Plus

10.000 euro voor iedere 18-jarige? ‘Dit zet verhoudingen binnen gezin op scherp’

De verkiezingsbelofte van GroenLinks-leider Jesse Klaver om iedere jongere op zijn 18de verjaardag zonder voorwaarden 10.000 euro te geven is een heel slecht idee, zeggen deskundigen. Volgens hoogleraar Jan Latten kan het voorstel zelfs gevaarlijk uitpakken.

GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver tijdens een online partijcongres in de Melkweg.Beeld ANP

Door iedere 18-jarige in Nederland een startkapitaal van 10.000 euro te geven, biedt GroenLinks een alternatief voor de basisbeurs, die vijf jaar geleden werd afgeschaft. Het geld kan worden gebruikt voor onderwijs, maar bijvoorbeeld ook voor het oprichten van een eigen bedrijf. Dat klinkt logisch en sympathiek, zegt ontwikkelingspsycholoog en gezinstherapeut Steven Pont. “Maar GroenLinks lijkt geen idee te hebben wat ze hiermee veroorzaken.”

Zodra een kind uit het niets zo’n enorm bedrag op de rekening gestort krijgt, kan dat een enorme dynamiek binnen een gezin geven. “Een kind is niet alleen maar een individu maar zit in een web van relaties. Wanneer er iets verandert in de situatie van een kind, raakt dat alle mensen om hem heen. Het verandert de manier waarop we naar anderen kijken. Geld is gekoppeld aan gevoel en emotie, en dat kan hele nare consequenties met zich meebrengen.”

‘Storende obsessie’

Volgens Jan Latten, emeritus hoogleraar demografie, bewijst het plan dat GroenLinks ‘een storende obsessie voor gelijke kansen’ heeft. “Er wordt volledig voorbijgegaan aan de verschillen tussen jongeren. Alsof alle 18-jarigen gelijk zijn,” klinkt het geïrriteerd. “Een deel van de jongeren zet de 10.000 euro op de bank en gaat werken, maar een ander deel gaat roken, drinken en feesten. Per saldo zal er ongelijkheid blijven, dat wordt hiermee niet bestreden.”

Het voorstel kan zelfs gevaarlijk uitpakken, zegt Latten. “Stel dat je drugsverslaafd bent en krap bij kas zit. Dan komt die 10.000 euro je wel even goed uit. Dat is toch geen oplossing?” Latten vermoedt dat hier sprake is van een verkiezingsstunt. Van alle mensen die op de partij van Jesse Klaver stemmen, is 35 procent tussen 18 en 34 jaar, het grootste aandeel jongeren van alle partijen, bleek uit eerder onderzoek. “Hij zoekt dus bewust naar manieren om zijn kiezers aan te spreken. Dat vind ik wel erg makkelijk. Er zijn ook heel veel ouderen die met financiële problemen te maken hebben. Nee, mijn steun heeft dit plan niet.”

Peter Tuin, als systeemtherapeut werkzaam binnen de specialistische GGZ (kinderen en jeugd), stelt dat het plan veel vragen oproept. “Het is een sympathiek initiatief en jongeren kunnen best een steuntje in de rug gebruiken, maar ik denk niet dat de ongelijkheid tussen jongeren hiermee bestreden wordt. Hiervoor wordt er niet specifiek genoeg gekeken naar de situatie van een gezin en een persoon. De ene jongere kan misschien op een goede manier ervan profiteren, maar de ander gaat er weer onverstandige dingen mee doen. Dan wordt het beoogde doel, het bestrijden van ongelijkheid tussen jongeren, niet behaald. GroenLinks moet het structureler aanpakken voordat ze dit in de praktijk gaan brengen.”

Bijstand

Pont maakt zich het meest zorgen om sociale verhoudingen in bijstandsgezinnen. “Stel, je ouders hebben enorme schulden. Je wordt 18 en krijgt 10.000 euro. Dan komt er misschien wel een moment waarop jouw loyaliteit gevraagd wordt. Dat er tegen jou wordt gezegd: had jij niet laatst zo veel geld gekregen? In zulke situaties moet je kinderen, want dat zijn ze als ze 18 zijn, niet brengen.”

Beeld ANP

Daarnaast denkt Pont dat de motivatie om een baantje te nemen wegvalt. “Dat geldt natuurlijk niet voor iedereen, maar ik denk dat er zeker jongeren zullen zijn die er met de pet naar zullen gooien.” Pont is er heilig van overtuigd dat een deel van de gezinnen het startkapitaal nuttig zal gaan besteden. “Maar een deel ook niet, en daar ligt de crux in dit verhaal. Een deel zal het spenderen aan vakanties, genotsmiddelen en een veel te dure auto. Alleen al om die reden is het gewoon geen goed plan.”

In aandelen

GroenLinks denkt dat het jaarlijks zo’n 2,2 miljard euro kost om het plan uit te voeren. Dat geld wil de partij opbrengen met een vermogensbelasting op miljonairs, van 1 procent voor mensen met meer dan een miljoen euro en 2 procent voor mensen met meer dan twee miljoen op de bank. De 17-jarige Mirthe Post, studente Mathematical Engineering in Diemen, denkt niet dat het plan kans van slagen heeft. “Willen die miljonairs überhaupt wel meebetalen?,” vraagt ze zich hardop af.

De tiener zou volgend jaar in aanmerking kunnen komen voor het gratis cadeautje. “Ik ben best voor het bestrijden van inkomensongelijkheid in Nederland, maar ik weet niet of dit wel de manier is. Ik ben er ook bang voor dat Nederland op die manier aantrekkelijker wordt voor ouders in het buitenland.”

Leeftijdsgenoot Daniel Ravanov den Boer heeft wel een idee hoe hij het geld deels zou gebruiken. “Ik zou het investeren in aandelen. Er is een online platform waarop je verschillende munten kunt kopen en verkopen. Als je veel investeert, kun je er ook veel mee verdienen.” Voor de hbo-student is het niet per se een reden om op GroenLinks te stemmen. “Je zou dit bijna kunnen zien als het kopen van stemmen. Volgens mij is dit niet helemaal eerlijk.”

PVV-leider Geert Wilders twittert eenzelfde strekking: ‘Hij die bij gelegenheid van een krachtens wettelijk voorschrift uitgeschreven verkiezing door gift of belofte iemand omkoopt om zijn of eens anders kiesrecht (…) op bepaalde wijze uit te oefenen, wordt gestraft met gevangenisstraf.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden