PlusInterview

Zweedse thrillerauteur Stefan Ahnhem: ‘Ik zie mezelf niet als politiek schrijver’

Ze verschijnen als tweeluik, de thrillers Motief X en X manieren om te sterven van de Zweedse thrillerauteur Stefan Ahnhem. Over een seriemoordenaar met slechts één motief: moorden.

Dobbelstenen met allerlei vormen spelen een belangrijke rol in deze twee boeken van Stefan Ahnhem.

Een tweehonderd jaar oude, witmarmeren, twintigzijdige dobbelsteen met in alle vlakken een cijfer gegraveerd, voor de tien staat een X. Dat is de dobbelsteen waarmee hij zijn eerste worp doet, een worp die de bal aan het rollen brent. Welke van negentien zijden boven komt te liggen, bepaalt het aantal etmalen gerekend vanaf vandaag. Gooit hij een 1, dan gaat het hele feest niet door.

De volgende worp bepaalt de locatie. Daarvoor heeft hij zijn verzameling zeszijdige precisiedobbelstenen van geanodiseerd aluminium, waarmee hij een plek bepaalt op de vierkante uitsnede van de kaart van de zuidelijke regio Skåne, die is onderverdeeld in 144 even grote, genummerde vierkanten.

Op de locatie is het een zeskantige dobbelsteen die bepaalt wat voor kleur het slachtoffer moet dragen, volgens de kleuren van de regenboog: rood is 1, daarna volgen oranje, geel, groen, blauw en violet. Het zijn dobbelstenen die de methode bepalen, het zijn dobbelstenen die randvoorwaarden opleggen. Want daar gaat het hem om, de moordenaar in Motief X en X manieren om te sterven van Stefan Ahnhem: de onzekerheid van wie, wat, wanneer en hoe. ‘Zijn eigen wil had daar niets mee te maken. Hij was niet meer dan een passagier die net met een blinddoek in de achtbaan was gestapt met de beste rit van de wereld voor de boeg.’

Ga er maar aan staan, hoofdinspecteur Fabian Risk, toch al tot over zijn nek in de problemen – corrupte collega, neergeschoten dochter, zoon op het verkeerde pad, huwelijk bijna op de klippen, asielzoekerscentrum in de fik, kinderporno, Deense collega op de vlucht voor corrupte Deense inspecteur. De jacht op deze onberekenbare seriemoordenaar is de rode draad in de bij Ahnhems nieuwe uitgeverij Lebowski als tweeluik gepresenteerde Fabian Risk-thrillers.

De vertaling van Motief X verscheen in juni, deel twee volgt in september en ja, er is een cliffhanger die doet hongeren naar meer. Maar aan het tweeluik gaan drie eerdere delen over Fabian Risk vooraf, en voor de instapper is het de eerste honderd bladzijden hard werken om alle bakken leed in perspectief te krijgen. Ahnhem vertelt vanuit zijn woonplaats Kopenhagen over zijn werk.

Ik had me, omdat deze twee boeken zo nadrukkelijk als tweeluik worden gepresenteerd, niet gerealiseerd dat het deel vier en vijf in een al langer lopende reeks zijn. Het is te doen, maar als lezer krijg je veel te verhapstukken en er is ook die Deense verhaallijn die een open vraag blijft.

“De eerste drie delen zijn een paar jaar geleden verschenen, maar ik ben sindsdien van uit­gever veranderd en die heeft ervoor gekozen het zo te doen. En ja, het kan wel en in het volgende deel wordt die Deense lijn wel duidelijk. Maar ik zou inderdaad toch aanbevelen eerst die drie andere boeken te lezen, als je er de tijd voor en zin in hebt. Dan valt alles makkelijker op z’n plaats.”

Deze twee delen vormen wel echt een tweeluik door de seriemoordenaar waarmee Fabian Risk in beide boeken te kampen krijgt. Hoe kwam u op deze motiefloze dader?

“Die totale willekeur, dat vond ik een ontzettend interessante dreiging. Rechercheurs denken altijd vanuit motief. Ze zoeken een motief en als ze dat hebben gevonden kunnen ze achter de moordenaar aan. Maar wat als er geen motief is? Als de moord die op jou wordt gepleegd niet tegen jou persoonlijk is gericht maar je als slachtoffer gewoon op de verkeerde plek op het verkeerde moment bent? Dat is veel enger. En toen ik dat had bedacht kwamen die dobbelstenen er vanzelf bij. Het is natuurlijk ook een eerbetoon aan The Dice Man, de cultklassieker uit 1999 van Luke Rhinehart waarin een verveelde psycholoog dobbelstenen het verdere verloop van zijn leven laat bepalen.”

U heeft een complex systeem uitgedacht voor het gebruik van de icosaëder, die twintig­kantige dobbelsteen, en de gewone dobbelstenen. En als de laatste bevestigende worp met de icosaëder een X oplevert, moet er een unieke extra opdracht worden uitgevoerd uit een schrift met 120 handgeschreven pagina’s. Dan is het – ik moet het even opzoeken – weer de icosaëder die bepaalt met hoeveel zeskantige dobbelstenen wordt geworden. De getallen daarvan worden opgeteld en bepalen het paginanummer. Duizelingwekkend.

“Ha ha ha. Ja, het lijkt ingewikkeld. Maar toen ik het eenmaal had ontwikkeld, vond ik het zelf volkomen logisch. Die totale onvoorspelbaarheid maakt het verhaal zoveel duisterder. Ik wilde echt iets anders doen.”

Stefan Ahnhem

“Scandinavische thrillers zijn een enorme hit, maar na tweehonderd Scandinavische schrijvers weet je het wel. Je weet dat het goed afloopt, je weet dat de hoofdpersoon het overleeft want het is een serie en er komen nog tig boeken. Heel veilig allemaal. Je raakt aan het stramien gewend. Maar ik heb Motief X geprobeerd te schrijven alsof dit de eerste thriller is die je leest. Waarin je ontdekt dat steeds meer met elkaar verbonden is. Maar hoe zit dat dan? Dat kan toch niet ook daarmee verband houden?”

“Dit is de moeilijkste zaak waarmee Fabian Risk in zijn hele carrière te maken krijgt. Dan kan het niet allemaal een op een zijn. Ik wil het kleed onder de voeten van de lezers uit trekken.”

En dan durf ik niet zomaar aan te nemen dat ‘dit’ de dobbelstenenmoordenaar is. Want door de boeken heen loopt ook het onderzoek dat Risk heimelijk uitvoert naar zijn collega Ingvar Molander, waardoor hij persoonlijk in gevaar is.

“Dat Molander niet deugt, wordt duidelijk aan het eind van het derde boek. Maar vanaf het eerste boek heb ik al aanwijzingen verstopt. Ik daag je uit ze te vinden. Over de hele wereld zijn er maar tien mensen die het hebben opgemerkt en me hebben benaderd... zeg, die Molander, die spoort toch niet helemaal? Maar ook in dit boek is hij nog een gewaardeerd medewerker aan de onderzoeken die lopen. Ik wilde het Fabian Risk extra moeilijk maken. Hij moet samenwerken met een collega die hij als enige niet vertrouwt. Daarom zijn het ook twee boeken geworden. Het is mijn Kill Bill 1 & Kill Bill 2, dit allemaal samen was te veel voor één boek.”

Dan is er ook nog de actualiteit van de opkomst van de rechts-populistische Zweedse Democraten, de brand die wordt gesticht in een asielzoekerscentrum.

“Ik zie mezelf niet als politiek schrijver, maar mijn verhalen spelen in dit universum, op deze planeet, in deze tijd. Het is de realiteit, van Trump in de Verenigde Staten tot de Zweedse Democraten in Zweden.”

Een lichtere noot. Fabian Risk heeft een grote platencollectie, luistert veel naar muziek en becommentarieert die ook. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat hier de liefhebber Ahnhem aan het woord is.

“Ik kan het niet ontkennen, er zit veel van mij in Fabian Risk. In het begin van de serie vielen we nog meer samen, maar na alles wat hem is overkomen is hij veranderd. Ik heb een rustiger bestaan. Nu is het meer alsof we vrienden zijn. maar ja, als hij muziek goed vindt, vind ik die goed. Vindt hij een huis lelijk, dan vind ik dat huis ook lelijk.”

Bent u ook een amateurkok? Want wat mij opviel: telkens als er iets ergs is gebeurd, begint het volgende hoofdstuk met Risk in de keuken.

“Is dat zo? Daar ben ik me helemaal niet van bewust. Maar ja, het klopt wel dat ik net als Risk degene ben die thuis kookt. Je hebt natuurlijk tics als schrijver die je zelf niet in de gaten hebt. Zo kreeg ik ook een brief van een lezer die vond dat ik wel heel veel mensen op Conversegympen liet rondlopen. Dus daar ben ik nu op gaan letten.”

Auteur en scenarist

Stefan Percyval Ahnhem (Stockholm, 1966) is auteur en scenarist. Sinds de jaren negentig schrijft hij mee aan scenario’s voor films en tv-series, onder andere de politieseries Wallander en Irene Huss. In 2014 debuteerde hij ook als thrillerschrijver. Zijn eerste boek over Fabian Risk, Zonder gezicht, werd al snel een bestseller.

Stefan Ahnhem, Motief X. Vertaald door Tineke Jorissen-Wedzingaj, €22,99 528 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden