PlusAnalyse

5 meilezing Angela Merkel: ‘Duitsland dient de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog eeuwig levend te houden’

Een historisch moment op Bevrijdingsdag 2021, woensdag in Den Haag. Bondskanselier Merkel hield online vanuit Berlijn de 5 meilezing. De regeringsleider benadrukte de Duitse verantwoordelijkheid voor het oorlogsleed. ‘Niets kan de leegte vullen die de dood heeft achtergelaten. Niets kan het verdriet wegnemen.’

Bondskanselier Angela Merkel hield woensdag haar 5 meilezing in Berlijn. In het Kunstmuseum in Den Haag was haar toespraak via schermen te volgen.  Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Bondskanselier Angela Merkel hield woensdag haar 5 meilezing in Berlijn. In het Kunstmuseum in Den Haag was haar toespraak via schermen te volgen.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Angela Merkel wil zeker niet de laatste bondskanselier zijn die stilstaat bij de gruwelen van het nazisme. “Het is de eeuwige verantwoordelijkheid van Duitsland de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden,” zei Merkel woensdag in haar 5 meitoespraak. “Het verleden kunnen we niet ongedaan maken. We kunnen er wel de juiste lessen uit trekken voor een Europa van vrede en vrijheid.”

Een jaar geleden kon de lezing niet doorgaan vanwege het coronavirus. Nu werd het een videoverbinding vanuit het Bundeskanzlerambt.

Een Duitse stem bij de herdenkingen aan de Tweede Wereldoorlog lag altijd gevoelig. De toenmalige bondskanselier Helmut Kohl werd in 1995, bij de vijftigste viering van Bevrijdingsdag, pas ná de nationale herdenkingen uitgenodigd. Later in de maand legde hij in Rotterdam een krans bij Zadkines oorlogsmonument De Verwoeste Stad.

Pas negen jaar geleden werd de toenmalige Duitse president Joachim Gauck een prominente rol toebedeeld op het nationale herdenkingspodium. Zijn 5 meilezing in Breda werd een indrukwekkende toespraak. Maar ook toen was er nog enige boosheid. Niet vanwege Gauck, maar omdat Duitsland de daar woonachtige en gevluchte Nederlandse oorlogsmisdadiger Klaas Carel Faber niet arresteerde. Hij was de doodstraf ontvlucht uit de Bredase Koepelgevangenis. Faber overleed in 2012.

Tegen de aanwezigheid van Angela Merkel was door niemand bezwaar gemaakt. Integendeel. Demissionair premier Rutte, die de videolink in Den Haag bekeek, noemde het een ‘historisch moment’ dat 76 jaar na de oorlog de regerende kanselier van Duitsland deze toespraak hield. Dat Angela Merkel met haar gezag en haar positie Nederland op deze dag wilde toespreken, vond hij zeer bijzonder. Merkel leidde haar, overigens korte, lezing in door te benadrukken dat het een buitengewone eer was te zijn gevraagd.

Uit het hart gegrepen

De bondskanselier herhaalde bijna letterlijk een alinea die eerder door Helmut Kohl was uitgesproken: niemand kan ongedaan maken, wat er gebeurd is. Maar wij allen kunnen en moeten de belangrijkste les uit de verschrikkingen van onze eeuw leren: vrede begint met respect voor de onvoorwaardelijke en absolute waarde van de mens.

Het indrukwekkendst van haar bijdrage was dat de bondskanselier zich rechtstreeks richtte tot concentratiekampoverlevende Eva Weyl, die aanwezig was in Den Haag. Zij arriveerde in januari 1942 als Duits-Joods 6-jarig meisje met haar ouders in het doorgangskamp Westerbork. Het gezin overleefde de oorlog – anders dan driekwart van de Nederlandse joden die het niet konden navertellen. Als gastspreker bij het Herinneringscentrum Kamp Westerbork geeft Eva Weyl jaarlijks voorlichting op Nederlandse en Duitse scholen. Merkel prees haar vooral om dat werk. “Het belang hiervan kan niet hoog genoeg worden ingeschat. Ik dank u uit het diepst van mijn hart dat u daarvoor de kracht vindt.”

Weyl reageerde geroerd toen haar om een reactie werd gevraagd. “Het is geweldig, wat ze zegt is me uit het hart gegrepen. Ze zegt dat we het verleden kennen en dat we daaruit moeten putten voor een betere toekomst. Precies wat ik ook vertel op alle scholen.”

Een beladen verleden blijft het, dat nooit ongedaan kan worden gemaakt, benadrukte Merkel. “Niets kan de leegte vullen die de dood heeft achtergelaten. Niets kan het verdriet wegnemen.”

In relatieve zin was de Duitse Jodenvervolging in Nederland een van de ergste van heel Europa. Merkel roemde de Nederlandse verzetsstrijders die hiertegen in opstand kwamen. “Dat waren moedige burgers, in de eeuwenoude Nederlandse traditie van vrijheid.” Ook nu maakt Nederland zich internationaal sterk tegen onderdrukking, vindt de bondskanselier.

Na haar toespraak beantwoordde Merkel vragen van studenten over de oorlog, het toelaten van vluchtelingen in Europa, haar leven in de DDR en haar klimaataanpak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden