PlusFilmrecensie

Zelden werd het verhaal van Jeanne d’Arc zo excentriek verfilmd

Met Jeanne d’Arc maakte filmisch minimalist Bruno Dumont opnieuw een zinderende film over Frankrijks nationale heldin. ‘Geschiedenis is niks waard; dit is een mythe.’ 

Lise Leplat Prudhomme (10) speelt een volwassen Jeanne d’Arc. Bruno Dumont: ‘Leeftijd speelt geen rol.’

Het verhaal van Jeanne d’Arc is al vele malen verfilmd, maar zelden zo excentriek als door de Franse regisseur Bruno Dumont (62). De minimalistische filmmaker is wars van de pompeuze bombast of hagiografische eerbied die films rond dit soort legendarische figuren maar al te vaak hebben.

Dumont doet ook bijzonder weinig moeite de aankleding historisch correct te maken. In zijn handen kan een bunker uit de Tweede Wereldoorlog prima dienstdoen als middeleeuwse kerker, en is het geen probleem dat een actrice van pas tien jaar oud de rol van de jongvolwassen Jeanne speelt.

Die hoofdrolspeelster, Lise Leplat Prudhomme, stond ook al centraal in Dumonts eerdere film Jeannette uit 2017. Die dwarse en schurende musical toonde hoe Jeanne als kind voor het eerst de stem van God hoort. Dit ­vervolg (dat overigens prima op zichzelf te bekijken is) richt zich op het eind van haar leven: Jeanne wordt vervolgd wegens hekserij en belandt op negentienjarige ­leeftijd op de brandstapel. De zegetocht tijdens de Honderjarige Oorlog die Jeanne d’Arc in Frankrijk tot een nationale heldin maakte, slaat Dumont dus juist over in zijn tweeluik.

Dat het wat vreemd is dat een tienjarige de volwassen Jeanne speelt, daar wil Dumont niets van horen tijdens een groepsgesprek op het filmfestival van Cannes in 2019. “Maria Falconetti, de hoofdrolspeelster in de beroemde film van Carl Theodor Dreyer, was 35 jaar oud toen ze de rol speelde,” relativeert Dumont. “En Ingrid Bergman was 39 in de versie van Roberto Rossellini. Leeftijd doet er niet toe; het gaat niet om historische waarachtigheid maar om symbolische waarachtigheid.”

Niet in proportie

Toch had Dumont in eerste instantie een oudere actrice gecast, dezelfde tiener die in de laatste scènes van Jeannette de oudere Jeanne speelde. “Toen we klaar waren met Jeannette, vroeg ik haar of ze eventueel aan een vervolg wilde meewerken. Ze zei ja. Maar toen ik het scenario af had en haar belde, had ze ineens allerlei reserves – over het afknippen van haar haren, en over paardrijden. Als ik had aangedrongen, was ze vast overstag gegaan. Maar ik wilde niet dat ze de rol met tegenzin zou spelen, dus ik liet het erbij. Toen ik bedacht om ‘la petite’ terug te vragen, bleek dat een gouden greep. Omdat zij nog veel sterker de jeugdige onschuld van Jeanne belichaamt.”

Regisseur Bruno Dumont en Lise Leplat Prudhomme.

Ook visueel geeft de jonge hoofdrolspeelster, die in sommige scènes in een volledig ridderharnas wordt gehesen, de film een uniek karakter. Toen Dumont het meisje voor het eerst op de set zag, moest hij denken aan de schilderkunst van de Vlaamse primitieven, vertelt hij. “In die werken uit de vijftiende eeuw zie je vaak problemen met het perspectief, waardoor mensen niet goed in proportie zijn; ze zijn vaak te klein. Dat effect heeft de film nu ook een beetje, voor mij.”

Mystiek

Beide films gebruiken teksten van de Franse schrijver en dichter Charles Péguy (1873-1914). “Péguy is een krachtig en diepzinnig auteur, maar soms ook moeilijk,” stelt Dumont. “Dus ik moest een manier vinden om het moeilijke makkelijker te maken. En dingen worden makkelijker als je ze zingt.”

Waar Jeannette werd gedragen door dreunende heavy metal, wordt in Jeanne d’Arc ruim baan gegeven aan de chansons van de Franse zanger Christophe. Zijn muzikale bijdrage aan de film, waarin hij ook een bijrolletje speelt, zou zijn laatste wapenfeit blijken; in april van dit jaar overleed de zanger op 74-jarige leeftijd aan de gevolgen van corona.

“De extase van die heavy metal was perfect voor de mystieke bekering die centraal stond in Jeannette,” zegt Dumont. “Maar hier draait het om veldslagen en een proces, om rationele zaken. Daarom zocht ik naar een me­lodieuzere invulling. Zo kwam ik bij Christophe uit. Hij doet voor de film wat muziek in de hele westerse cultuur doet: hij geeft toegang tot het spirituele leven van Jeanne.”

In feite is dat wat de hele film beoogt. Vandaar dat die anachronistische bunker wonderwel op zijn plaats voelt. Ook al omdat hij een zinderend tegenwicht biedt aan de pracht en praal van de gotische kathedraal van Amiens, waar de scènes van het proces werden gedraaid.

“Alles wat je in de film ziet, is in feite Jeannes innerlijk leven,” benadrukt Dumont. “Als ik de duinen film, zijn dat geen duinen, maar de binnenwereld van Jeanne. De kathedraal is het hart van Jeanne. De film plaatst je in haar mystiek, het is niet de realiteit. Ik ben totaal niet geïnteresseerd in historische reconstructie. Geschiedenis is niks waard; dit is een mythe.”

Mystiek is sowieso een sleutelwoord voor het werk van Dumont. Ook al is de regisseur zelf overtuigd atheïst, zijn films draaien telkens weer om devotie en spiritualiteit. “De cinema is bij uitstek de plek om het religieuze te demystificeren, en vervolgens opnieuw te mystificeren,” verklaart Dumont, die filosofie studeerde voor hij films ging maken. “Door deze films over Jeanne te maken, breek ik haar mystiek een beetje af, bijvoorbeeld door haar te laten spelen door een tienjarige. Maar tegelijk vergroot ik haar mystiek ook weer. Want mijn cinema draait altijd om het mysterie van het leven.”

Jeanne D’Arc

Regie Bruno Dumont
Met Lise Leplat Prudhomme
Te zien in Eye, Rialto en op Picl.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden