Plus

10 gevolgen van de bevolkingsgroei in Amsterdam

Amsterdam groeit de komende jaren door tot meer dan één miljoen inwoners in 2032. Hoe zal deze bevolkingsaanwas de stad veranderen? Deel 1: de gevolgen.

Beeld Sjoerd van Leeuwen

Natuurlijk, één miljoen Amsterdammers is een mijlpaal, een historisch feit. Maar laten we het wel in perspectief zien. Het oude Rome telde al één miljoen inwoners toen de keizers daar nog de dienst uitmaakten, Parijs haalde deze mijlpaal rond 1840, dus wat dat betreft zou het tijd worden dat Amsterdam zich ontworstelt aan de divisie van middelgrote stadjes en zich eindelijk gaat meten met de echte wereldsteden.

In 2032 is het zover. Volgens de dienst Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) bereikt ­Amsterdam dit jaar al een recordaantal inwoners, meer dan 872.000, om daarna door te groeien naar één miljoen Amsterdammers. In 2040 komen we dan uit op 1.062.501 inwoners.

Dit betekent dat er vanaf nu elk jaar ruim 9000 inwoners bijkomen.
Het bevolkingscijfer is meer dan een getal, het toont de dynamiek van de stad; een gestage groei aan het begin van de twintigste eeuw, een piek in de naoorlogse babyboom en vervolgens een dip, met het dieptepunt in de barre jaren tachtig, toen de stad verpauperde.

Aan het ­begin van dit millennium had de stad 730.000 inwoners en sindsdien groeide de bevolking elk jaar, tot 862.987 op 1 januari 2019. Deze groei heeft grote gevolgen voor de stad, zegt Zef Hemel, hoogleraar stedelijke planning aan de UvA. "Dit hebben we lang niet meegemaakt."

Maar welke gevolgen zijn dat? Hoe gaat de stad veranderen onder druk van deze groei? De komende weken lichten we de grootste ­gevolgen uit.

Beeld Laura Van Der Bijl

1. Op naar een internationale metropool
De bevolking groeit niet door de vruchtbaarheid van de Amsterdammers en ook niet door mensen die uit een ander deel van het land hier naartoe verhuizen. Het aantal kinderen per vrouw daalt en jaarlijks vertrekken meer Amsterdammers uit de stad dan andersom.

Amsterdam groeit door de komst van buitenlanders. Dat zijn geen vluchtelingen uit Syrië of Iran, in 2017 kwamen slechts 151 en 52 immigranten uit die landen. De top 5 van herkomstlanden bestaat uit de ­VS (2200 in 2017), Groot-Brittannië (1978), India (1949), Duitsland (1866) en Italië (1783).

Dan gaat het voornamelijk om expats, hoogopgeleide arbeidsmigranten en buitenlandse studenten. "Amsterdam is een wereldstad van de tweede orde," zegt Sako Musterd, hoogleraar stadsgeografie aan de UvA. "Dat heeft geen enkele andere stad in ­Nederland."

2. Cultureel diverser, sociaal-­economisch homogener
Door de komst van expats en buitenlandse studenten neemt de culturele diversiteit van de stad toe. Maar tegelijkertijd zorgt deze immigratie voor eenheidsworst. De migranten lijken meer en meer op de inwoners die in de stad blijven en er niet over piekeren te vertrekken: hoogopgeleid en met een goed inkomen. Voor andere groepen is de stad onbetaalbaar.

Het gaat om 'stedelijk georiënteerde huishoudens', zegt Musterd. "Heel koopkrachtige huishoudens die hun plekje nog wel kunnen vinden." En of die dan uit de Jordaan of uit India komen, hun overeenkomsten zijn groter dan hun verschillen. Ze kiezen voor een leven in de stad, met het cultureel aanbod en de horeca die daarbij horen. De stad als keuze, dat verbindt.

3. Een stad vol hormonen
Amsterdam is altijd een stad van ­singles, koppels én vertrekkende ­gezinnen geweest, maar de laatste ­jaren versnelt deze trend. Het aantal alleenstaanden is de afgelopen vijf jaar met 5 procent gestegen. Studenten en expats komen nu eenmaal vaak in hun eentje. Dit ­betekent dat de stad zich moet aanpassen aan deze alleenstaandentrend: kleinere woningen, meer ­ontmoetingsplekken en 'datecafés'.

4. De verpauperde stad verdwijnt
Het idee was altijd, zegt hoogleraar stedelijke planning Zef Hemel, dat de grote stad verpauperd is. Wie geld heeft, gaat naar het Gooi, de armoe blijft. "Dat verandert. Amsterdam wordt ook rijker."

Dat blijkt uit de cijfers: het gemiddelde inkomen stijgt. Dit is voor een deel te danken aan de bestaande ­bevolking. Jongeren beklimmen de maatschappelijke ladder en verdienen meer. Maar de rijkdom is zeker ook het resultaat van immigratie.

"Amsterdam trekt rijke migranten aan," zegt Musterd. Zij komen voor de internationale banen en verdienen meestal goed. Dit betekent niet dat Amsterdam geen grotestedenproblematiek meer kent. "De arme onderlaag blijft in de stad," zegt Hemel, "maar daar komt een rijke bovenkant bij. Internationaal van karakter. Amsterdam was arm, maar is nu een stad van arm en rijk, al is het niet eerlijk verdeeld over de stad."

5. Armoede uit het centrum gedreven
Dat rijkdom zich niet eerlijk over de stad verdeelt, blijkt uit de cijfers. Het gemiddelde inkomen in Centrum is in vier jaar tijd 7 procent gestegen. In Noord, Zuidoost en Nieuw-West daalde het gemiddelde juist.

De groeiende populariteit van ­Amsterdam en de druk op de stad zorgen voor selectie. Sociale huur­woningen verdwijnen in de populaire gebieden. Wie in het centrum wil ­wonen, moet geld hebben.

"Amsterdam heeft weer rijkdom in de binnenstad, dat is lang niet gebeurd," aldus Hemel. In de middeleeuwen waren de Wallen de plek voor de elite, in de Gouden Eeuw was de grachtengordel dat. In de twintigste eeuw trokken hogere inkomens naar Zuid of naar het Gooi.

Deze ontwikkeling roept gemengde gevoelens op, maar Hemel benadrukt de positieve kant. "Laten we er vooral niet naar streven om arm te blijven.''

6. Druk, druk, druk
De ergernissen over de drukte in de stad nemen toe. Maar wat de drukte betreft, staan we nog maar aan het begin. Dit jaar moeten de 860.000 Amsterdammers hun stad delen met 20 miljoen bezoekers uit binnen- en buitenland. In 2032 zijn dat 1 miljoen Amsterdammers die, als er geen gekke dingen gebeuren, zo'n 30 miljoen bezoekers ontvangen. Dát is pas druk.

7. Inschikken maar
Om al die inwoners onderdak te bieden, bouwt Amsterdam voor 2025 52.500 woningen. Nieuwe woonwijken ontstaan in alle delen van de stad: Buiksloterham en Hamerkwartier in Noord, Houthaven in West, Sluisbuurt, Amstelkwartier en IJburg in Oost, Riekerhaven in Nieuw-West, Amstelkwartier, Amstel III in Zuidoost en het Marineterrein in Centrum.

We zullen dichter op elkaar wonen, al valt dat in vergelijking met andere grote steden best mee. Volgens Sako Musterd is dat inschikken sowieso niet zo'n probleem. Mensen die hier komen of blijven wonen, willen juist een stedelijke omgeving en weten: hoe meer mensen in de buurt, hoe meer voorzieningen en horeca. "De vraag naar dit soort stedelijke om­gevingen is groot."

8. Meer stadscentra
De groei van de stad betekent ook dat het centrum groeit, of beter gezegd: de stad krijgt meer centra. Uitgaan is al lang niet meer geconcentreerd op het Leidseplein, Rembrandtplein en in de Jordaan. Althans: niet voor de Amsterdammers. Die gaan ook naar het Westerpark, de Indische Buurt, de Baarsjes en Noord: overal in de stad rukken horeca en levendigheid op.

9. Druk bij de buren
De populariteit van de grote stad heeft effect op de gehele regio. Ook
de huizenprijzen in Zaanstad, Castricum, Amstelveen en Haarlem stijgen, veelal met dank aan de Amsterdammers. In 2017 vertrokken meer dan 45.000 Amsterdammers naar een plek elders in het land, een record. De meesten blijven wel in de regio.

Daar gaan de huizenprijzen ook weer omhoog. Want veel van deze Amsterdammers hebben hun huis goed verkocht en kunnen dus met hun overwaarde flink bieden op ­woningen in de regio.

10. Survival of the fittest
Amsterdam is een internationale trekpleister en dit betekent dat de concurrentie voor een plek in de stad enorm is. Niet voor niets is de uittocht van inwoners zo groot: zij vinden de prijs van een bestaan in de stad te hoog.

Een plek in de stad - en vooral in de binnenstad - is in toenemende mate elitair, zegt Sako Musterd. En toch is het beter om de groei te omarmen, zeggen Hemel en Musterd. Groei is goed voor de economie. Internationale bedrijven komen hier naartoe en zorgen voor extra ­banen.

De leegloop en verpaupering uit de jaren tachtig waren ook niet aantrekkelijk. Maar we moeten de behoeftes van de minder draagkrachtigen niet uit het oog verliezen, vindt Musterd. Ook zij maken Amsterdam tot de stad die ze is.

En ach, of we het nu leuk vinden of niet, de groei gaat voorlopig door. "Ik durf de weddenschap wel aan dat de stad nog zeker dertig tot veertig jaar zal groeien," zegt Zef Hemel. We ­kunnen er beter mee leren leven.

Lees ook: Amsterdam groeit vooral door komst van expats

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden