Zeldzame manuscripten van Pompejus Occo na 5 eeuwen terug in Amsterdam

Het getijdenboek, West-Vlaanderen, rond 1500. Beeld Allard Pierson Museum

Het Allard Pierson heeft twee bijzondere manuscripten uit de bibliotheek van Pompejus Occo (1483-1537) verworven.

Op de twee eendjes, te zien in bovenstaande afbeelding, komen we later terug. Belangrijker is eerst te vermelden dat die afbeelding staat in een getijdenboek dat in het bezit is geweest van de bekende Amsterdammer Pompejus Occo (1483-1537). En dat dat getijdenboek, samen met een gebedenboek, ook van Pompejus Occo, door het Allard Pierson, museum en kennisinstituut voor de erfgoedcollecties van de Universiteit van Amsterdam, met steun van een aantal fondsen is verworven. Wie de verkoper was, is niet bekendgemaakt.

Heel bijzonder, want daarmee is het aantal boeken dat bekend is uit de omvangrijke bibliotheek van Occo verdubbeld, van twee naar vier. Ook bijzonder, omdat we over particulier boekenbezit in Nederland tijdens de overgang van de middeleeuwen nar de renaissance maar weinig weten. Pompejus Occo verzamelde, naar men zegt, meer dan duizend boeken. Helaas is een inventaris van zijn bibliotheek niet bekend.

Het Paradijs

De in Oost-Friesland geboren Pompejus Occo vestigde zich rond 1510 in Amsterdam. Hij was koopman, en vertegenwoordiger van het Augsburgse bankiershuis Fugger. Ook was hij bankier van Christiaan II, koning van Denemarken en Noorwegen. Occo werd een van de machtigste en belangrijkste burgers van Amsterdam, en ontpopte zich tot een kunstmecenas door opdrachten te geven aan de schilder Jacob Cornelisz van Oostsanen. Van Oostsanens portret van Pompejus Occo hangt in het Rijksmuseum.

De twee kleine, verluchte (geïllustreerde), aangekochte manuscripten – beide vervaardigd in West-Vlaanderen rond 1500 – zijn niet groot, maar wel bijzonder goed bewaard gebleven. En er is bekend dat ze van Pompejus Occo waren, want in de boeken heeft hij dat vermeld. ‘Dit boek hoert poppius occo tamsterdam int paradijs’ staat in het getijdenboek.

En in het gebedenboek staat: ‘Liber Pompeij occo civis Amstelredamensis’, dit boek is van Pompejus Occo, burger van Amsterdam, en: ‘Dit boeck hoert tamsterdam int paradijs 1525’. Dit boek hoort in Amsterdam, in Het Paradijs, 1525’. Het Paradijs was het huis van Occo, tussen Kalverstraat en Rokin, in de Papenbroeksteeg. Pompejus Occo schreef dat in de boeken omdat er wel eens wat ‘verdween’ uit zijn bibliotheek.

Hij stelde zijn boeken vrij ter beschikking aan Amsterdamse humanisten, kunstenaars en drukkers. Zo droeg hij sterk bij aan de culturele opgang van de stad.

Knielende man

Dan de eendjes. Gekscherend werd op de presentatie van de twee boeken opgemerkt dat die twee eenden stonden voor Pompejus Occo en zijn vrouw. En dat de vier kleine eendjes hun vier kinderen voorstellen. En dat de knielende man voor Maria misschien ook wel Occo is, en daarmee opdrachtgever voor het vervaardigen van het getijdenboek.

Maar dat zijn speculaties. Na vijf eeuwen zijn de twee boeken terug in Amsterdam, waar ze later in het voorjaar in een speciale presentatie in het Allard Pierson zijn te bewonderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden