Plus Achtergrond

Zo verliep de venijnige strijd om Marten en Oopjen

Rijksmuseum en Louvre toonden in 2016 met trots Marten en Oopjen. In Marten en Oopjen – portret van een huwelijk zien we het hoogoplopende steekspel dat er aan voorafging.

Beeld uit de documentaire: de portretten worden gerestaureerd. Beeld NPO2

“Ik zou gek zijn om dit niet op de voet te volgen.” Documentairemaker Oeke Hoogendijk kende geen moment van twijfel toen ze de eerste berichten in 2015 hoorde over de mogelijke aankoop van twee portretten van Rembrandt. Of zoals Wim Pijbes, tot 2016 directeur van het Rijksmuseum, het in de documentaire Marten en Oopjen – portret van een huwelijk omschrijft: “Als Rembrandts op deze manier op de markt ­komen, dan betekent dat actie.”

Het verhaal rond de aankoop ontwikkelt zich als een soap waarin Nederland en Frankrijk touwtrekken om twee werken van de grootmeester. De verhoudingen wisselen voortdurend. Eerst krijgt Frankrijk ze aangeboden, daarna willen de twee landen ze samen kopen, dan wil Nederland alleen de 160 miljoen euro op tafel leggen en uiteindelijk wordt de aankoop samen gedaan.

Hoogendijk, die eerder de film maakte over de tien jaar durende verbouwing van het Rijksmuseum, zat dicht bij het vuur. “Ik woonde eigenlijk al 10,5 jaar in het Rijksmuseum. Mijn volgende plan was een grote film over Rembrandt te maken en toen kwam dit. Dat het zo bloedstollend zou worden, had ik niet verwacht. Al begon ik wel zonder subsidie meteen met draaien.”

In Marten en Oopjen – portret van een huwelijk nemen de hoofdpersonen de kijker chronologisch door het verhaal. Baron Eric de Rothschild vertelt waarom zijn familie twee van zulke werken van de hand doet, museumdirecteuren Wim Pijbes en Taco Dibbits vertegenwoordigen in de documentaire het Rijksmuseum en Sébastien Allard komt namens het Louvre in Parijs aan het woord.

Overredingskracht

Pijbes en Dibbits kenden Hoogendijk al en vertrouwden haar tijdens het aankoopproces het verhaal toe. In Frankrijk lag dat anders. “Het was verschrikkelijk moeilijk ze te spreken,” zegt Hoogendijk. “Het duurde een eeuwigheid tot ik een interview kreeg, er was veel overredingskracht voor nodig. De Fransen vertrouwden het voor geen cent en waren bang dat ze slecht uit de film zouden komen.”

Uit de beelden blijkt hoe gevoelig de verhoudingen liggen tussen het Rijks en het Louvre als het gaat om de twee losse portretten van de jonge echtelieden Marten Soolmans en Oopjen Coppit, beiden begin twintigers als Rembrandt ze in het begin van de 17de eeuw schildert.

De vertegenwoordigers van de beide musea waren het in elk geval over eens dat de diptiek na 400 jaar niet uit elkaar gereten mocht worden. Dat veegde de meest eenvoudige oplossing – elk een schilderij kopen – van tafel.

Vooral in Wim Pijbes komt een groot fanatisme naar boven als het om de doeken gaat. Als de pers en politiek zich met zaak bemoeien, wil de directeur (tot 2016) meteen doorpakken en via een fondsenwerving de beide Rembrandts naar zijn museum halen. Hoogendijk: “Hij is openhartig en heel bevlogen. Pijbes windt er geen doekjes om.”

Dat blijkt al helemaal als in de ogen van Pijbes de minister van Financiën, Jeroen Dijsselbloem, te lang wacht met het geven van een lening en daarmee de Fransen weer terug in het spel brengt. “Diplomatieke rel? Nou en? Laat maar komen joh. Ga maar schreeuwen en tieren. I don’t care,” roept Pijbes in de documentaire als de verhoudingen op scherp komen te staan.

Vol van vreugde

Volgens Hoogendijk worden de Fransen in hun eergevoel aangetast door de naderende uittocht van twee meesterwerken die decennia aan weerszijden van het bed van De Rothschild hebben gehangen.

Uiteindelijk worden Marten en Oopjen door het Rijksmuseum en het Louvre samen gekocht. De werken hangen afwisselend in beide musea. In een van de slotscènes wordt de presentatie met onder anderen de verantwoordelijke ministers van Cultuur van beide landen getoond. Iedereen lijkt vol van vreugde. Maar onder die werkelijkheid schuilt een klein gevoel van verlies, zeker bij Pijbes. Op de vraag of hij blij is met de uitkomst, antwoordt hij met een stalen gezicht: “Ja, bijna.”

Marten en Oopjen, NPO2, maandag 23/9, 21 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden