Plus

Zafón sluit vierluik na 15 jaar af: 'Een tijdperk loopt nu ten einde'

Vijftien jaar na het wereldwijde succes van De Schaduw van de Wind sluit Carlos Ruiz Zafón (53) zijn vierluik Het Kerkhof der Vergeten Boeken af met Het Labyrint der Geesten.

Carlos Ruiz Zafón: 'Een paar van mijn hoofdpersonen zijn echt deel van mezelf.' Beeld Marc Driessen

Een labyrintisch bouwsel, een verborgen kasteel met alle boeken van de wereld. Boeken die niemand zich meer herinnert, boeken met een eigen ziel, die wachten op de dag dat ze overgaan naar de handen van een nieuwe lezer.

Wie wordt ingewijd in het geheim en Het Kerkhof der Vergeten Boeken betreedt, krijgt het privilege een boek levenslang te adopteren en er beschermer van te worden.

Welkom in de wondere wereld van Carlos Ruiz Zafón, een wereld van mysterie en intrige, in tijden van burgeroorlog en dictatuur en bevolkt door welbespraakte zwervers, nooddruftige boekhandelaars, gekwelde schrijvers, sinistere creaturen, grote liefdes, duistere uitgevers en nog veel duisterder zielen.

De meestgelezen Spaanse schrijver na Cervantes keert in het slot van zijn vierluik Het Kerkhof der Vergeten Boeken terug naar boekhandel Sempere en Zoon in de Calle Santa Ana in Barcelona.

Met vertrouwde personages als Daniel Sempere, nu jongvolwassen en de naïviteit voorbij, en zijn zelf opgeworpen beschermer en adviseur Fermín Romero de Torres, die zijn voorliefde naar Sugussnoepjes en de puntige buste van Kim Novak op celluloid trouw is gebleven.

Maar ook met een nieuw complot, dat op onnavolgbare wijze wordt ontrafeld en een nieuwe heldin, die een belangrijke schakel blijkt te zijn geweest in de drie eerdere delen.

Je moet zijn verhalen zien als een grote show, zegt Zafón tijdens zijn bezoek aan Amsterdam. "Lichten uit, gordijnen open, spotlight aan, rook, spiegels en... tataaa! Je laat de lezers toe in je brein en speelt ondertussen met het hunne. Met de taal als partituur, een compositie met ritme, harmonie, dynamiek en sfeer."

Wie bovenstaande al te barok vindt, hoede zich voor Zafóns manipulaties. Wie openstaat voor het uitzinnige spel met taal en psyche van deze listige regisseur, levere zich over.

Alle boeken, zo benadrukt u, zijn apart van elkaar te lezen en in willekeurige volgorde. Kun je als nieuwe lezer echt zomaar beginnen met deel vier? Want het is wel echt een finale met antwoorden en openbaringen.
"Als je de boeken in volgorde van publicatie hebt gelezen, lijkt dat misschien de enige manier waarop het verhaal navolgbaar is. Maar wie er aan een andere kant instapt, of dat nou deel twee, drie of vier is, legt de puzzel op een andere manier in elkaar."

"Dat was in elk geval mijn ambitie: een labyrint te creëren met vier toegangsdeuren. Afhankelijk van welke deur je kiest, heb je een ander perspectief, een andere leeservaring. Je maakt een andere reis."

De delen vormen samen een gigantische, ingenieuze compositie. Hoe ging u te werk?
"Het was 1998, 1999 en ik zag het beeld voor me van Het Kerkhof der Vergeten Boeken, een sprookjesachtig stelsel van gangen en galerijen. Maar ook een visuele metafoor voor iets waar ik me zorgen over maakte: de teloorgang van de wereld van schoonheid, kennis, het geschreven woord."

"Ik was van Barcelona, een stad met een haast tastbare geschiedenis, naar Los Angeles verhuisd - waar iedereen zijn blik op de toekomst richt. De verstrengeling van de verhaallijnen rondom het kerkhof vergde daarna vooral een technische aanpak: ik moest als een architect miljoenen constructies maken die samen een naadloos bouwsel vormen."

U neemt de lezer mee tot in de smalste steegjes en donkerste krochten van Barcelona, de 'stad der verdoemden', die u niettemin gloedvol beschrijft. Waarom bent u vertrokken?
"Ik had een succesvolle en lucratieve carrière in de reclame. Maar dat was per ongeluk. Ik was gefrustreerd, had nooit mijn eigen ambities gevolgd en wilde mezelf opnieuw uitvinden. Ik wilde niet meer als een huurling iets doen omdat iemand het van me verwachtte, maar iets dat voor mijzelf betekenis had."

"Los Angeles had alles waar ik van hield: jazz, films, Orson Welles, Raymond Chandler. In Los Angeles ben ik opnieuw geboren, ik ben een schepsel van twee werelden geworden en dat bevalt me zeer. Ik wist al heel jong dat ik niet zou blijven."

"Mijn ouders waren kinderen van de burgeroorlog. Ik ben opgegroeid in het donkere, gesloten Spanje van het Francoregime. Voor mensen die later geboren zijn, is het anders, zij zijn opgegroeid in een periode van relatieve rust en rijkdom. De goede jaren, die we 'normaal' noemen - maar dat zijn ze niet. Ze zijn de uitzondering. Het is een tijdperk dat nu ten einde loopt."

Dat klinkt pessimistisch. Ik neem aan dat u doelt op de afscheidingsstrijd in Catalonië?
"Ik maak me zorgen over de situatie en hoe die mensen gaat raken op een manier die ze nu nog niet kunnen voorzien. We hebben een uitdrukking in het Spaans die mijn gevoel goed samenvat: mala leche, zure melk."

"Maar Spanje is maar een deel van het grotere verhaal. Ik zie in de VS en West-Europa weinig dingen waardoor ik denk dat we de goede kant op gaan. Ik ben optimist noch pessimist, dat zijn opgelegde emoties. Maar ik ben realist."

"Ik maak de optelsom. Het zal nu eerst slechter worden voor het weer beter wordt. Maar ik heb een gezonde dosis sarcasme over mijn eigen meningen. Misschien heb ik het fout. Ik hoop het. Ik zeg dit niet om later te kunnen zeggen: I told you so!"

Na bijna twintig jaar moet u nu uw hoofdpersonen laten gaan. Hoe voelt dat?
"Ik laat ze niet gaan, ze verlaten me niet. Een paar van hen zijn echt deel van mezelf. Mensen zijn geneigd mij te vereenzelvigen met Daniel Sempere. Of, nu met Het Labyrint der Geesten, met Juliánito, zijn zoon, reclamejongen die schrijver wordt en net als ik dol is op krokodillen. Maar nee."

"Drie personages staan het dichtst bij mij: Julián Carax, de obscure schrijver, een gotische karikatuur van mijzelf; Fermín de flamboyante, met zijn wervelende taal, zijn humor en morele kompas. Maar bovenal Alicia Gris, mijn engel van de duisternis."

"Ik wist dat ik haar pas in deel vier kon introduceren, maar haar verhaal is bepalend voor de manier waarop Fermín in het leven van Daniel terechtkomt. Zo is ze, onzichtbaar, vanaf het begin al een sturende kracht. Bij haar komt alles samen, zij raapt alle scherven op en helpt iedereen naar het licht aan het einde van de tunnel. Zij is de enige die sterk genoeg is - en ze betaalt een hoge prijs."

Muzikale avond

Carlos Ruiz Zafón is opgegroeid in Barcelona en woont in Los Angeles. Hij schreef reclameteksten, scripts en jongerenromans voor hij in 2002 wereldwijd doorbrak met De Schaduw van de Wind, het eerste deel van een vierluik dat zich afspeelt in het Barcelona van de burgeroorlog en het Francoregime.

In 2009 werd Spel van de Engel gepubliceerd, daarna volgden De Gevangene van de Hemel (2012) en Het Labyrint der Geesten. Maandag is er in het Concertgebouw een muzikale avond met Zafón, waarin hij zich laat interviewen en onder meer een eigen compositie laat horen.

Het Labyrint der Geesten, Signatuur, €29,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden