Plus

Willem de Ridder speelde een hoofdrol in een halve eeuw tegencultuur

Fluxus, Paradiso, het eerste seksblad van Europa, Hitweek en ontregelende radio: het levensverhaal van Willem de Ridder laat zich lezen als biografie van de tegencultuur.

'Er was altijd wel een klootzak die mijn werk als kunst bestempelde. Dat stomme woord maakt alles kapot.' Beeld Mats van Soolingen

Op de schoorsteenmantel staat een Edison. Frank Zappa kreeg de onderscheiding in 1967 voor zijn debuutalbum Freak Out! en gaf hem aan Willem de Ridder. "Omdat ik hem op de voorpagina van Hitweek had gezet."

De Ridders huis in Bussum is gevuld met dit soort historische parafernalia - het is een archief van ruim een halve eeuw tegencultuur waar De Ridder (78) veelvuldig een hoofdrol in heeft gespeeld. Dat is nu deels ontsloten in een fotoboek: The Adventures of Willem de Ridder.

Als kind was De Ridder al een entertainer: in geboorteplaats Den Bosch trad hij op als verteller en Rodini, 's lands jongste goochelaar. Op een verzekeringskantoor wilde hij niet aarden, op de kunstnijverheidsschool ook niet. "Ik had zelfs de Organisatie ter Voorkoming van Kunstuitingen opgericht en we gingen met strooibiljetten langs bij openingen, om ze te saboteren," zegt De Ridder.

"Een keer ben ik daardoor op het politiebureau beland. Mijn vader was woedend. Hij haalde me op, bracht me naar het station en gaf me geld voor een treinkaartje: ga jij het maar uitzoeken in Amsterdam, daar hoor je thuis."

Verwarring alom
Het waren de vroege jaren zestig en de geest van verandering hing in de lucht. De Ridders eerste contacten kwamen uit de muziekwereld: Louis Andriessen, Peter Schat, Misha Mengelberg en andere componisten die later met Aktie Notenkraker het klassieke muziekbestel op z'n kop zetten.

Met hen richtte De Ridder de Mood Engineering Society op. "Het principe van de concerten was dat het publiek zelf de muziek maakte. Als iemand uit de zaal 'boe' riep, dan riepen wij dat terug. Het gaf verwarring alom en de pers reageerde woedend."

Ook in de beeldende kunst begon het te borrelen. Als correspondent van de Haagse Post liftte De Ridder naar Duitsland om videokunstpionier Nam June Paik te interviewen. "Na het gesprek zei hij tegen me: 'You are Fluxus.'"

"Ik had daar nog nooit van gehoord, maar na terugkomst in Amsterdam belde George Maciunas, de oprichter van Fluxus, met de mededeling: 'You are Fluxus.' En ik nam deel aan een eerste performance op het Rokin. Fluxus was een soort feestje, dada-achtig. Dat sprak me erg aan."

Papieren Konstellaties
Samen met Wim T. Schippers voerde De Ridder absurdistische acties uit. Befaamd is het ceremonieel leeggieten van een flesje priklimonade in de Noordzee. Maar De Ridder maakte ook Papieren Konstellaties. "Op een gegeven moment was ik klaar met schilderen. Ik rukte de laatste vellen papier van mijn ezel en maakte er een prop van zo groot als mezelf."

"Dat werd een enorm succes. Ze hebben zelfs in Gemeentemuseum Den Haag gehangen. Na de opening vroeg directeur Wim Beeren: 'Wat komt hierna?' En ik antwoordde: 'Niets, ik stop ermee'."

Beeren stond perplex, maar voor De Ridder was het duidelijk: "Toen ik de eerste Papieren Konstellatie maakte, was er paniek: wat is dat nou weer? Maar daarna was er altijd wel een klootzak bij die het als kunst bestempelde. Iedereen was opgelucht: gelukkig bleek het kunst te zijn. Dat stomme woord maakt alles kapot."

'Iedereen aan de macht'
En dus vlinderde De Ridder door naar het volgende avontuur: Hitweek. "Daarin mocht iedereen alles schrijven. Een soort Facebook avant la lettre. Ik deed de lay-out, maar omdat ik geen enkele ontwerpervaring had, werden dat behoorlijk experimentele blaadjes."

De seksuele revolutie was inmiddels uitgebarsten en dat inspireerde De Ridder tot de oprichting van het Engelstalige Suck, het eerste Europese sekstijdschrift. Ook schreef hij het eerste Europese pornofilmfestival op zijn naam. En hij werkte met Annie Sprinkle, de legendarische seksactivist/feminist/performancekunstenaar.

Omdat Amsterdam naar De Ridders zin te weinig plekken had voor jongeren, organiseerde hij vanaf 1967 Provadya-avonden in Felix Meritis. Die locatie werd al snel te klein, dus opende hij het jaar daarna Fantasio, op de plek waar later kunstcentrum De Appel kwam, en Paradiso.

"Het was toen geen poptempel, maar een kosmisch ontspanningscentrum. Iedereen zat op de vloer, rookte jointjes en er waren projecties met vloeistofdia's. Wie wilde kon op het podium iets doen en als dj draaide ik alles wat mensen me maar gaven. Iedereen aan de macht!"

Uitvinder van de podcast
'Het mag niet in werk ontaarden' is De Ridders lijfspreuk, en dus trok hij verder, richting Hollywood, om zich in de macrobiotiek te verdiepen. In zijn bagage: een taperecorder die hij had gekregen van Rolling Stone Keith Richard.

"Daarmee maakte ik een gesproken brief, met een muziekje op de achtergrond, en stuurde die naar Peter Flik, een vriend die bij de radio in Hilversum werkte. Tot mijn verbijstering kreeg ik drie weken later een brief terug met geld erin en het verzoek om elke week zoiets te maken."

Terwijl De Ridder zo en passant de podcast uitvond, stuitte hij in Californië op een geplagieerde versie van zijn Suck. Hij werd niet boos, maar stelde de Amerikanen voor samen een nog heftiger blad te maken: Finger.

Weer gold: iedereen mocht insturen, alles kon. De Ridder: "Zo was er een chirurg wiens vrouw een fetisj had voor amputaties. Een vinger hier, een been daar, ze wilde eindigen als human suitcase. En alles met foto's erbij."

Harry Ruhé & Jeanette Dekeukeleire: The Adventures of Willem de Ridder (Cultclub Edition): €24,90. Beeld Jeanette en Ruhe

"Dat ging wel erg ver. Maar ja, ik had beloofd alles te publiceren. Dus maakte ik een speciaal tijdschrift dat G heette. Het eerste nummer was binnen vier uur uitverkocht. Na het tweede nummer kregen we een telefoontje van de Manson family. Ze beschuldigden ons ervan de moraal van de Amerikaanse maatschappij te ondermijnen en zworen mij te vermoorden. Ook de FBI hield ons in de gaten."

Continu-vernieuwer
Dus vloog De Ridder terug naar Nederland. In Bergen aan Zee maakte hij radio; zijn Nachtritten, waarbij hij luisteraars door het hele land liet rijden, waren een kruising tussen dropping, flashmob en hoorspel. Met zijn Doodsangsttherapie voerde De Ridder de spanning zo hoog op dat luisteraars hun huis ontvluchtten.

Radiowerk is De Ridder altijd blijven doen, net als verhalen vertellen. In 2012 nog trad hij op in de Melkweg. En hoewel hij zegt geen techneut te zijn, gaat hij met z'n tijd mee. Zijn online televisiestation Willem De Ridder Omroep kan gezien worden als voorloper van interactieve tv.

En in de hedendaagse vlogcultuur ziet de continu-vernieuwer veel van zijn oude ideeën en idealen tot mainstream worden. "Ik heb bepaalde ontwikkelingen teweeggebracht," constateert hij. "Die jongeren leven nu in het Willem de Riddertijdperk!"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden