PlusAchtergrond

Zien is geloven: hoe een creatieve gideonsbende de Millenium Falcon liet vliegen

In 1975 bracht George Lucas een creatieve gideonsbende bijeen om Star Wars van spektakel te voorzien. De docuserie Light & Magic toont hoe analoge poppenanimatie ontwikkelde tot digitale dinosaurussen en vliegende superhelden.

Bart van der Put
Special effectcsspecialisten Joe Johnston, John Dykstra en Dave Jones (vlnr) dragen het Star Warsruimteschip Millennium Falcon boven hun hoofd in de documentaireserie Light & Magic. Beeld Lucasfilm Ltd.
Special effectcsspecialisten Joe Johnston, John Dykstra en Dave Jones (vlnr) dragen het Star Warsruimteschip Millennium Falcon boven hun hoofd in de documentaireserie Light & Magic.Beeld Lucasfilm Ltd.

Na twee jaar uitstel keerde de toonaangevende Amerikaanse strip- en filmbeurs Comic-Con afgelopen maand terug naar San Diego. Directeur van Marvel Studios Kevin Feige praatte liefhebbers van superhelden bij over nieuwe films in het Avengers-universum. Er staat van alles op stapel, maar in de gelederen van de onderaannemers in de VFX-wereld rommelt het. VFX staat voor visual effects. Digitaal geanimeerde beelden worden gemaakt door deze specialisten, die doorgaans in de credits met de kleinste lettertjes worden vermeld.

Marvel Studios is een weinig geliefde opdrachtgever onder de VFX-makers die Iron Man en Thor lieten vliegen. Maandenlang overuren draaien voor scenes die op het laatste moment toch nog helemaal anders moeten is eerder regel dan uitzondering. Kleine VFX-bedrijven moeten onder de prijs werken om bij marktleider Marvel binnen te komen terwijl Marvel Studios en moederbedrijf Disney recordopbrengsten behalen met hun superheldenfilms, die zonder de VFX-bijdragen aanzienlijk minder spectaculair zouden zijn. Klokkenluiders klappen uit de school en roepen op tot de vorming van een vakbond voor de trucagespecialisten.

Geen blad voor de mond

De nieuwe documentaireserie Light & Magic belicht de voorgeschiedenis van de huidige filmtrucage aan de hand van het trendsettende bedrijf Industrial Light & Magic (kortweg ILM), dat in 1975 door George Lucas en John Dykstra werd opgericht om Star Wars te maken. De serie werd gemaakt voor het Disney+ abonneekanaal en geproduceerd door Disney-dochter Lucasfilm Ltd.

Regisseur Lawrence Kasdan werkte eerder als coscenarist mee aan vier films uit de Star Wars-serie. Journalistieke onafhankelijkheid is dus uitgesloten, maar Kasdan haalde veel fraais uit de archieven van het gesloten bolwerk van Lucasfilm. Sommige pioniers van weleer nemen geen blad voor de mond. Dykstra deed dat sowieso al nooit en werd mede daarom door Lucas ontslagen. Hij ziet niet om in wrok: “Ik was destijds licht ontvlambaar.”

Kolkend hete loods

Toen een bont gezelschap van creatieve twintigers in 1975 in een kolkend hete loods in Los Angeles bijeenkwam om filmgeschiedenis te schrijven, was het onderbetaald overuren draaien in onzalige werkomstandigheden aan de orde van de dag. De jonge animators behoorden tot de eerste generatie televisiekinderen die op jonge leeftijd in de ban waren geraakt van King Kong (1933) en van de mythologische avonturenfilms waarvoor poppenanimator Ray Harryhausen de trucages had gemaakt.

Light & Magic bevat grappige fragmenten van hun jeugdige experimenten met 8mm-film en maakt inzichtelijk hoe de analoge beeldje-voor-beeldje techniek steeds verder verfijnd werd. Dykstra perfectioneerde de cameratechniek en gaf Lucas daarmee de verlangde snelheid en wendbaarheid die de Millennium Falcon en andere ruimteschepen door het sterrenstelsel lieten vliegen.

Monnikenwerk

Technische doorbraken leverden dynamische filmbeelden, recordopbrengsten en Oscars op, maar het was tijdrovend monnikenwerk. Tijdens de maanden waarin Lucas in Britse filmstudios en de Tunesische woestijn alle scènes met acteurs opnam, slaagden de pioniers van ILM er slechts in om twee korte trucageshots te voltooien. Die beelden waren verbluffend. Er kwam meer geld vrij en de deadline van de Fox-filmstudio werd nog net gehaald, maar Lucas vond de oorspronkelijke bioscoopversie van Star Wars (1977) verre van geslaagd. Het moest voortaan beter. Heethoofd Dykstra vloog de laan uit en ILM verhuisde met het Dykstraflex camerasysteem naar een nieuwe lokatie bij San Francisco, waar op alle vlakken professionalisering werd doorgevoerd.

Het leidde tot een bloeiperiode waarin ILM niet alleen de vervolgen op Star Wars van superieur spektakel voorzag, maar ook bijdroeg aan het succes van de blockbusters van Steven Spielberg, Robert Zemeckis, Ron Howard en James Cameron. De vier filmmakers leggen in Light & Magic uit hoe een goed uitgevoerd trucageshot een buitenissig verhaal geloofwaardig kan maken: zien is geloven.

Begeesterde techneuten

Tussen alle grote namen en begeesterde techneuten steelt poppenanimator Phil Tippett de show. Tippett, die als jochie King Kong zag en sindsdien de beste dinosaurusfilm uit de geschiedenis wilde maken, kreeg van Steven Spielberg zijn droomopdracht: de dino’s in Jurassic Park animeren. Toen twee jonge computerprogrammeurs bij ILM op eigen houtje een demonstratieshot van een digitaal geanimeerde T-rex maakten lag Tippetts droom in duigen, maar gelukkig bleek zijn expertise in beweging alsnog onontbeerlijk voor de film.

Tegenwoordig werken ILM-veteranen nog steeds mee aan nieuwe Star Wars-varianten, zoals de serie The Mandalorian. De techniek die digitale elementen met acteurs in de studio samenvoegt is verbluffend, het eindresultaat is meteen zichtbaar. “Dit is waar ik 25 jaar geleden om vroeg,” zegt George Lucas. Maar toen de serie eind 2019 een fenomeen werd, was de aandoenlijke Baby Yoda de ster. Het populaire groene ventje was geen digitale illusie, maar een perfect uitgevoerde pop. Technische vooruitgang is nooit zaligmakend, het gaat erom wat je ermee doet. Soms is de simpelste oplossing de beste.

Documentaire serie Light & Magic; te zien op Disney+.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden