld -
Beeld -

Brenda Penninx
Beuningen, 27 juli 1970

1992-1996promotie epidemiologie, Vrije Universiteit

1997-2003onderzoeker bij National Institutes of Health, Wake Forest University (VS)

2004-hedenhoofdonderzoeker Nederlandse Studie naar Depressie en Angst (Nesda)

2006-2011lid De Jonge Akademie

2007-hedenhoogleraar psychiatrische epidemiologie, Amsterdam UMC, locatie VUmc

2016-hedenlid Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen

2020senior J.J. Groenprijs

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden