Plus

Zelfs haredim smullen van de serie Shtisel op Netflix

Netflixserie Shtisel, over ultraorthodoxe Joden, geldt als baanbrekende televisie. Het verhaal biedt inzicht in een bevolkingsgroep over wie weinig bekend is, zelfs niet bij hun minder strikte geloofsgenoten.

Serie Netflix 'Shtisel' Beeld IMDB

De verhalen behoren tot het standaardrepertoire van televisiedrama’s, sitcoms en soaps. Een jonge man verlangt naar een oudere vrouw, maar heeft veel te stellen met zijn bemoeizuchtige, overheersende vader. 

Deze weduwnaar is zelf op zoek, al lijkt hij net zo gefascineerd door de kookkunsten van voor hem geschikte vrouwen als door de vrouwen zelf. Onderwijl heeft zijn dochter veel te stellen met een echtgenoot wiens zakenreis een buitenechtelijk avontuur maskeert.

Toch geldt de Israëlische serie Shtisel, nu te zien op Netflix, als baanbrekende televisie. Want de hoofdpersonen zijn ultraorthodoxe Joodse mannen en vrouwen, haredim. De mannen dragen zwarte hoeden, aan de zijkant van het hoofd soms pijpenkrullen.

De haredim, een weids begrip, maken deel uit van een afgezonderde subcultuur waarvan de meeste Joden weinig weten, laat staan Amerikanen en aanhangers van andere geloven. Er is weliswaar een handjevol films over de groep gemaakt, zoals Felix en Meira, maar Shtisel is de eerste televisieserie in Amerika die zich er volledig op richt.

Vooral Joodse kijkers prijzen de show op Facebook en op internetfora. Ze zijn ontroerd door de verschillende personages en waarderen de humor. Netflix geeft geen antwoord op vragen over kijkcijfers. Maar uit gesprekken met liefhebbers en andere aanwijzingen blijkt dat behalve seculiere Joodse kijkers ook sommige ­gojim en zelfs nogal wat haredim van de serie smullen. Opmerkelijk, want haredim (‘zij die beven voor God’) mogen helemaal geen tv kijken.

Homeland

De show ging in december op Netflix in première. Sindsdien zijn de reacties op sociale media zo talrijk, dat deze week een derde reeks van de serie is aangekondigd. Dat is vier jaar nadat het tweede seizoen begon. Een Amerikaanse versie is ook in de maak.

Shtisel is geproduceerd in Israël, dat de afgelopen jaren lof oogst voor televisiedrama’s als Fauda en series die ten grondslag lagen aan onder meer Homeland.

Shtisel is vanaf 2013 uitgezonden in twee seizoenen van elk 12 afleveringen. Het eerste seizoen werd nagenoeg bedolven onder het Israëlische equivalent van de Emmy’s.

Alles draait om een gezin in de grauwe, dichtbevolkte flats van een ultraorthodoxe wijk van Jeruzalem. We maken kennis met het gezinshoofd Shulem Shtisel (gespeeld door Doval’e Glickman) , een eigenzinnige leraar op een jesjiva, een school voor orthodox-joodse leerlingen. Achter Shtisels masker van starheid gaat soms een gevoelig man schuil.

Zijn jongste zoon Akiva (Michael Aloni) geeft les op dezelfde jesjiva, maar zijn ware passie ligt in de kunst. Akiva’s zuster Giti (Neta Riskin) kampt met een onbetrouwbare en aartsluie echtgenoot die de wijk heeft genomen naar Argentinië. Hij liet Giti alleen achter met vijf kinderen.

Weduwe

Akiva is op zoek naar een vrouw, en volgt daarbij de tradities van de haredim. Hij wordt gekoppeld aan de ene jonge vrouw na de andere, maar een klik blijft uit. Tot hij de weduwe Fisheva (Ayelet Zurer) ontmoet, de moeder van een leerling. Deze donkerharige schoonheid is tien jaar ouder. Zij is gek op hem, maar het stel krijgt snel te maken met het verzet van Akiva’s vader. Zelf heeft de weduwe ook haar bedenkingen tegen een mogelijk huwelijk met een veel jonger en eigenzinnig persoon als Akiva.

De vele dilemma’s worden met humor en pathos uitgewerkt, maar de beelden bevatten geen seks en er is nauwelijks ander lichamelijk contact.

Fans zijn blij dat Shtisel geen neerbuigende en sombere karikaturen schetst van de ultraorthodoxen. De hoofdpersonen leven naar joodse wetten die voor spanningen zorgen; hun omgang daarmee garandeert emotioneel sterke televisie. “Dit prachtige en boeiende verhaal biedt inzicht in een bevolkingsgroep waarover we eigenlijk weinig weten, zelfs vrome Joden niet,” aldus Lisa Kleinman, een marketing consultant in Brooklyn.

De orthodox-joodse wereld is in Shtisel veel meer dan een bundeling strikte religieuze voorschriften. Beeld -

Dr. Shuly Rubin Schwartz, rector van het Jewish Theological Seminary in Manhattan, onderzoekt hoe Joden worden afgebeeld in de Amerikaanse cultuur. Het succes van Shtisel heeft volgens haar veel te maken met voyeuristische interesse in een afgezonderde gemeenschap. Ze maakt een vergelijking met de manier waarop andere subculturen worden afgeschilderd, zoals de polygame mormonen in Big Love en de Britse koninklijke familie in The Crown.

Schwartz: “Iedereen heeft het over Shtisel.” Van haar buren in de Upper West Side van New York tot een vriendin, een katholieke non. “Er is iets heel aantrekkelijks in sterke waarden die we geacht worden te delen, zoals eerbied voor ouderen, hechte gezinnen, bescheiden manieren van leven,” vindt Schwartz. “Misschien leven we niet op die manier, maar we hebben er wel belangstelling voor.”

Conformisme en tucht

Toch versterkt de serie tevens, volgens deze expert, ‘de meningen van veel Joden over de claustrofobische aard van die gemeenschap, het conformisme, de tucht’.

“De serie weet zo diep door te dringen in het dagelijks leven van de haredim omdat een van de makers, Yehonatan Indursky, zelf opgroeide in een ultraorthodox gezin in Jeruzalem. De mannen dragen zelfs thuis de voorgeschreven rituele kledij. De vrouwen slapen met netjes over hun haar. Getrouwde paren slapen in gescheiden bedden.”

“Bij het nuttigen van drank of spijs hoort steeds het uitspreken van een zegen, en niemand gaat een vertrek binnen zonder een mezoeza te kussen, het tekstkokertje bij de deur. Ontmoetingen met als doel een huwelijk vinden altijd plaats in gewone hotellobby’s. Zelfs de manier waarop een man gaat zitten, waarbij hij de panden van zijn geklede jas optrekt, doet volstrekt authentiek aan.”

Ook seculiere Joden zijn gefascineerd, zo blijkt uit de stroom commentaren van de meer dan 4000 leden van de Facebookgroep ‘Shtisel: Let’s Talk About It’.

Genieten

Een ultra-orthodoxe columnist in Israël omschreef de show echter als een paard van Troje dat een vrome gemeenschap binnendringt.

Ook haredim hebben laptops. Sommigen geven toe dat ze niet alleen naar Shtisel kijken, maar er ook van genieten. Zoals de 38-jarige Chanie Apfelbaum, lid van de omvangrijke Lubavitcherstroming en moeder van vijf kinderen. Haar voedselblog op Instagram is uiterst populair. Ze noemt de serie ‘de eerlijkste afbeelding van een ultraorthodoxe gemeenschap ooit’.

Een gemeenschapsleider in Borough Park in Brooklyn, de grootste orthodox-joodse buurt van New York, geeft toe dat zijn vrouw naar de serie kijkt. “Maar het mag eigenlijk niet.”

© The New York Times

Originele Tekst: Joseph BergerVertaling: René ter Steege.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden