PlusInterview

Zomaar zonder sluier – dat kán dus, toont filmmaker Haifaa Al-Mansour

Haifaa Al-Mansour (46) maakte voor de tweede keer een film in Saoedi-Arabië. In The Perfect Candidate maakt ze de balans op van de hervormingen in haar geboorteland.

Mila Al Zahrani als de arts Maryam, die zich in The Perfect Candidate verkiesbaar stelt voor de gemeenteraad.

In 2012 was Haifaa Al-Mansour de eerste regisseur die een speelfilm draaide in Saoedi-Arabië. Een hele prestatie, ­zeker als je bedenkt dat ze als vrouw in het fundamentalistisch islamitische koninkrijk flink wat extra hordes te ­nemen had. Tijdens opnames in de openbare ruimte regisseerde Al-Mansour via een walkietalkie vanuit de cabine van een busje, omdat ze niet gezien mocht worden terwijl ze mannelijke crewleden commandeerde.

Wadjda werd een internationaal succes en was voor ­Al-Mansour, als filmmaker opgeleid in Egypte en Australië, een opstap naar een filmcarrière in Amerika, het thuisland van haar echtgenoot. Het resulteerde in de wisselend ontvangen schrijversbiografie Mary Shelley (2017) en de grotendeels genegeerde Netflixromcom Nappily Ever ­After (2018).

Voor haar nieuwe film The Perfect Candidate keerde ze terug naar haar geboorteland. “Ik had heimwee,” zegt Al-Mansour lachend tijdens een groepsgesprek op het filmfestival van Venetië, waar haar film in 2019 in première ging. Er is in acht jaar een hoop veranderd in Saoedi-Arabië. Al-Mansour: “Laat ik het zo zeggen: dit keer zat ik niet meer in dat busje.”

Autorijden voor vrouwen

Waar Wadjda een strijdlustige film was over het onrecht van een repressief regime, toont The Perfect Candidate – even strijdlustig – een land in transitie. Het is geen razendsnelle omwenteling; schendingen van de mensenrechten komen nog geregeld voor, en pas in april van dit jaar werd de doodstraf voor minderjarigen afgeschaft.

Maar The Perfect Candidate neemt een meer optimistische blik als uitgangspunt, en focust op de lichtpuntjes. Vrouwen hebben inmiddels stemrecht, hebben niet langer toestemming van een mannelijke voogd nodig om te reizen en mogen zelfs autorijden. Dat doet Al-Mansours hoofdpersoon Maryam dan ook in de openingsscène van de film.

“Dat is natuurlijk heel symbolisch,” zegt Al-Mansour. “Ik wilde laten zien dat Maryam haar eigen lot in handen heeft. Ik vrees dat veel Saoedische vrouwen hun nieuw verworven vrijheden helemaal niet gebruiken, terwijl het volgens mij van groot belang is dat ze die aangrijpen en cultiveren. Ik wilde een film maken die hen daarin steunt.”

Intimiteit van thuis

Hoofdpersonage Maryam (Mila Al Zahrani) is arts op de eerste hulp in een klein plaatsje. De weg naar haar ziekenhuis is vrijwel onbegaanbaar; na elke regenbui is die een grote modderpoel. Wanneer ze naar de gemeente stapt in de hoop er iets aan te laten doen, komt ze door een reeks misverstanden als kandidaat op de lijst voor de gemeenteraadsverkiezingen.

Regisseur Haifaa Al-Mansour: ‘Het land is zich aan het openen. Ik hoop dat mijn films daaraan een bijdrage kunnen leveren.’Beeld Brigitte Lacombe

Ze besluit er een serieuze gooi naar te doen, geholpen door haar twee jongere zussen – de brutale en vrijgevochten twintiger Selma (Dae Al Hilali) en de meer traditionele vroege tiener Sara (Nora Al Awad). “De relatie tussen de twee oudste zussen is een beetje gebaseerd op twee van mijn eigen zussen,” vertelt Al-Mansour, de achtste van twaalf kinderen. “De een is arts, neemt alles serieus, heeft heel hard gestudeerd. De ander is een sjacheraar, ­altijd op zoek naar een makkelijke manier om wat geld te verdienen. Ze zijn complete tegenpolen, maar ze zijn de beste vrienden. Het was fijn om die intimiteit, die je alleen thuis vindt, in de film te kunnen verweven.”

The Perfect Candidate heeft ook een Amerikaans tintje: Al-Mansours echtgenoot Brad Niemann, een voormalig diplomaat, schreef samen met haar het scenario. “Hij is héél erg Amerikaans, maar hij bracht als diplomaat lange tijd in de Arabische wereld door,” legt Al-Mansour uit. “Hij spreekt de taal en kent de cultuur. We kijken op dezelfde manier naar de wereld, maar uiten ons op verschillende manieren. Het mededogen in de film komt van hem, hij heeft een enorm begrip en liefde voor alle personages.” Ze lacht en zegt: “En de woede komt van mij.”

Iets later in het gesprek nuanceert ze dat. “Ik ben niet kwaad. Als je iets wil veranderen in de wereld, kún je niet kwaad zijn, want dat verlamt je en maakt je blind. Als je vol woede een gesprek aangaat, zal niemand met je willen praten. Maar als je het luchtig maakt, met een grapje hier en een kwinkslag daar, dan kom je ergens.”

Dat is dan ook de strategie die The Perfect Candidate kiest. Het is een doelbewust lichtvoetige film, met bijvoorbeeld een running gag over hoe Maryam op straat niet wordt herkend door de mensen die ze wil overtuigen voor haar te stemmen, omdat haar gezicht bedekt moet zijn met een nikab.

“Omdat ik daar eerst een grapje van maak, kan ik later in de film serieuzer op het onderwerp terug­komen,” legt Al-Mansour uit. “Zonder al te veel te verklappen: er zit een scène in de film waarin een personage ­ervoor kiest om in het openbaar haar sluier af te doen. Dat is een keuze die een vrouw in Saoedi-Arabië niet licht kan maken, omdat daar ook haar hele familie op wordt afgerekend.”

Niet verbergen

Al-Mansours kinderen groeien op in Los Angeles. “Ze zijn zo Californisch als maar zijn kan,” zegt ze. “Ze spelen honkbal en noemen iedereen dude en zijn zeer vrijmoedig. We proberen ze ook iets van de Arabische cultuur mee te geven. Ze hebben nichtjes en neefjes in Saoedi-Arabië, ze zien wel iets van hoe het leven er is. Maar ik weet niet in hoeverre ze zich ermee kunnen identificeren.”

Haar dochter van negen stelt inmiddels vragen over de hoofddoekjes van haar Saoedische familieleden, vertelt de regisseur. “Ze verbaast zich erover, verzet zich ertegen – en gelukkig maar.”

Het is een onderwerp dat Al-Mansour na aan het hart ligt. “Ik maakte voor Wadjda een aantal documentaires over de sluier, en ik heb altijd geloofd dat wij vrouwen onszelf niet moeten verbergen. Net zo goed als we ons niet moeten onderwerpen aan de schoonheidsidealen van de westerse reclames, waarin alle vrouwen lang en dun zijn. Het vrouwelijk lichaam is er niet om politieke of religieuze boodschappen op te projecteren.”

Ook daarom wilde Al-Mansour terugkeren naar Saoedi-Arabië, zegt ze. “Het land is zich aan het openen, dus er is nu ruimte om dit soort gesprekken te voeren. Ik hoop dat mijn films daaraan een bijdrage kunnen leveren.”

The Perfect Candidate is te zien in Cinecenter, Rialto, Studio K

De eerste speelfilm

Haifaa Al-Mansour (Al Zulfi, 1974) kwam dankzij de videocassettes van haar vader, een dichter, in aanraking met film in het bioscooploze Saoedi-Arabië van haar jeugd. Ze studeerde literatuurwetenschappen in Caïro en filmmaken in Sydney. Na enkele ­documentaires maakte zij in 2012 Wadjda, niet alleen háár eerste speelfilm, maar überhaupt de eerste speelfilm die in Saoedi-Arabië werd gedraaid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden