PlusExclusief

100 miljoen voor beveiliging lokale politici: ‘Er is sprake van doodsbedreigingen’

Het kabinet trekt de komende tien jaar 100 miljoen euro uit voor een betere beveiliging van burgemeesters, wethouders en raadsleden. De maatregelen zijn nodig nu lokale politici steeds vaker kwetsbaar blijken voor ondermijning, zo stelt minister van Binnenlandse zaken Hanke Bruins Slot.

Jan Hoedeman & Marcia Nieuwenhuis
Burgemeester Jos Wienen van Haarlem spreekt tijdens een demonstratie, gehouden als steunbetuiging na de bedreigingen aan zijn adres.  Beeld Remko de Waal/ANP
Burgemeester Jos Wienen van Haarlem spreekt tijdens een demonstratie, gehouden als steunbetuiging na de bedreigingen aan zijn adres.Beeld Remko de Waal/ANP

De impact van ‘zowel fysieke bedreigingen als doodsbedreigingen’ op lokale en regionale bestuurders is volgens de CDA-bewindsvrouw ‘heel erg heftig’. Daarom trekt het kabinet jaarlijks 10 miljoen euro uit voor de beveiliging van lokale politici. Dat kan gaan om extra beveiliging aan huis of cameratoezicht. Het geld is ook bedoeld voor het tegengaan van ondermijning, waarbij criminelen invloed proberen uit te oefenen door dreiging en omkoping. Ambtsdragers die hard optreden tegen criminaliteit worden steeds vaker bedreigd.

Het baart de minister zorgen dat bedreigingen steeds vaker voorkomen. Geweld tegen gemeenteraadsleden is in een aantal jaar verdrievoudigd, bleek pas uit een enquête van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden (NVR) en de NOS. Van de raadsleden geeft 15 procent aan dat ze de afgelopen raadsperiode te maken kregen met bedreiging of geweld, drie keer zoveel als bij een vergelijkbare peiling in 2015.

Het percentage burgemeesters dat jaarlijks te maken krijgt met bedreiging en intimidatie fluctueert tussen de 21 en 33 procent, toonde onderzoek aan in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC). Van de burgemeesters is 4 procent, uit vrees voor agressie en bedreigingen, voorzichtiger geworden met de inzet van bestuurlijke bevoegdheden.

Vrachtwagen

De 44-jarige minister ondervond zelf als kind ook bedreigingen, toen haar vader Harm Bruins Slot burgemeester was van het Zuid-Hollandse Ridderkerk. Een jaar of dertien was ze, toen thuis de telefoon ging. Ze was alleen thuis. “Een hele boze meneer aan de lijn dreigde zijn vrachtwagen bij ons in de pui van de woning te rijden. Daarbij heb ik als enige antwoord gegeven: mijn vader en moeder zijn op dit moment niet thuis, kunt u over anderhalf uur terugbellen? Die vrachtwagen is er gelukkig niet gekomen, mijn vader wel. Dat telefoontje en de dreiging staan me nog scherp voor de geest.”

Als puber kreeg Bruins Slot begin jaren negentig aan de keukentafel soms mee wat er speelde aan agressie in de richting van lokale bestuurders. Het blijkt van alle tijden. Alleen speelt het nu op grotere schaal. Dat motiveert haar als minister van Binnenlandse Zaken extra om zich in te zetten voor de veiligheid van de lokale politieke ambtsdragers.

Haar meisjesdroom was om het leger in te gaan. Toch ging ze eerst rechten studeren, maar als twintiger besloot ze alsnog gehoor te geven aan haar droom. Ze werd pelotonscommandant van een detachement pantserhouwitsers – het zwaarste geschut van de landmacht – en ging op missie naar Afghanistan.

U bent veteraan. Kriebelt het als u ziet wat er in Oekraïne gebeurt?

Ze aarzelt. “Tijdens mijn uitzending in Afghanistan in Uruzgan heb ik gezien wat het doet met een samenleving. Dat kinderen geen toekomst meer hebben, de overheid niet meer te vertrouwen is en er geen gezondheidszorg was. Ik realiseer me ook hoe heftig het is voor de militairen aan het front en hun gezinnen. Zij vragen zich af: wat gebeurt er met mijn man? Ik vind het belangrijk dat wij steun bieden.”

Volgende week zijn de gemeenteraadsverkiezingen. Moeten we het stemmen als een democratische plicht zien, terwijl een ander land in Europa onder de voet wordt gelopen?

“Ik besef nu echt dat we in een vrij land leven. Waarbij we met elkaar de mogelijkheid hebben om onze stem uit te brengen. De mensen die jij kiest komen uiteindelijk in de gemeenteraad. Die raadsleden gaan op basis van jouw stem bepalen hoe de wijken eruit zien, waar nieuwe wegen worden aangelegd. Met de verschrikkelijke, afschuwelijke gebeurtenissen in Oekraïne is duidelijk dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. De kiezer is de basis van een democratie. Je stem kan echt verschil maken. Als minister van Binnenlandse Zaken kan ik niet anders wensen dan dat de opkomst zo hoog mogelijk is.”

Ruim 65 procent van de burgemeesters geeft aan weleens te maken te hebben gehad met verbale agressie of bedreiging en intimidatie. Dit geldt voor bijna 40 procent van de wethouders en 30 procent van de raadsleden.

“Afgelopen tijd ben ik bijvoorbeeld op Urk geweest waar echt maatschappelijke onrust en ook onlusten waren. En in Almelo waar ze ook echt werk maken van de aanpak van ondermijning. Ik heb ook persoonlijk wethouders gebeld die te maken hadden met intimidatie en bedreiging. We moeten het echt met zijn allen niet normaal gaan vinden dat bedreiging, agressie en intimidatie bij het werk horen van burgemeesters, wethouders en raadsleden. Daar moeten we ons tegen uitspreken. Meld het altijd en doe aangifte.”

U hebt een aantal wethouders zelf gebeld, kunt u ons vertellen hoe ernstig het was?

“De ernst is dat er sprake is van fysieke bedreigingen, doodsbedreigingen. Die impact is heel erg heftig. Het gaat om dreigbrieven, ingooien van ramen van huizen, om scheldpartijen op straat, om kinderen die worden aangesproken door volwassenen op hun vaders of moeders gedrag. Dat is heel erg intimiderend in een samenleving waarin mensen zich inzetten om gewoon de goede dingen te doen.”

“Als een burgemeester, wethouder of raadslid een gezin heeft en het raakt hun familie en hun kinderen... Dat vind ik echt heftig. Je draagt verantwoordelijkheid voor jezelf op het moment dat je het werk uitvoert, maar op het moment dat het ook je kinderen raakt heeft het echt verstrekkende gevolgen. Dat raakt mij extra, omdat ik me realiseer dat dat heel kwetsbaar is.”

Zijn lokale partijen niet extra kwetsbaar voor ondermijning doordat ze niet gefinancierd worden door de overheid?

“Politieke partijen zijn er zelf natuurlijk ook verantwoordelijk voor dat ze werk maken van de integriteit van kandidaten. Ik wil zeker wel bekijken welke mogelijkheden er zijn om politieke partijen ook lokaal te kunnen financieren. Alleen op dit moment heb ik daar nog niet de financiering voor rond. De Kamer moet zich daarover uitspreken bij de stemmingen over anderhalve week.”

Uit onderzoek blijkt dat de drugsindustrie in Nederland een jaaromzet heeft van 40 miljard. Wat kunt u dan met die 100 miljoen in tien jaar doen?

“Dat zou geen recht doen aan het feit dat er vanuit Justitie en Veiligheid keihard gewerkt wordt om ondermijning tegen te gaan. Die 100 miljoen is ervoor om politieke ambtsdragers, die zich dag in dag uit inzetten, te stutten en te steunen. Ik ben er heel blij mee dat we dit nu kunnen doen, omdat het ook nodig is. De huidige situatie in de wereld laat zien dat democratie ons echt wat waard moet zijn. We leven in een vrij land. Maar deze mensen doen hun werk op basis van de stem die anderen hebben gegeven en dat werk moeten zij óók in vrijheid kunnen doen, zonder dat ze bedreigd worden.”

Ernstig bedreigde burgemeesters door de jaren heen

- Burgemeester Jos Wienen van Haarlem is in 2018 en 2019 ernstig bedreigd. Mogelijk had dit te maken met zijn harde lijn tegen criminaliteit. Hij liet onder meer een clubhuis van motorclub Hells Angels sluiten en rolde een illegaal casino op.

De tekst gaat verder na de tweet.

- Burgemeester Jos Som van Kerkrade werd in 2015 ook 24 uur per dag bewaakt na bedreigingen. Mogelijk ook uit de hoek van de Hells Angels, hij had een clubhuis gesloten.

- Burgemeester van Helmond Fons Jacobs werd in 2010 als toenmalig burgervader ernstig bedreigd. Hij moest zelfs met zijn vrouw tijdelijk het land verlaten om onder te duiken. Volgens de gemeente hield dit verband met drugsgeweld in Helmond en Eindhoven.

- Burgemeester Jack Asselbergs van Zierikzee heeft in 2007 enige tijd ondergedoken gezeten na een doodsbedreiging. Aanleiding was de weigering van een horecavergunning aan een campinghouder in verband met een crimineel verleden.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden