PlusAchtergrond

Zorgen bij musical Soldaat van Oranje: hoelang nog?

Soldaat van Oranje de Musical, dat nu slechts 300 in plaats van 1100 man publiek toe mag laten.Beeld Samuel van Leeuwen

Bezoekers van Soldaat van Oranje zien een subtielere en intiemere musical dan voor de coronacrisis. Maar achter de schermen heerst bezorgdheid. ‘Elke voorstelling lijden we vele duizenden euro’s verlies.’

De coronamaatregelen van het RIVM zijn tot in de kleinste uithoeken van de enorme TheaterHangaar in Valkenburg (gemeente Katwijk) merkbaar. Wie nu voor Soldaat van Oranje – De Musical een kaartje koopt (dat kan weer sinds 2 september, na een stop van zo’n zes maanden), krijgt na het welbekende handen wassen een eigen tafel in de foyer toegewezen. Daar kan ook alvast een drankje worden besteld dat in de pauze voor je klaarstaat. Ventilatie­systemen draaien overuren.

Even voor de start van de al tien jaar lopende voorstelling over verzetsstrijder Erik Hazelhoff Roelf­zema, worden bezoekers per rijnummer opgeroepen de zaal te betreden. Tussen elk huishouden staan twee lege stoelen. De vele pijlen in de ooit speciaal voor de voorstelling omgebouwde vliegtuighangar met de draaiende zaal, de reusachtige decors en met archiefbeelden uit de Tweede Wereldoorlog gevulde beeldschermen, doen de rest.

“Wij prijzen ons gelukkig met het feit dat we zoveel ruimte hebben,” zegt producent Fred Boot. “Ik denk dat we mede daardoor erin slagen te bewijzen dat je weer met een comfortabel gevoel naar het theater kan. Wij enquêteren continu en krijgen dat ook terug. ‘Ik voel me hier veiliger dan in een supermarkt’ hoor je vaak. ­Geweldig ook dat onze 150 mensen, van wie zo’n 65 procent zzp’er is, weer aan het werk kunnen.”

Wie de uitvoering voor het eerst ziet, merkt weinig van de maatregelen óp het podium. Hooguit dat er opvallend weinig woede-uitbarstingen en luidkeelse zangpartijen te zien en te horen zijn. Het reglement in een notendop: castleden mogen, mits er niet gezongen wordt, de 1,5 meternorm negeren, dus ook met elkaar vechten en zoenen. Schreeuwen en belten (hard en hoog zingen met een bepaalde techniek) is echter verboden.

Ingehouden boos

“Ik denk dat Soldaat in een aantal opzichten misschien zelfs beter is geworden,” meent Boot, die als voorbeeld wijst op de scène waarin Erik en Charlotte elkaar voor het eerst de liefde verklaren. “Het nummer Vrij met mij zongen ze eerst met de buik en rug tegen elkaar aan. Ook was er soms een zoen en een omhelzing. Dat mag dus niet meer. Nu blijft Charlotte op bed en blijft Erik op afstand. ‘Maar ga niet van mij houden,’ zingt ze. Omdat ze allebei weten dat dit voorlopig de laatste keer is dat ze elkaar zien, wordt door die letterlijke afstand gesuggereerd dat Erik twijfelt: moet ik de nacht wel met haar doorbrengen? Hij gaat pas naar haar toe als het lied is afgelopen en het scherm bijna dicht is. Het is intiemer geworden en laat meer over aan de suggestie van de toeschouwer.”

Acteur Alex van Bergen, momenteel het ­titelpersonage (afwisselend met Theo Martijn Wever), sluit zich daarbij aan. “In een van de laatste scènes hoort Erik dat operatie Contact Holland is mislukt. Daarin zat oorspronkelijk een grote uitbarsting. Nu zeg ik het meer ingehouden boos, waardoor de spanning veel langer blijft hangen. De tekst komt zo veel meer binnen. Dus ja, het is in veel opzichten een subtieler stuk geworden, ook al zijn het minieme veranderingen. Daarnaast, de choreografie gaat in je spiergeheugen zitten. Het is leuk dat weer even te doorbreken nu. Het houdt ons scherp. En ­eerlijk, na vier maanden rust verbetert je stemconditie ook aanzienlijk.”

Grapperhausmomentje

Debbie Korper, die (afwisselend met Barbara Pouwels) koningin Wilhelmina speelt, zegt dat corona voor meer inlevingsvermogen zorgt. “De wereld is veranderd. Dat neem je onbewust mee het toneel op en geeft verdieping aan het geheel. Je stelt je kwetsbaarder op in je rol. Wilhelmina zat veel alleen op haar kamer, ver weg van ­Nederland. Dat quarantainegevoel, ik maak er voor de voorstelling dankbaar gebruik van. Ik heb nu zelf ook ervaren hoe dat is.”

Het grootste verschil voor zowel het publiek als de makers is dat het theater slechts 300 in plaats van 1100 man publiek mag toelaten. “Wij zijn gewend aan bomvolle zalen,” vertelt Alex van Bergen. “Dat speelt anders. De sociale codes, wanneer klap je, lach je of sta je op voor een applaus; het lijkt wel alsof ze opnieuw moeten worden uitgevonden. Nu voel je die twijfel: mag dat nog wel?”

Een pittige opdracht voor de cast: eenmaal backstage geldt wél voor alles de ‘gewone’ 1,5 meterregel. “Dat is veel ingrijpender. Acteurs zijn echte knuffelaars, dat hangt een beetje aan het beroep. En we liepen bij elkaar de kleedkamers plat. Nu kan één persoon koffie gaan halen om rijen bij de automaat te vermijden. Iedereen heeft weleens zijn ‘Grapperhausmomentje’, maar het gaat over het algemeen heel goed.”

Omscholen tot personal trainer

Tijdens die vier maanden niets heerste grote ­onzekerheid. Van Bergen heeft ernstig geflirt met het idee zich te laten omscholen en een ­ander beroep te kiezen. “Maar iets in me zei dat een land onmogelijk zonder kunst en cultuur kan. Maar toch, ik ken collega’s die een cursus voor personal trainer – dat ligt een beetje in het verlengde van ons vak – gingen volgen voor het geval dat het allemaal zou stoppen.”

Fred Boot geeft toe hem wel te knijpen. “Het is duidelijk dat dit niet eeuwig kan doorgaan. ­Vanwege de bezetting van grofweg een derde lijden we per voorstelling vele duizenden euro’s verlies. Wij hopen dat er snel een vaccin komt of in elk geval versoepelingen om die bezettingsgraad naar 50 procent op te rekken, zoals het nu in België is. Dan spelen we tenminste quitte. En dan snel naar die 100 procent om die paar miljoen verlies weer in te halen. Of eens onderzoeken of mensen niet toch medische mondkapjes, die we à la de 3D-brillen bij de bioscoop na afloop reinigen en hergebruiken, kunnen gebruiken, zodat iedereen naast elkaar kan zitten.”

“Veel mensen denken dat we voldoende vet op de botten hebben,” vervolgt de producent. “Maar vergis je niet: wij zijn niet gesubsidieerd, wij zijn ondernemers die dit uit eigen zak betalen. Uiteraard kloppen wij geregeld aan bij politiek Den Haag, want als alles zo blijft als het nu is, moeten we onszelf in het voorjaar ernstig achter de oren krabben of we niet moeten stoppen. Zenuwslopend? Ik ben een optimistisch mens, dus dat vind ik een te groot woord. Frustrerend? Absoluut!”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden