null

PlusUitleg

10 vragen (en antwoorden) over vaccineren van jongeren tegen corona

Beeld Desiré van den Berg

De medische voordelen van een coronavaccin voor kinderen zijn gering, toch mogen ze meedoen in de vaccinatiecampagne. ‘Er zijn helaas te veel volwassenen die geen prik halen.’

1. Wat zijn de voordelen van tienervaccinatie?

Een veel kleinere kans op Covid-19 of een ernstige ontstekingsreactie als gevolg daarvan. Dat is een direct voordeel van vaccinatie, zo schetst de Gezondheidsraad die afgelopen week het licht op groen zette. Tienervaccinatie zal ook langdurige covid tegengaan, al is bij tieners veel onduidelijk over de mate waarin het voorkomt en de ernst ervan.

Er zijn ook indirecte voordelen. Dat tieners geen gedoe met toegangstesten meer hebben, bijvoorbeeld. “Vanwege een voortdurende testverplichting worden ze anders een soort tweederangsburgers,” aldus Károly Illy, OMT-lid en voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde. Ook draagt tienervaccinatie bij tot afname van de virustransmissie, waardoor de kans op de quarantaine van schoolklassen of schoolsluiting kleiner wordt. Dat is goed voor de continuïteit van het leerproces.

2. Wat zijn de risico’s van een prik voor jongeren?

Bij 1 op de 15.000 jongens treedt ontsteking op van de hartspier (myocarditis) of het hartzakje (pericarditis), bij meisjes is dat 1 op de 100.000. Dat uit zich vooral in vermoeidheid. “Denk aan moeite met traplopen, of niet vooruitkomen met sporten,” aldus kinderarts-infectioloog-immunoloog Gijs van Well (Universiteit Maastricht). Maar die ontstekingen verlopen bijna altijd mild en gaan vanzelf over, benadrukt hij. De Gezondheidsraad stelt dat bijwerkingen aan het hart 248 keer zijn voorgekomen op 160 miljoen in Europa toegediende vaccins.

Er is mogelijk ook een onbekend risico: misschien komt op de lange termijn een bijwerking naar boven. “In formele zin weten we daar niets van,” erkende de voorzitter van de Gezondheidsraad, Bart-Jan Kullberg. Maar de vaccins zijn al vrijwel probleemloos bij honderden miljoenen mensen gebruikt en er doen zich op langere termijn zelden bijwerkingen voor waar niet al eerder sprake van was, aldus Kullberg.

3. Hoe is de afweging gemaakt om tieners te vaccineren?

Bij elk vaccin is de vraag altijd hoe de risico’s zich verhouden tot de voordelen. Een coronabesmetting is bij de meeste kinderen een kwestie van wat hoesten, een snotneus of een beetje koorts. Van de 1,2 miljoen kinderen in de leeftijd van 12-17 jaar is bij zo’n kwart (280.000) een besmetting vastgesteld. In werkelijkheid zijn waarschijnlijk meer kinderen geïnfecteerd, want door gebrek aan tests en symptomen heeft de GGD niet elke infectie in het vizier.

Er zijn in Nederland 101 adolescenten met corona in het ziekenhuis opgenomen, van wie de helft een medische voorgeschiedenis had. 2 tieners met een onderliggende aandoening zijn overleden.

Bij minimaal 83 tieners is een ernstige ontstekingsreactie opgetreden die verband houdt met een besmetting. Ook dat leidde tot ziekenhuisopname.

Een totaal van 2 doden en een kleine 200 ziekenhuisopnamen op minimaal 280.000 besmettingen is volgens medische standaarden erg laag. “Bij corona is de fysieke meerwaarde van vaccineren veel kleiner dan bijvoorbeeld bij de mazelen of polio,” zegt kinderarts Illy. “Kinderen die dat krijgen, lopen een veel groter risico op ernstige ziekte.”

Maar, vervolgt Illy, vaccineren is bij infectieziekten altijd een combinatie van een individueel en een maatschappelijk belang. Net als andere kinderartsen sprak Illy zich lang uit tegen tienervaccinatie, maar vanwege de grotere besmettelijkheid van de deltavariant en een gestokte landelijke vaccinatiegraad van zo’n 75-80 procent groeide het maatschappelijke belang en ging hij overstag.

4. Moeten tieners opdraaien voor volwassenen in bijvoorbeeld de biblebelt en sommige wijken in grote steden die zich niet laten vaccineren?

“Dat is boud gesteld,” zegt Illy. “Maar feit is wel dat de tienervaccinatie het waarschijnlijk niet had gehaald als de vaccinatiegraad onder volwassenen honderd procent was geweest.”

Ook OMT-voorzitter Jaap van Dissel wijst bij de noodzaak tot tienervaccinatie op de logica van communicerende vaten. Zo’n 10 tot 15 procent van de volwassenen reageert niet op de vaccinatieoproep van de GGD, zei Van Dissel woensdag in een online bijeenkomst met de pers. Omdat de deltavariant besmettelijker is dan oudere varianten komen nu ook tieners in beeld voor groepsbescherming. Tienervaccinatie remt de virustransmissie en verkleint zo de kans op clusteruitbraken in gebieden met een lagere vaccinatiegraad, zoals in de bible-belt en wijken in grote steden als Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag, zo betoogde Van Dissel.

Epidemioloog Frits Rosendaal (LUMC) plaatst echter een kanttekening. “Stel dat de Haagse Schilderswijk een vaccinatiegraad kent van 30 procent. Veel tieners uit die wijk laten zich dan net als hun ouders niet vaccineren.”

Als een groepje Haagse tieners naar Albufeira gaat en terugkomt met een besmetting, dan is de kans groot op een uitbraak in de Schilderswijk, betoogt Rosendaal. “Dat kun je niet voorkomen door veel tieners in de rest van het land te vaccineren.”

Bovendien vindt Rosendaal het nogal negatief geformuleerd dat tieners ‘moeten opdraaien’ voor een lage vaccinatiegraad onder volwassenen. “Ze mogen hun steentje bijdragen. Dat is niet onredelijk, want het risico dat ertegenover staat is heel gering.”

5. Volgende maand is waarschijnlijk zeker 75 procent van alle volwassenen volledig ingeënt. Zou een nieuwe uitbraak van het virus dan niet beperkt blijven tot een enkele regio?

“Er resteert na de zomer hoe dan ook een behoorlijke populatie van kwetsbare mensen die niet zijn gevaccineerd of onvoldoende beschermd worden,” zegt Marc Bonten, arts-microbioloog bij UMC Utrecht en lid van het OMT. “De vaccins beschermen immers niet honderd procent tegen besmetting.”

“In een perfecte wereld zou een lokaal brandje moeten kunnen worden geblust. Het kan dat je met goed bron- en contactonderzoek door de GGD de zaak in de hand houdt. Maar daar is geen garantie voor. Als het virus in de winter echt rond gaat onder de 1,2 miljoen jongeren onder de 18, zal dat ook tot besmettingen leiden bij ouderen die niet of niet volledig zijn beschermd. Dan krijg je weer een piek in de ziekenhuisopnames.”

“Het hoeft niet. Maar de kans dat het gebeurt, is behoorlijk veel kleiner als je ook een groot deel van die 1,2 miljoen jongeren vaccineert. Als dat veilig kan – en dat is het geval – kan dat het verschil maken. Dat is juist voor die jongeren relevant. Want als de groep 12 tot 18 de motor van de epidemie vormt, ontkom je bijna niet aan scholensluiting. Daar doen zich dan veel besmettingen voor.”

Dit beeld is in scène gezet. Beeld Desiré van den Berg
Dit beeld is in scène gezet.Beeld Desiré van den Berg

6. Hoeveel ziekenhuisopnamen kunnen worden voorkomen als tieners worden ingeënt?

Bij een grote uitbraak in de winter kan het circa duizend ziekenhuisopnamen van volwassenen schelen, stelt de Gezondheidsraad met de nodige slagen om de arm. Voor het perspectief: sinds het begin van de pandemie zijn in totaal ruim 70.000 coronapatiënten opgenomen geweest.

Het precieze aantal nieuwe opnames dat kan worden voorkomen door tienervaccinatie is moeilijk te voorspellen. Hoewel mensen die twee prikken hebben gehad meer dan 90 procent zijn beschermd tegen ernstige ziekte door de deltavariant, blijven er veel onzekerheden, zoals de landelijke vaccinatiegraad en de eventuele komst van nieuwe varianten.

Bij niet-vaccineren van tieners kan de R-waarde volgens RIVM-berekeningen wel boven de 1 komen. Dan steekt ieder besmet persoon meer dan één persoon anders aan en neemt het aantal besmettingen toe. Bij een R onder de 1 daalt het aantal nieuwe infecties. Volgens het RIVM kan vaccinatie van 12- tot en met 17-jarigen de R met 20 tot 35 procent verminderen.

De Gezondheidsraad noemt een R-waarde boven de 1 ‘een reële mogelijkheid’ voor het komende najaar. Als nog meer nieuwe, besmettelijkere varianten van het coronavirus opduiken, is de kans daarop nog groter. De opkomst van een variant die de immuniteit omzeilt – een escape-variant – behoort tot een doemscenario.

Het OMT schetste vorige maand voor een somber scenario, waarbij een uitbraak onder niet-gevaccineerde jongeren komende winter tot net zo veel ic-opnames kan leiden als in de tweede golf van vorig jaar. Toen waren er tijdens de piek rond de 60 opnames per dag.

7. Hoe staat het met de vaccinatiebereidheid onder tieners?

Volgens RIVM-onderzoek wil 72 procent van de groep 12- tot en met 17-jarigen gevaccineerd worden. De redenen zijn vergelijkbaar met die bij volwassenen: de eigen gezondheid en die van anderen beschermen, en om van de restricties af te zijn. Van de ouders met kinderen in die leeftijd zegt 69 procent (waarschijnlijk) voor vaccinatie van hun kind te zijn. Ook voor tieners geldt dat vaccinatie met één prik volstaat als ze al corona hebben gehad.

8. Mogen jongeren van 12-17 zelf beslissen over vaccinatie?

In principe wel. Vanaf 16 jaar geldt dat iedereen zelf mag beslissen over medische handelingen zoals vaccinatie, zegt kinderrechten-onderzoeker Marieke Hopman (Universiteit Maastricht). Tussen de 12-15 jaar moet er in principe een gedeelde toestemming met de ouders zijn over wel of niet vaccineren. “Maar als dat niet lukt, en de adolescent kan een weloverwogen beslissing nemen, dan weegt die zwaarder dan de mening van de ouders.”

Hopman vindt het een goede zaak dat kinderen zich kunnen laten vaccineren, omdat het deel uitmaakt van hun recht op gezondheid. “Ik ben in theorie voorstander van vrijwillige tienervaccinatie,” aldus Hopman. “Al vind ik ook dat je moet kijken naar de mondiale situatie. Wellicht is het onterecht vinden dat een 13-jarige hier wordt gevaccineerd als daardoor een 70-jarige in India geen vaccin krijgt en aan covid overlijdt. Dat geldt overigens ook voor de vaccinatie van gezonde dertigers in Nederland.”

9. Hoe zorg je ervoor dat je kind een afgewogen beslissing maakt?

De vraag of een kind zich wel of niet moet laten vaccineren kan aan de keukentafel tot flinke discussies leiden, voorspelt filosoof Naomi van Steenbergen van de Universiteit Utrecht, die ook gespecialiseerd is in morele psychologie. “Kinderen zouden een eigen keuze moeten maken, maar dat kan heel ingewikkeld zijn, omdat de meeste ouders zelf ook een sterke mening hebben en de loyaliteit van de kinderen naar de ouders vaak groot is. Stel dat je vaccinatie heel belangrijk vindt en je kind wil niet. Hij of zij heeft van vrienden gehoord dat er mogelijk lange termijneffecten zijn. Als je als ouder die gevaren niet gelooft, dan kan het moeilijk zijn om die angsten serieus te nemen. Zo’n conflict kan weer consequenties hebben voor de vertrouwensband tussen kind en ouders.” Kortom: het brengt nogal wat teweeg, het toestaan van vaccinatie voor kinderen. Toch vindt Van Steenbergen het goed dat de mogelijkheid er is. “Maar daarbij vind ik het heel belangrijk dat kinderen er zelf een stem in hebben en dat niemand ze dwingt.”

10. Bestaat er een risico dat er twee kampen ontstaan op school: van gevaccineerden en niet-gevaccineerden?

Dat is zeker een gevaar, zegt Van Steenbergen. Volgens haar is dit een debat waarbij polarisatie op loer ligt, bij volwassenen, maar dus ook bij kinderen. “Bij dit onderwerp kunnen mensen zich vanuit hun eigen perspectief vaak heel moeilijk inleven in de beslissing van een ander.”

Bovenop andere gevoelige discussiepunten, kan vaccinatie ook leiden tot een kloof in de klas. Volgens Van Steenbergen is het daarom belangrijk dat docenten proberen om een sfeer te creëren waarbij, zonder verhitte emoties, geluisterd wordt naar elkaars argumenten.

“Als jij als kind tot een groep behoort waarbinnen vaccinatie problematisch ligt, bijvoorbeeld in bepaalde religieuze groepen, dan gaan zwaarwegende fundamentele normen en waarden meewegen. De beslissing om je te laten vaccineren is dus niet voor iedereen hetzelfde. De dialoog daarover is belangrijk.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden