Plus

1000 dagen na eerste Nederlandse geval lijkt de griep nu riskanter dan corona

Exact duizend dagen geleden werd de eerste Nederlandse coronabesmetting vastgesteld. Na winters van lockdowns, avondklokken en coronatoegangsbewijzen lijkt de huidige herfstgolf met een sisser af te lopen. Zijn we eindelijk van corona af?

Ellen van Gaalen
null Beeld ANP /  ANP
Beeld ANP / ANP

Het lijkt alweer een eeuwigheid geleden. Uitgerekend tijdens een extra ingelaste tv-uitzending over corona krijgt toenmalig minister Bruno Bruins op donderdag 27 februari 2020 een briefje onder zijn neus geschoven. “Er wordt mij bevestigd dat er een patiënt is met het coronavirus in Nederland,” zegt hij meteen. Bruins vertelt dat het zou gaan om een man die in isolatie in het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg ligt.

Een dag later wordt bekend dat het gaat om een 56-jarige man uit Loon op Zand. Hij is voor werk in de dan al getroffen Italiaanse regio Lombardije geweest én dompelde zich daags voor zijn positieve coronatest nog onder in het carnavalsgedruis. De autoriteiten houden dan al rekening met meer besmettingen.

Duizend dagen

Nu, precies duizend dagen na die eerste besmetting, weten we wat het coronavirus teweeg heeft gebracht. Drie keer ging Nederland in lockdown, ruim 8,5 miljoen mensen raakten besmet en meer dan 22.000 personen overleden door een infectie.

Ook deze winter hield men het hart vast voor wat komen zou. De ziekenhuizen kampen nog steeds met lange wachtlijsten door alle uitgestelde zorg.

Toch ziet de situatie er gunstig uit. Begin oktober zei het RIVM dat er een nieuwe herfstgolf kwam. In de ziekenhuizen kroop het aantal coronapatiënten richting de 1200 patiënten. Maar nu, vijf weken later, is dat hard teruggelopen naar amper 700, van wie ook niet iedereen door het virus in het ziekenhuis belandde. Is deze korte en veel minder hoge herfstgolf een voorbode voor de rest van de winter? En is corona nog wel een pandemie te noemen? Of zijn we er eindelijk van af?

Pandemie

Om met de officiële status te beginnen: corona is nog een pandemie. Wereldgezondheidsorganisatie WHO ziet dat nog miljoenen mensen over de hele wereld besmet zijn en dat er wekelijks duizenden mensen aan het virus sterven. “We staan er zeker beter voor dan een paar jaar geleden, maar we moeten waakzaam blijven. Het gevecht is niet over,” zei een woordvoerder recentelijk.

Dichterbij volgt ook minister Ernst Kuipers (Volksgezondheid) die lijn. “We hebben te maken met een heel besmettelijk virus. Zeker bij patiënten met een hogere leeftijd of kwetsbare gezondheid bestaat nog steeds een reële kans op ernstige ziekte,” legde hij vorige week op Instagram uit.

Voor de officiële instanties is deze winter cruciaal. Komen we deze maanden door zonder dat er een ernstiger variant ontstaat, dan zijn ze hoopvol gestemd dat het einde van de pandemie in zicht is. Maar als er tóch een nieuwe variant komt waardoor weer veel mensen in het ziekenhuis belanden, is de situatie minder rooskleurig.

Grijs gebied

En dat maakt dat we in een ‘overgangsfase’ zitten, een grijs gebied of zoals sommige zeggen: de staart van de pandemie. “Covid is pas niet meer pandemisch als het een voorspelbaar patroon krijgt,” legt Susan van den Hof, epidemioloog bij het RIVM, uit. “We weten deze winter niet goed wat er gaat gebeuren en je zag dit jaar nog een zomerpiek. Het is nog niet voorspelbaar.”

Temeer omdat er al een nieuwe variant circuleert: omikron BQ1.1. Het is een ‘afstammeling’ van BA.5 die de afgelopen twee pieken veroorzaakte. Van den Hof: “Slechts een kwart van de volwassenen heeft een nieuwe prik gehaald. Best veel mensen zijn vatbaar voor een nieuwe besmetting. Gelukkig hebben wel veel mensen afweer opgebouwd en is het risico op ernstige ziekte kleiner geworden.”

Toch zijn de eerste deskundigen optimistisch. Zij geloven niet meer in een nieuwe variant die het land weer op zijn kop zet. “Je ziet nu dat, ook al wordt het kouder en gaan mensen meer binnen zitten, er geen groei in het aantal besmettingen is. Ook het aantal ziekenhuisopnames daalt. Dat bevestigt voor mij dat we ervan af zijn,” aldus epidemioloog Frits Rosendaal.

Groepsimmuniteit

De beruchte groepsimmuniteit, waar premier Rutte aan het begin van de pandemie over sprak, lijkt eindelijk zijn vruchten af te werpen. Veel mensen zijn gevaccineerd of hebben één of meerdere coronabesmettingen doorgemaakt. Uit bloedonderzoek van bloedbank Sanquin blijkt dat inmiddels 77 procent van de Nederlanders antistoffen heeft. Bij donoren tot 25 jaar ligt dat percentage op 90, bij 70-plussers op 59.

Een groep deskundigen vindt het daarom tijd om corona net als andere infectieziekten te beschouwen. Rosendaal: “Virologen zijn erg voorzichtig. Maar het ziet er gewoon gunstig uit. Ik denk niet dat zo’n slecht scenario met een ernstige variant weer ontstaat, tenzij we heel veel pech hebben.”

En daarin staat deze epidemioloog niet alleen. “Op dit moment denk ik dat we nog weinig met corona moeten, precies zoals dat voor andere luchtweginfecties geldt,” beaamt arts-microbioloog Jean-Luc Murk. Volgens de specialist zijn nu al weinig mensen bereid zich te laten testen of zich aan isolatie te houden. Wat Murk betreft kunnen alle regels worden losgelaten. “Kwetsbare personen kunnen ook van andere luchtweginfecties ontzettend ziek worden. Dus als we test- en isolatieregels willen, moeten we breder kijken dan corona. Ik denk dat influenza deze winter de potentie heeft om grotere problemen te veroorzaken dan corona.”

Influenza

Door de lockdowns van de afgelopen jaren kregen ook andere luchtwegvirussen nauwelijks de kans zich te verspreiden. Terwijl onze afweer tegen corona toenam, brokkelde die voor onder meer influenza af.

Grieponderzoeker John Paget van onderzoeksinstituut Nivel constateert dat vooral meer kinderen deze winter risico lopen een flinke griep te pakken. “De laatste jaren is er nauwelijks circulatie bij kinderen geweest, mede door de lockdowns. Dus er zijn relatief veel onbeschermde kinderen,” verklaart hij.

Vooral in de winter van 2017/18 veroorzaakte influenza grote problemen in de ziekenhuizen. Diezelfde mensen die bevattelijk zijn voor een ernstige corona-infectie, kunnen ook door influenza in het ziekenhuis belanden of zelfs overlijden. Precies daarom krijgen kwetsbare patiënten jaarlijks een uitnodiging voor een griepprik. Hoe hoog de vaccinatiegraad dit jaar is, is nog niet bekend. Uit cijfers van het Nivel blijkt dat die in eerdere jaren tussen de 60 en 70 procent schommelde.

Toch denkt Paget dat het niet per se een heftige griepwinter hoeft te worden. Landen op het zuidelijk halfrond, zoals Australië en Zuid-Afrika, gingen ons voor en de voortekenen zijn gunstig. Paget: “In Australië is wel veel influenza in het lab gevonden, maar dat was niet terug te zien in ziekenhuisopnames. Daar is een matige epidemie geweest. In een normaal seizoen hebben ze 700 doden, nu 250.”

Winterpieken

Net als influenza zal corona niet meer verdwijnen, verwachten deskundigen. Er zullen mensen ernstig ziek blijven worden en er komen winterpieken aan die de ziekenhuizen gaan merken. Naar verwachting blijft vaccinatie voor een kwetsbare patiëntengroep nodig.

Ook zou viroloog Bert Niesters ervoor pleiten om gratis zelftesten te verstrekken en waar nodig mondkapjes te dragen. “Als je weet dat je positief bent, kan je zelf kiezen hoe je daarmee omgaat. Dan is het niet verstandig om ouderen te bezoeken, als je tenminste klachten hebt.”

Tegelijkertijd passen veel mensen zich al uit eigen beweging aan bij infecties, zien experts. Want wie zit er nog te wachten op een collega die naast je gaat zitten hoesten en proesten? “Je zult meer sociale druk krijgen. Mensen willen liever niet dat je met koorts en een paracetamol in gaat werken,” ziet Rosendaal. Hij sluit positief af: “De boosters werken goed voor ouderen. We kunnen wel wat relaxter zijn over snottebellen. Ik ben optimistisch.”

De officiële cijfers sinds 27 februari 2020:

8.531.447 besmettingen

22.885 overleden

125.045 ziekenhuisopnames

19.014 ic-opnames

(t/m 15 november)

39.008.186 coronavaccinaties

(t/m 8 november)

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden