PlusExporecensie

Zinsoucollectie strijkt neer in het Cobra: Een heel aardige Afrikaanse staalkaart die wat meer focus had mogen hebben

Het Cobra Museum toont een keuze uit een van de belangrijkste collecties hedendaagse Afrikaanse kunst uit Afrika zelf. Er valt veel te ontdekken en genieten, maar de samenhang is soms twijfelachtig.

Edo Dijksterhuis
Het zelfportret ‘De bevrijde Amerikaanse vrouw uit de jaren 70’ (1997) van fotograaf Samuel Fosso maakt onderdeel uit van de Zinsoucollectie in het Cobra Museum. Beeld Samuel Fosso
Het zelfportret ‘De bevrijde Amerikaanse vrouw uit de jaren 70’ (1997) van fotograaf Samuel Fosso maakt onderdeel uit van de Zinsoucollectie in het Cobra Museum.Beeld Samuel Fosso

Het is voor verwende westerlingen bijna onvoorstelbaar, maar toen in 2005 het Zinsou Art Center werd geopend, was dat het allereerste museum voor hedendaagse kunst in Benin. Oprichter is Marie-Cécile Zinsou, de dochter van een voormalige Beninse premier die geboren is in Frankrijk maar na een studie kunstgeschiedenis verhuisde naar het land van haar vader.

Het Zinsou Art Center nodigt kunstenaars uit in gastateliers en maakt de productie van nieuwe werken mogelijk. Alle tentoonstellingen zijn gratis toegankelijk en er is zelfs een bus aangeschaft om schoolkinderen van het platteland naar het museum te brengen.

Het mag duidelijk zijn: Zinsou is een vrouw met een missie. Haar instelling is gericht op ‘ouderwetse’ verheffing van het volk. Op indirecte wijze is ook de promotie van Afrikaanse kunst in het buitenland daar onderdeel van: op deze manier wordt een ander imago van Afrika gepresenteerd dan wat we via de meeste nieuwsbeelden krijgen voorgeschoteld. De tentoonstelling Kosmogonie, die in 2021 werd getoond in Montpellier, is nu neergestreken in het Cobra Museum.

Mooie eerste kennismaking

Dat het Amstelveense museum de Zinsoucollectie toont, moet op voorhand worden toegejuicht. Want hoe vaak krijgen we hedendaagse Afrikaanse kunst te zien in Nederland? Voor wie dit onontgonnen terrein is, kan Kosmogonie een mooie eerste kennismaking zijn met een paar Afrikaanse grootheden. Zo is er bijvoorbeeld een fotoreeks over Nigeriaanse benzinesmokkelaars door Romuald Hazoumè, die internationaal doorbrak met zijn deelname aan Documenta 12 (2007).

Chéri Samba, de Congolese schilder van maatschappijkritische tableaus met een cartooneske twist, is vertegenwoordigd in de collecties van onder andere Centre Pompidou en het New Yorkse MoMA. En Samuel Fosso, die in fotografische zelfportretten poseert als archetypische zakenman, golfer of ‘de bevrijde Amerikaanse vrouw uit de jaren 70’, kreeg ruim twintig jaar geleden al erkenning in de vorm van de Prins Claus Prijs.

Maar ook voor kenners is er nog genoeg te ontdekken. Het indrukwekkende sculptuur Catastrofe van Aston bijvoorbeeld, dat massa’s vechtende figuurtjes voorstelt rondom een bult waarin de toren van Babel te herkennen is. De hele voorstelling is opgetrokken uit aanstekers, rietjes, stukjes textiel, flesjes en kralen.

Uitzoeken van het continent

Kosmogonie bevat 130 werken van maar liefst 37 kunstenaars. Die behoren tot verschillende generaties en zijn afkomstig uit zo’n beetje alle uithoeken van het continent, plus een paar uit de Franse diaspora. Alleen Oost-Afrika komt er met enkel de Tanzaniaanse George Lilanga wat bekaaid vanaf.

Al met al biedt deze selectie een heel aardige staalkaart, maar daarmee heb je niet automatisch een tentoonstelling. Om de diversiteit aan uitingen van makers met zeer verschillende achtergronden niet als los zand aan elkaar te laten hangen, werd er een titel opgeplakt die verwijst naar de schepping van een kosmos. Zo wordt geïmpliceerd dat we hier de bouwstenen van de Afrikaanse leef- en belevingswereld krijgen voorgeschoteld.

Zo’n insteek loopt het levensgrote gevaar te ontsporen in pretentie en vaagheid, maar gelukkig zijn de thematische hoofdstukken binnen de tentoonstelling een stuk specifieker. Zo rekent ‘Alfabet en Codes’ af met het koloniale verzinsel dat Afrika enkel een orale cultuur kent, waarmee voorbij wordt gegaan aan de historische bibliotheken van Alexandrië en Timboektoe.

Alfabet van geometrische figuren

In de foto’s van Kwesi Owusu-Ankomah is bijna geen verschil te zien tussen de wanden en lichamen die bedekt zijn met minstens tweehonderd jaar oude Adinkrasymbolen om aan te geven hoezeer mens en geschreven taal één waren in het oude Ghana. En Frédéric Bruly-Bouabré borduurt voort op de tradities door zijn eigen alfabet van geometrische figuren, mannetjes en hagedissen te ontwerpen.

Ook het segment over stedelijk leven is geslaagd te noemen. Hier is de onvolprezen studiofotografie van Malick Sidibé te zien, die het optimisme van de vroege jaren van Malinese onafhankelijkheid ademen. Zelfbewuste jongeren poseren met een zonnebril, transistorradio of een ander symbool van vooruitgang. De beelden doen het goed naast het houtsnijwerk van Kifouli Dossou, dat straattafereeltjes toont als het voeren van kippen maar ook een dodelijke aanrijding tussen een brommer en een bestelbusje.

Geforceerd

Andere thema’s en de daarbij gemaakte selecties voelen meer geforceerd. Zo is in het hoofdstuk ‘Mythologie en Symbolen’ niet een-twee-drie een connectie te leggen tussen de met schelpjes bedekte helm van Emo de Medeiros en het vloerkleed waar Sadek Rahim alle decoratieve bloemen uit heeft geknipt. Hetzelfde geldt voor Ibrahim Mahamas aan elkaar gestikte cacaozakken en het sciencefictionachtige beeld Cité des étoiles van Rigobert Nimi die allebei onder het kopje ‘Kritische Reflectie’ zijn geplaatst.

Het is een euvel dat kleeft aan een tentoonstelling op basis van één collectie: je moet werken met wat er is. Als curator ben je daarbij afhankelijk van de voorkeuren en het koopgedrag van de verzamelaar, die niet altijd een consistente logica volgen. Hopelijk groeit de Zinsoucollectie door in de breedte en diepte. Dan kunnen we wellicht een presentatie tegemoet zien met iets meer focus.

Kosmogonie: t/m 8/1 in het Cobra Museum, Amstelveen

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden